Ἡ τριακοστή, ἔνη καὶ νέα, τριακάς,τριηκάς, εἰκάς φθίνοντος, δημητριάς.

Ὁ Ἀπολλόδωρος, ὅπως περιγράφεται στὸν Ἀθήναιο 7.325Α, ἀναφέρει ὅτι σήμερα δίδονταν:
— δεῖπνα
πρὸς τιμήν τῆς θεᾶς Ἑκάτης τὴν τριακοστὴ ἡμέρα τοῦ κάθε μηνός:
— τῆ δὲ Ἑκάτη ἀποδίδοται ἡ τρίγλη διὰ τῆς ὁνομασίας κοινότητα• τριοδίτις γὰρ καὶ τρίγληνος , καὶ ταῖς τριακάσι δ’ αὐτῆ τὰ δεῖπνα φέρουσι.

Αὐτὸ τὸ ἔθιμο περιγράφεται μὲ περισσότερη ἀκρίβεια ἀπὸ τὸν σχολιαστὴ τοῦ Ἀριστοφάνους , Πλοῦτος στ. 594:
— κατὰ δὲ νουμηνίαν οἱ πλούσιοι ἕπεμπον δεῖπνον ἐσπέρας, ὥσπερ θυσίαν τῆ Ἑκάτη ἐν ταῖς τριόδοις• οἱ δὲ πένητες ἤρχοντο πεινῶντες καὶ ἥσθιον αὐτὰ καὶ ἔλεγον ὅτι ἡ Ἑκάτη ἔφαγεν αὐτά.

Ὁ σχολιαστὴς προφανώς ἀκολουθοῦσε τὴν πρακτικὴ τῆς αὐστηρῆς καταμέτρησης τοῦ χρόνου, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ ημέρα ἄρχιζε κατά τὸ ἡλιοβασίλεμα, καὶ ὡς ἑκ τούτου ἡ προσφορά ποὺ γίνονταν σε γενικές γραμμές το βράδυ τῆς τριακοστῆς ἡμέρας θὰ μποροῦσε νὰ ὁριστεῖ καὶ κατὰ τὴν νουμηνίαν.
Παρόλα αὐτὰ δὲν ὑπάρχει ἱσχυρὴ ἀπόδειξη ὅτι αὐτὲς οἱ ἱδιωτικὲς βραδυνές προσφορὲς ἀποτελοῦσαν ἐπίσημη ἀττικὴ ἑορτή.

― Καὶ ταῖς τριακάσι δὲ αὐτῇ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
(Ἀθηναῖος 7.126,127,139)
― Τὰς ἐν Ἅιδου τριακάδας: τιμᾶται ἡ τριακὰς ἐν Ἅιδου διὰ τὴν Ἑκάτην μυστικώτερον. . . ὅθεν καὶ ἀφιδρυμένη Ἑκάτη πρὸς ταῖς τριόδοις ἐστὶ, καὶ τὰ νεκύσια τῇ τριακάδι ἄγεται.
ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ ΣΥΛΛ.
Στην αυριανή δύση του ηλίου καλοσωρίζουμε και εορτάζουμε την Νουμηνία του Γαμηλιώνος.

Η φροντίδα του νεκρού κατά τα πάτρια

Στην Αθήνα, οι κεραμικές λευκές λήκυθοι αποτελούν το ταφικό έθος κτερίσματος για τον νεκρό μας. 

Οι συγγενείς των θανόντων επισκέπτονται τα εργαστήρια των αγγειογράφων και επιλέγουν τις λευκές ληκύθους  που θα προσφέρουν. Ο αγγειογράφος  αναπαριστά την στιγμή της ταφής με τις μορφές των συγγενών να τελούν τις ταφικές προσφορές  και  τον θρήνο.

 Τα αγγεία αυτά περιέχουν ελαιόλαδο και τοποθετούνται, κατά την π ρ ό θ ε σ η, γύρω από την νεκρική κλίνη.  Κάποια περιέχουν τα περίφημα  αθηναϊκά  α ρ ω μ α τ ι κ ά   έ λ α ι α, για τον αρωματισμό του σώματος  του νεκρού και του χώρου κατά την πρόθεση.

Οι γυναίκες είναι επιφορτισμένες με την φροντίδα των θανόντων οικείων μας. Στη ζωή και στον θάνατο ο ρόλος της γυναικός παραμένει αμετάβλητος και εξεχόντως σημαντικός.

