ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Ἡ τριακοστή. ἔνη καὶ νέα ἤ τριακάς ἤ τριηκάς ἤ Δημητριάς.

― Καὶ ταῖς τριακάσι δὲ αὐτῇ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 7.126,127,139

― Τὰς ἐν Ἅιδου τριακάδας: τιμᾶται ἡ τριακὰς ἐν Ἅιδου διὰ τὴν Ἑκάτην μυστικώτερον. . . ὅθεν καὶ ἀφιδρυμένη Ἑκάτη πρὸς ταῖς τριόδοις ἐστὶ, καὶ τὰ νεκύσια τῇ τριακάδι ἄγεται.
(Παρομ. Ἑλλην. 905)

Τὸ γ΄ἔτος τῆς 114ης Ὀλυμπιάδος /-322 πραγματοποιήθηκε συνέλευση τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Δήμου:
IG II2 374 1-5, ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ
― ἐπὶ Φιλοκλέους ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Πανδιον̣ίδος δεκάτης πρυτανείας, ἧι Εὐθυγένης Ἡφαιστοδήμου Κηφισιεὺς ἐγραμμάτευεν· Θαργηλιῶνος ἕνηι καὶ νέαι, ․․․․․․․ καὶ τριακοστῆι τῆς πρυτανείας· ἐκκλησία· τῶν προέδρων ἐπεψήφιζεν Ἀντίδοτος Θριάσιος ἔδοξεν τῶι δήμωι· Ἡγήμων ․․․․

Ὁ Ἀπολλόδωρος, ὅπως καταγράφεται στὸν Ἀθηναίο 7.325Α (Ἀποσπ.Ἑλλην.Ἱστ.244F 109) δηλώνει τὰ δεῖπνα προσφέρονταν πρὸς τιμὴν τῆς Ἑκάτης τὴν τριακοστὴ ἡμέρα τοῦ κάθε μηνὸς :

ΑΘΗΝΑΙΟΣ 7.325Α
― τῆ δὲ Ἑκάτῃ ἀποδίδονται ἡ τρίγλη διὰ τῆς ὀνομασίας κοινότοιτα• τριοδῖτις γὰρ καὶ τρίγληνος, καὶ ταῖς τριακάσι δ’αὐτῆ τὰ δεῖπνα φέρουσι.

Αὐτὸ τὸ ἔθιμο διευκρινίζεται μὲ μεγαλύτερη λεπτομέρια ἀπὸ τὸν σχολιαστὴ τοῦ Ἀριστοφάνους στὸν Πλοῦτο :

ΣΧΟΛΙΑ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΠΛΟΥΤΟΣ στ.594
― κατὰ δὲ νουμηνίαν (ΑΥΡΙΟ) οἱ πλούσιοι ἔπεμπο δεῖπνον ἐσπέρας, ὥσπερ θυσία τῆ Ἑκάτῃ ἐν τοῖς τριόδοις:οἱ δὲ πένητες ἥρχοντο πεινῶντες, καὶ ἤσθιον αὐτὰ καὶ ἔλεγον ὅτι ἡ Ἑκάτη ἔφαγεν αὐτά.

Ὁ σχολιαστὴς κατὰ πάσα πιθανότητα ἀκολουθεῖ αὐστηρῶς τὴν τήρηση τοῦ ἡμερολογίου ὅπου ἡ ἡμέρα ἄρχιζε κατὰ τὸ ἡλιοβασίλεμα,κατὰ τὴ ὁποία πραγματοποιοῦνταν οἱ προσφορὲς , ποὺ γενικῶς ἄρχιζαν τὸ ἀπόγευμα τῆς 30ης καὶ ἵσως τὴ συνδέει μὲ τὴ νουμηνία.
Δὲν ὑπάρχουν ἀποδείξεις ὅτι αὐτὰ τὰ ἰδιωτικὰ δεῖπνα για τὴν Ἑκάτη ἦταν ἐπίσημοι ἑορτασμοί ἤ δημόσια ἑορτὴ τῆς πολιτεῖας τῶν Ἀθηναίων.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΑΡΓΗΛΙΩΝΟΣ

Τὰ Καλλυντήρια πραγματοποιοῦνταν τὸ μῆνα Θαργηλιῶνα, ἀλλὰ ἡ ἀκριβὴς ἡμέρα τῆς ἑορτῆς δὲν διευκρινίζεται μέσα ἀπὸ τὰ κείμενα.
Ὁ λεξικογράφος Φώτιος δίνει την 19η Θαργηλιῶνος ὡς ἡμέρα τῆς ἑορτῆς :

ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ
― Καλλυντήρια καὶ Πλυντήρια• ἑορτῶν ὀνόματα. γίνονται μὲν αὗται Θαργηλιῶνος μηνὸς, ἐννάτῃ μὲν ἐπὶ δέκα Καλλυντήρια, δευτέρᾳ φθίνοντος τὰ Πλυντήρια.