Η γυναίκα , όπως μεριμνά  για τα εν ζωή μέλη του οίκου της, έτσι φροντίζει και για τους νεκρούς του οίκου της.  Η προετοιμασία του σώματος του νεκρού κατά την πρόθεση είναι αποκλειστική αρμοδιότητα των γυναικών της οικογενείας.

Α π α γ ο ρ ε ύ ε τ α ι ως Ασέβεια στον νεκρό οι εκτός του οίκου  να  ετοιμάσουν τον νεκρό.

Ο Θ ρ ή ν ο ς είναι υπόθεση των γυναικών και έχει τελετουργική και απαραίτητη σημασία για την ορθή διεξαγωγή της ελληνικής ταφής και την τέλεση των ν ε ν ο μ ι ζ ο μ έ ν ω ν.

Η π ρ ό θ ε σ ι ς διαρκεί μια ολόκληρη ημέρα για να δωθεί η ευκαιρία σε συγγενείς και φίλους να αποχαιρετίσουν τον νεκρό.

Ο χώρος της πρόθεσης είναι  ο  οίκος του νεκρού και πουθενά αλλού.

Ο νεκρός τυλίγεται με λινό νεκρικό «έ ν δ υ μ α» και ξαπλώνεται στην κλίνη, πάνω στο «σ τ ρ ώ μ α», μετά καλύπτεται με ένα επιπλέον ύφασμα ο νεκρός το «επ ί β λ η μ α».

Η κεφαλή του δεν καλύπτεται· στην κεφαλή τοποθετούμε Σ τ έ φ α ν ο ή Δ ι ά δ η μ α.

Για να μην ανοίξει το στόμα του νεκρού, τοποθετούμαι τα «π ρ ο κ ε φ ά λ α ι α»  και τις «ο θ ό ν α ι»  ταινίες.

Γύρω από την νεκρική κλίνη τοποθετούνται οι λήκυθοι, που θα ταφούν με τον νεκρό γεμάτες ελαιόλαδο και αυτές που χρησιμοποιηθούν για τον αρωματισμό του σώματος.

Ο χώρος είναι κοσμημένος με Σ τ έ φ α ν ο υ ς και Τ α ι ν ί ε ς ολόγυρα του χώρου της πρόθεσης όπως και η νεκρική κλίνη.

Οι γυναίκες  χρησιμοποιούν τις «ρ ι π ί δ ε ς» (βεντάλιες)  για να διώχνουν τα έντομα από τον νεκρικό χώρο.

Στην π ρ ό θ ε σ η αρχίζει  ο θ ρ ή ν ο ς  που συνοδεύεται από τον ο δ υ ρ μ ό , τις εκρφάσεις της οδύνης.

Οι άνδρες  δείχνουν την θλίψη τους  και το πένθος τους σκύβουν το κεφάλι τους  μπροστά στον νεκρό ή να αγγίζουν την κεφαλή του ή το πρόσωπό του, ή τείνουν το δεξί τους χέρι (παλάμη) να  αποχαιρετίσουν με θλίψη.

Η συμμετοχή στην πρόθεση στις γυναίκες επιτρέπεται μόνο σε αυτές του  οίκου και όσες είχαν περάσει το   60ο έτος, κατά την αθηναϊκή ταφική νομοθεσία.

Η φροντίδα των οικογενειακών τάφων  και η απόδοση καθιερωμένων προσφορών  στους νεκρούς του οίκου είναι ιερό καθήκον  των  γυναικών του οίκου, οι οποίες πρέπει να επισκέπτονται τον χώρο ταφής τακτικά, κατά το κλείσιμο  του μηνός, στις τελετές των Ν ε κ υ σ ί ω ν.

Μ έ γ ι σ τ η υποχρέωση κάθε ελληνικής οικογένειας είναι να θ υ μ ά τ α ι και να τ ι μ ά  τους νεκρούς της.

Οι λήκυθοι συνοδεύουν τον νεκρό στον τάφο, οι συγγενείς πραγματοποιούν τις πρώτες Χ ο έ ς και αμέσως μετά προσφέρονται.  

Αυτή η προσφορά είναι μια βασική καθιερωμένη παραδοσιακή πρακτική ελληνικών ταφικών εθίμων,  η οποία κελεύει την «θ α ν ά τ ω σ η» των αντικειμένων που πρέπει να ακολουθήσουν τον νεκρό μας στον τάφο.

Οι λήκυθοι αρώματος του σώματος και αυτές με το ελαιόλαδο  από την πρόθεση θάβονται ή καίγονται με τον νεκρό μας.

Κατά την επίσκεψή μας στον τάφο, μετά τα νενομισμένα  πάτρια των νεκρικών χοών,  οι λήκυθοι τοποθετούνται  γύρω από την νεκρική στήλη και η  χρήση τους πλέον απαγορεύεται.

Είναι το ιερό καθήκον το εν ζωή μελών του οίκου, να επισκέπτεται τους τάφους των οικείων νεκρών, να φροντίζει το μνήμα και την νεκρική στήλη αποδίδοντας τις νενομιζόμενες προσφορές.

Η συχνή «ε π α φ ή» με τους αγαπημένους νεκρούς στα πλαίσια του οικογενειακού βίου ικανοποιεί την ανάγκη των οικείων να  μην αποχωριστούν τους δικούς τους ανθρώπους.

Η σχέση του οίκου με τον εκλιπόντα δεν καταλύεται με τον θάνατο αλλά αποκτά στοιχεία  λατρευτικής σημασίας.

Οι επιτάφιες προσφορές  σφυρηλατούν δεσμούς μεταξύ ζωντανών και νεκρών διατηρώντας την οικογένεια ενωμένη και μετά τον  θάνατο.

Οι νεκροί   α ν τ α π ο δ ί δ ο υ ν στους ζωντανούς τις φροντίδες.

Γίνονται Π ά ρ ο χ ο ι Αγαθών, Π ρ ο σ τ ά τ ε ς του Οίκου, και Α ρ ω γ ο ί αυτών.

Οι νεκροί τιμώνται –   εξευμενίζονται και αποδέχονται προσφορές ,  ως ανώτεροι και καλύτεροι από του ζωντανούς.

Οι ζωντανοί επιζητούν την Ε ύ ν ο ι α του και αποζητούν την Β ο ή θ ε ι ά  του με Ικεσία, Επιτάφια Ευχή , Χοή και προσφορά.

Η φροντίδα των τάφων και οι προσφορές  είναι σημαντικά δώρα αγάπης για τους αποθανόντες.

Η τέλεση νενομισμένων από άτομα μισητά από τον νεκρό Α π α γ ο ρ ε ύ ε τ α ι  και δεν συνοδεύεται από κανέναν Σεβασμό για εκείνον διότι δεν θεωρείται  πρέπουσα.

Οι νεκροί ευφραίνονται από τις τακτικές προσφορές των αγαπημένων τους προσώπων.

Οι θανόντες εξοργίζονται  όταν οι εν ζωή συγγενείς τους δεν μεριμνούν για την τέλεση των νενομιζομένων.

Η οργή τους πλήττει την οικογένεια ή ακόμη και ολόκληρη την κοινότητα ή την πόλη.

Οι εξευμενισμένοι και ικανοποιημένοι νεκροί του οίκου στέλνουν τα δώρα τους στους επίγειους οικείους τους.

Έτσι δημιουργείται ένας άρρηκτος δεσμός μεταξύ των διαφόρων γενεών κάθε οίκου και οικογένειας, ο οποίος θα τους συνδέει το Παρελθόν με το Παρόν και το Μέλλον.

Η Εκάτη

Η ονομασία «Εκάτη» είναι ελληνική για άλλους έχει καρική προέλευση και δηλώνει την απόμακρη ή την απρόσιτη θεά. Η Εκάτη στο κέντρο της λατρείας της στα Λάγινα της Καρίας υπηρετείται από ευνούχους ιερείς στοιχείο που δεν απαντάται στις λατρείες των Ελλήνων παρά μόνον στις λατρείες της Ανατολής.

Η Εκάτη, στην μεταγενέστερη αρχαιότητα, είναι η θεά των Φαρμακίδων γυναικών. Αυτές την επικαλούνταν στην χλωμή φθίνουσα σελήνη που προέβαλε πίσω από τα μαύρα σύννεφα και έριχνε την σκιά τους στον νυκτερινό κόσμο των ανθρώπων. Αυτό το φυσικό φαινόμενο δημιούργησε τον μύθο των καταχθόνιων σκιών και των τρομερών φασμάτων (φαντασμάτων) που περιφέρονταν στην νυχτερινή πόλη, η λατρεία της από αυτές τις γυναίκες θεωρείται πένθιμη καθώς ο χαρακτήρας της είναι σκοτεινός, μυστικιστικός και μελαγχολικός.