Ὑπάρχουν τρεῖς παράγοντες ποὺ πρέπει νὰ λάβουμε υπόψη καὶ νὰ θεωρήσουμε ὅτι ὁ Φώτιος κάνει λάθος σὲ αὐτὸ τὸ ἐπεξηγηματικὸ σχόλιο του.
Πρῶτον, ἡ ἡμέρα ποὺ δίνει δίνει γιὰ τὰ Πλυντήρια εἶναι τελείως λανθασμένη, καθὼς ὑπάρχει καλύτερη πηγὴ ποὺ δίνει τὴν 25η Θαργηλιῶνος.
Δεύτερον, εἶναι τελείως ἀπίθανο τὰ Καλλυντήρια νὰ πραγματοποιοῦνταν ταυτόχρονα μὲ τὰ Βενδίδεια τὴν 19η τοῦ μηνός, καθὼς τὰ Καλλυντήρια εἶναι μεγαλύτερη ἑορτὴ ἀφοροῦν τὴν Ἀθηνᾶ, τὴν προστάτιδα τῆς πόλεως τῶν Ἀθηναίων καὶ τὸν Ναό της.
Καὶ τρίτον, ὁ Πρόκλος γράφει καθαρὰ στὰ σχόλια ὅτι τὰ Καλλυντήρια καὶ τὰ Πλυντήρια ἀκολουθοῦσαν μετὰ Βενδίδεια :

ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΤΙΜΑΙΟ 27.Α
― Ἀριστοκλῆς ὁ Ῥόδιος ἱστορεῖ τὰ μὲν ἐν Πειραιεῖ Βενδίδεια τῆ εἰκάδι τοῦ Θαργηλιῶνος ἐπιτελεῖσθαι, ἕπερθαι δὲ τὰς περὶ τὴν Ἀθηνᾶν ἑορτάς.

Ἂν ἀπορρίψουμε τὶς λανθασμένες χρονολογήσεις τοῦ Φώτιου, τότε πρέπει νὰ τοποθετήσουμε τὰ Καλλυντήρια μεταξύ τῆς 20ης κατὰ τῆς 24ης Θαργηλιῶνος .
Ὁ Deubner (Feste 17-18) , σημειώνει ὅτι τὰ Καλλυντήρια καὶ τὰ Πλυντήρια εἶναι παρόμοια ὠς πρὸς τὸν χαρακτήρα τους, καὶ ἀρκετὰ συχνὰ ἀναφέρονται καὶ σχετίζονται στὰ κείμενα ταυτόχρονα.
Γι’αὐτὸ τὸ λόγο τοποθετεῖ τὰ Καλλυντήρια τὴν 24η Θαργηλιῶνος , πρὶν ἀπὸ τὰ Πλυντήρια τοῦ Ἀγάλματος τῆς Ἀθηνᾶς.
Αὐτὸ εὶναι πολὺ πιθανόν, διότι τὴν 24η Θαργηλιῶνος καταγράφονται αὐξημένες οικονομικὲς συναλλαγὲς σὲ διάφορες ἐπιγραφὲς τῆς Ἀκροπόλεως.
Παρόλα αὐτὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἔνδειξη γιὰ τὴν ημέρα σχετικά μὲ τὴν ἑορτή.

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΝΕΚΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΑΤΡΙΑ

Στην Αθήνα, οι κεραμικές λευκές λήκυθοι αποτελούν το ταφικό έθος κτερίσματος για τον νεκρό μας. 