Στην Θράκη την ονόμαζαν Βένδιδα και Ενοδία και στην Αθήνα αποκτά σχέσεις αργότερα με την λατρεία της Αρτέμιδος. Στην Θράκη στις τοπικές μη εξελληνισμένες λατρείες την λατρεύουν μέσα στα σπήλαια. Εκεί η λατρεία της έχει οργιαστικό χαρακτήρα και παρόμοια με την λατρεία του πατέρα της , του Σαβάζιου, του θεού των Φρυγών του κάτω κόσμου. Στην εξελληνισμένη λατρεία αποκτά σχέσεις με τον Πλούτωνα, την Κόρη και τον Διόνυσο.

Σε ένα σπήλαιο, στην Ζέρνιθο της Σαμοθράκης, στην μη εξελληνισμένη λατρεία της τελούνται θυσίες μαύρων σκύλων .

Για αυτούς που ασκούν βίο ορφικό θεωρείται θεότητα της δικής τους θεογονίας, οι «ορφικοί» είχαν πολλές «θεογονίες» και διαφορετικές μεταξύ τους.

Στους χαλδαϊκούς χρησμούς παρουσιάζεται στο θεουργό ως φως και η «θεοφάνειά» σηματοδοτείται από την απότομη εξαφάνιση την σελήνης, των αστεριών και τον ταυτόχρονο σεισμό. για αυτούς είναι η «κοσμική ψυχή».

Στο δόγμα των Νεοπλατωνικών η Εκάτη παίρνει την θέση της Ρέας «Ανάμεσα στους δύο θεϊκούς κόσμους βρισκόταν αρχικά η Ρέα.

«Αυτή δεχόταν τη ζωογόνο δύναμη του ενός θεού, του Κρόνου, και τη διοχέτευε στον κόσμο, στο Δία και στο νέο κόσμο θεών. Η θεά αυτή εξάλλου επέστρεφε στο θεό πατέρα, δηλαδή στην αρχική δύναμη, ό,τι ανήκει σ’ αυτόν, δηλαδή τα παιδιά του. Η Εκάτη κερδίζει δικαιολογημένα το χώρο ανάμεσα στους δύο θεούς είτε με βάση τη φιλοσοφική (Νεοπλατωνική) είτε με βάση τη θεουργική (Χαλδαϊκή) ερμηνεία της τριάδας αντικαθιστώντας τη Ρέα» γράφει η καθ, Τ. Χατζηνικόλα στην διατριβή της για την Εκάτη.

Οι στωϊκοί στην μεταγενέστερη αρχαιότητα την ονομάζουν «τρίμορφη« όσες και οι φάσεις στη σελήνη, είναι μια σεληνιακή θεότητα για αυτούς.

Στην Αθήνα ο γλύπτης Αλκαμένης την αναπαριστά για πρώτη φορά με τρία σώματα ενωμένα μεταξύ τους. Στην τελευταία ημέρα του μηνός, κατά τις λαϊκές αντιλήψες , πολλοί αθηναίοι άφηναν τρόφιμα στις τριόδους, εκεί που συναντώνται τρία μονοπάτια. Οι τροφές θεωρούνταν τροφές κάθαρσης της θεάς και ως το πρωϊ καταναλώνονταν είτε από φτωχούς είτε από σκύλους. Με τον καιρό οι Αθηναίοι άφηναν διάφορα αποφάγια και υπολείμματα σφαγών, τα «εκαταία κατεσθείεν» μεταξύ των οποίων ήταν και όρχεις από ευνούχους χοίρους.

Στην Αθήνα η λατρεία της θεωρείται εισαγώμενη και η μικρασιατική της καταγωγή δεν παραγκωνίστηκε παρόλα αυτά η παράστασή της ως τρίμορφη θεά εκαταία των δρόμων είναι αθηναϊκή επινόηση και κάποιες λειτουργίες της συγχωνεύτηκαν με τις τοπικές ελληνικές λατρείες.