Οι συγγενείς των θανόντων επισκέπτονται τα εργαστήρια των αγγειογράφων και επιλέγουν τις λευκές ληκύθους  που θα προσφέρουν. Ο αγγειογράφος  αναπαριστά την στιγμή της ταφής με τις μορφές των συγγενών να τελούν τις ταφικές προσφορές  και  τον θρήνο.

 Τα αγγεία αυτά περιέχουν ελαιόλαδο και τοποθετούνται, κατά την π ρ ό θ ε σ η, γύρω από την νεκρική κλίνη.  Κάποια περιέχουν τα περίφημα  αθηναϊκά  α ρ ω μ α τ ι κ ά   έ λ α ι α, για τον αρωματισμό του σώματος  του νεκρού και του χώρου κατά την πρόθεση.

Οι γυναίκες είναι επιφορτισμένες με την φροντίδα των θανόντων οικείων μας. Στη ζωή και στον θάνατο ο ρόλος της γυναικός παραμένει αμετάβλητος και εξεχόντως σημαντικός.

Η γυναίκα , όπως μεριμνά  για τα εν ζωή μέλη του οίκου της, έτσι φροντίζει και για τους νεκρούς του οίκου της.  Η προετοιμασία του σώματος του νεκρού κατά την πρόθεση είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των γυναικών της οικογενείας.

Α π α γ ο ρ ε ύ ε τ α ι ως Ασέβεια στον νεκρό οι εκτός του οίκου  να  ετοιμάσουν τον νεκρό.

Ο Θ ρ ή ν ο ς είναι υπόθεση των γυναικών και έχει τελετουργική και απαραίτητη σημασία για την ορθή διεξαγωγή της ελληνικής ταφής και την τέλεση των ν ε ν ο μ ι ζ ο μ έ ν ω ν.

Η π ρ ό θ ε σ ι ς διαρκεί μια ολόκληρη ημέρα για να δωθεί η ευκαιρία σε συγγενείς και φίλους να αποχαιρετίσουν τον νεκρό.

Ο χώρος της πρόθεσης είναι  ο  οίκος του νεκρού και πουθενά αλλού.

Ο νεκρός τυλίγεται με λινό νεκρικό «έ ν δ υ μ α» και ξαπλώνεται στην κλίνη, πάνω στο «σ τ ρ ώ μ α», μετά καλύπτεται με ένα επιπλέον ύφασμα ο νεκρός το «επ ί β λ η μ α».

Η κεφαλή του δεν καλύπτεται· στην κεφαλή τοποθετούμε Σ τ έ φ α ν ο ή Δ ι ά δ η μ α.

Για να μην ανοίξει το στόμα του νεκρού, τοποθετούμαι τα «π ρ ο κ ε φ ά λ α ι α»  και τις «ο θ ό ν α ι»  ταινίες.

Γύρω από την νεκρική κλίνη τοποθετούνται οι λήκυθοι, που θα ταφούν με τον νεκρό γεμάτες ελαιόλαδο και αυτές που χρησιμοποιηθούν για τον αρωματισμό του σώματος.

Ο χώρος είναι κοσμημένος με Σ τ έ φ α ν ο υ ς και Τ α ι ν ί ε ς ολόγυρα του χώρου της πρόθεσης όπως και η νεκρική κλίνη.

Οι γυναίκες  χρησιμοποιούν τις «ρ ι π ί δ ε ς» (βεντάλιες)  για να διώχνουν τα έντομα από τον νεκρικό χώρο.

Στην π ρ ό θ ε σ η αρχίζει  ο θ ρ ή ν ο ς  που συνοδεύεται από τον ο δ υ ρ μ ό , τις εκρφάσεις της οδύνης.

Οι άνδρες  δείχνουν την θλίψη τους  και το πένθος τους σκύβουν το κεφάλι τους  μπροστά στον νεκρό ή να αγγίζουν την κεφαλή του ή το πρόσωπό του, ή τείνουν το δεξί τους χέρι (παλάμη) να  αποχαιρετίσουν με θλίψη.

Η συμμετοχή στην πρόθεση στις γυναίκες επιτρέπεται μόνο σε αυτές του  οίκου και όσες είχαν περάσει το   60ο έτος, κατά την αθηναϊκή ταφική νομοθεσία.

Η φροντίδα των οικογενειακών τάφων  και η απόδοση καθιερωμένων προσφορών  στους νεκρούς του οίκου είναι ιερό καθήκον  των  γυναικών του οίκου, οι οποίες πρέπει να επισκέπτονται τον χώρο ταφής τακτικά, κατά το κλείσιμο  του μηνός, στις τελετές των Ν ε κ υ σ ί ω ν.

Μ έ γ ι σ τ η υποχρέωση κάθε ελληνικής οικογένειας είναι να θ υ μ ά τ α ι και να τ ι μ ά  τους νεκρούς της.

Οι λήκυθοι συνοδεύουν τον νεκρό στον τάφο, οι συγγενείς πραγματοποιούν τις πρώτες Χ ο έ ς και αμέσως μετά προσφέρονται.  

Αυτή η προσφορά είναι μια βασική καθιερωμένη παραδοσιακή πρακτική ελληνικών ταφικών εθίμων,  η οποία κελεύει την «θ α ν ά τ ω σ η» των αντικειμένων που πρέπει να ακολουθήσουν τον νεκρό μας στον τάφο.

Οι λήκυθοι αρώματος του σώματος και αυτές με το ελαιόλαδο  από την πρόθεση θάβονται ή καίγονται με τον νεκρό μας.

Κατά την επίσκεψή μας στον τάφο, μετά τα νενομισμένα  πάτρια των νεκρικών χοών,  οι λήκυθοι τοποθετούνται  γύρω από την νεκρική στήλη και η  χρήση τους πλέον απαγορεύεται.

Είναι το ιερό καθήκον το εν ζωή μελών του οίκου, να επισκέπτεται τους τάφους των οικείων νεκρών, να φροντίζει το μνήμα και την νεκρική στήλη αποδίδοντας τις νενομιζόμενες προσφορές.

Η συχνή «ε π α φ ή» με τους αγαπημένους νεκρούς στα πλαίσια του οικογενειακού βίου ικανοποιεί την ανάγκη των οικείων να  μην αποχωριστούν τους δικούς τους ανθρώπους.

Η σχέση του οίκου με τον εκλιπόντα δεν καταλύεται με τον θάνατο αλλά αποκτά στοιχεία  λατρευτικής σημασίας.

Οι επιτάφιες προσφορές  σφυρηλατούν δεσμούς μεταξύ ζωντανών και νεκρών διατηρώντας την οικογένεια ενωμένη και μετά τον  θάνατο.

Οι νεκροί   α ν τ α π ο δ ί δ ο υ ν στους ζωντανούς τις φροντίδες.

Γίνονται Π ά ρ ο χ ο ι Αγαθών, Π ρ ο σ τ ά τ ε ς του Οίκου, και Α ρ ω γ ο ί αυτών.

Οι νεκροί τιμώνται –   εξευμενίζονται και αποδέχονται προσφορές ,  ως ανώτεροι και καλύτεροι από του ζωντανούς.

Οι ζωντανοί επιζητούν την Ε ύ ν ο ι α του και αποζητούν την Β ο ή θ ε ι ά  του με Ικεσία, Επιτάφια Ευχή , Χοή και προσφορά.

Η φροντίδα των τάφων και οι προσφορές  είναι σημαντικά δώρα αγάπης για τους αποθανόντες.

Η τέλεση νενομισμένων από άτομα μισητά από τον νεκρό Α π α γ ο ρ ε ύ ε τ α ι  και δεν συνοδεύεται από κανέναν Σεβασμό για εκείνον διότι δεν θεωρείται  πρέπουσα.

Οι νεκροί ευφραίνονται από τις τακτικές προσφορές των αγαπημένων τους προσώπων.

Οι θανόντες εξοργίζονται  όταν οι εν ζωή συγγενείς τους δεν μεριμνούν για την τέλεση των νενομιζομένων.

Η οργή τους πλήττει την οικογένεια ή ακόμη και ολόκληρη την κοινότητα ή την πόλη.

Οι εξευμενισμένοι και ικανοποιημένοι νεκροί του οίκου στέλνουν τα δώρα τους στους επίγειους οικείους τους.

Έτσι δημιουργείται ένας άρρηκτος δεσμός μεταξύ των διαφόρων γενεών κάθε οίκου και οικογένειας, ο οποίος θα τους συνδέει το Παρελθόν με το Παρόν και το Μέλλον.

ΤΥΧΗ ΑΓΑΘΗ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΑΤΡΙΑ.