Γαμηλιών, μην Αθηναίων έβδομος

ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ έτοσ ψΑ’ (701) ολυμπιάδοσ	ΓΑΜΗΛΙΩΝ	(2026)
20 Ιανουαρίου	30 Ιανουαρίου	ΕΞΑΙΡΕΣΙΜΟΣ Φεβρουαρίου
Νουμηνία Απόλλωνος Νουμηνίου Απάντων Ουρανίων θεών Επιμήνια θυόμενα	Σεμέλης Ετήσιον θυόμενα ιερά τραπεζώματα Λήναια Μυκόνου Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου	Αθηνάς οικιακά θυόμενα Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου
21 Ιανουαρίου	31 Ιανουαρίου	9 Φεβρουαρίου
Αγαθού Δαίμονος Απάντων Χθονίων θεών Επωνύμων Ηρώων	Λήναια Μυκόνου θυόμενα Ετήσιον Διονύσου Ληναίου Μύκονος ποιητικός Αγών Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου	Αθηνάς οικιακά θυόμενα Συνέλευση της Βουλής
22 Ιανουαρίου	1 Φεβρουαρίου	10 Φεβρουαρίου
Αθηνάς Τριτομηνίς Χαρίτων θυόμενα	Λήναια ποιητικός Αγών Τελευτή Αγαμέμνονος (φόνιον ήμαρ)	Αθηνάς οικιακά θυόμενα *εξαιρεσίμου Συνέλευση της Εκκλησίας του δήμου
23 Ιανουαρίου	2 Φεβρουαρίου	11 Φεβρουαρίου
Ερμού Αφροδίτης Πανδήμου Έρωτος Ηρακλέους δείπνα Τετραδιστών	Λήναια ποιητικός Αγών	[καμμία καταγραφή]
24 Ιανουαρίου	3 Φεβρουαρίου	12 Φεβρουαρίου
[καμμία καταγραφή]	Αθηνάς ιερός λύχνος οικιακά θυόμενα διχόμηνις Λήναια Αθηναίων ποιητικός Αγών Έναρξη ιερής Εκεχειρίας	Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου Συνέλευση Αθηναίων Κληρούχων στην ιερή Δήλο
25 Ιανουαρίου	4 Φεβρουαρίου	13 Φεβρουαρίου
Αρτέμιδος οικιακά θυόμενα προσφορές Μνημηϊα Νίκης θεών Γιγαντομαχία	Λήναια Αθηναίων ποιητικός Αγών	[καμμία καταγραφή]
26 Ιανουαρίου	5 Φεβρουαρίου	14 Φεβρουαρίου
Απόλλωνος ιερόν ήμαρ Απόλλωνος Δελφινίου Απόλλωνος Λυκείου Κουροτρόφου Γενέθλιον Τελευτή Επίκουρου	Λήναια Αθηναίων ποιητικός Αγών	Ιερός Γάμος της Ήρας Ήρας Τελείας Διός Τελείου θυόμενα Γαμηλία γαμήλια θυόμενα Διός Ηραίου Ποσειδώνος Κουροτρόφου θυόμενα Έρχιας Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου
27 Ιανουαρίου	6 Φεβρουαρίου	15 Φεβρουαρίου
Ποσειδώνος Θησέως οικιακά θυόμενα Απόλλωνος Αποτροπαίου Απόλλωνος Νυμφηγέτου Νυμφών θυόμενα Έρχιας Συνέλευση της Βουλής	Λήναια Αθηναίων ποιητικός Αγών	Αθηνάς οικιακά θυόμενα ιερός άσβεστος λύχνος Αθηνάς τριτογένεια
28 Ιανουαρίου	7 Φεβρουαρίου	16 Φεβρουαρίου
Ρέας Μουσών οικιακά θυόμενα Ηροσουρίοις θυόμενα Έρχιας Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου	Λήναια Αθηναίων κιττώσεις Διονύσου ποιητικός Αγών Συνέλευση της Εκκλησίας του Δήμου	Συνέλευση της Εκκλησίας του δήμου
29 Ιανουαρίου	8 Φεβρουαρίου	17 Φεβρουαρίου
Δήμητρος Κόρης Διός Βουλαίου θυόμενα Μυκόνου Συνέλευση Αθηναίων Κληρούχων στην ιερή Δήλο Μνημηϊα Γενεθλίου Επίκουρου (σύμφωνα με την διαθήκη του)	Αθηνάς οικιακά θυόμενα Απόλλωνος Εικαδίου δείπνα Εικαδιστών Μνημηϊα Τελευτής Επίκουρου (σύμφωνα με την διαθήκη του)	Τριακάς Νεκύσια Συνέλευση της Εκκλησίας του δήμου δείπνα Εκάτης
Α΄ ΔΕΚΑΣ	Β΄ ΔΕΚΑΣ	Γ΄ ΔΕΚΑΣ

ΓΑΜΗΛΙΩΝ

..και μην Αττικός ο Γαμηλιών, γάμοις αφωρισμένος, οίς γαμηλία Ήρα.

ΣΧΟΛΙΑ ΙΛ.Σ 491.1156

Το όνομα, ετυμολογία και η θέση του μηνός

Γαμηλιών• μην (μήνας) Αθηναίος έβδομος

ΜΠΕΚΚΕΡ ΑΝΕΚΔ. ΕΛΛ. 228.56

Η θέση αυτού του μηνός στο φυσικό έτος είναι, αμέσως μετά και δίπλα, στην χειμερινή τροπή του ηλίου, και ποτέ πριν. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε όπως θα δούμε, μαζί με τον Ποσειδεώνα, που είναι ο μήνας πριν την χειμερινή τροπή, την εμφάνιση ενός κομήτη που αναφέρεται από αυτόν και χρονολογείται.

Γαμηλιώνος, περί τροπάς όντος του ηλίου χειμερινάς

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ 1.6.12,3

Στο ηλιακό προγονικό έτος είναι ο πρώτος μήνας, πριν την μεταρρύθμιση του Σόλωνος. Αναγνωρίζεται από τον Λυσία ως ένας χειμωνιάτικος μήνας. [17.8]

Ο Θεόφραστος, αναφερόμενος σε «τρείς άροτροι» (καρποί σπόρων), παντώς κηπευτικών» περιγράφει έναν από αυτούς «εις μεν» ως «χειμερινός, άλλος δε ο θερινός, τρίτος δε ο μεταξύ τούτων, μεθ΄ηλίου τροπάς χειμερινάς. [ ΙΣΤ. ΦΥΤ.7.1, 1.2]. Προσθέτει ότι και οι τρεις ξεχώριζαν διότι αναμένονταν να ωριμάσουν και να είναι έτοιμοι σε κάθε μία από τις εποχές αντιστίχως.

Καλούσι δ΄ούτως, ου προς την σποράν βλέποντες αλλά προς την γένεσιν και την χρειάν εκάστου.

Από αυτών, η «αρχή του χειμερινού» χρονολογείτο στον Μεταγειτνιώνα, «μετά τροπάς θερινάς» και η αρχή του δεύτερου στην αντίθετη πλευρά του έτους «μεθ΄ηλίου τροπάς (χειμερινάς) του Γαμηλιώνος μηνός».

Το αρχικό Ιουλιανό όριο του μηνός είναι η 30η του Δεκεμβρίου και το αργότερο, η 26η Ιανουαρίου, το κανονικό του η 10η Ιανουαρίου.

Ο Αριστοτέλης περιγράφει την εποχή του μηνός:

μηνός Γαμηλιώνος περί τροπάς (κοντά στις τροπές του ηλίου) όντος του ηλίου χειμερινάς.

ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΚΑ 1.6.535d

Και ο Θεόφραστος παρατηρεί την εποχή:

μεθ΄ηλίου τροπάς, του Γαμηλιώνος μηνός.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ 7.1,2

Ο Φώτιος αναφέρει τον Ιερό Γάμο του Διός και της Ήρας κατά πάσα πιθανότητα αυτόν το μήνα:

Αθηναίοι εορτήν Διός άγουσι και Ήρας Ιερόν Γάμον καλούντες.

ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Ο Ησύχιος προσδιορίζει την ιερή θεότητα του μηνός:

Γαμηλιών, ο (ζ΄) των μηνών της Ήρας ιερός.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

ΤΑ ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ

Τα ονόματα του Αττικού ημερολογίου μετά τη σεληνιακή μεταρύθμιση των Αθηναίων ξεχώρισαν από αυτά των σεληνιακών ημερολογίων των υπολοίπων Ελλήνων,(με εξαίρεση αυτών όπως θα αναμενόταν, των προηγουμένων που πιθανώς επιρρεάστηκαν κατ΄αυτήν την άποψη από το Αττικό ημερολόγιο, το Ιωνικό, το ημερολόγιο της Κυζίκου, το ημερολόγιο της Λαμψάκου, και τα δύο αρχαία νησιωτικά της Τήνου και της Πάρου),από την κατάληξη τους, και με την ιδιαίτερη έμφαση (τονισμό) πάνω σ΄αυτήν την κατάληξη.

Ο Ευστάθιος παρατηρεί αυτή τη διάκριση στην περίπτωση του μηνός Ληναιώνος για έναν από τους αττικούς μήνες, τον Γαμηλιώνα, δηλαδή που στην πραγματικότητα ανήκε στο Ιωνικό ημερολόγιο.

όθεν κατά συστολήν Παιάων, είτα ως περ Αλκμάων Αλκμάν αρά Πινδάρω, ούτω Παιάων Παιάν. ο δε Παιήων συγκοπείς Παιών γίνεται, ως το [ιή] Παιών, και Παιώνος ευκμένους τυχών• όθεν και παιωνία θεραπευτική βοτάνη.
Δοκεί δε ο Παιών αναλογείν κατά τε οξυτόνησιν και φυλακήν του ώ της ευθείας διόλου προς το αιών και Ληναιών και τους λοιπύς Αττικούς μήνας και προς διαστολήν δε του Παίων Παιόνος βαρυτόνου εθνικού και κυρίου οξύνεσθαι αυτός και το ώ της ληγούσης εν ταις εφεξής λαγίαις τηρείν.

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛ.Α 473

Οι Έλληνες σχολάρχες παρατήρησαν επίσης στα ονόματα αυτών των μηνών με την κατάληξη [ων], ότι προηγείται το γιώτα [ι]:

Τα επί μηνών των Αθηναίων εις [ων] λήγοντα τω [ι] παραλήγεται. . .Ανθεστηριών, Βοϊδρομιών, Πυανεψιών, κ΄τ.λ. Ο Ποσειδεών εξαιρείται. Επιστατέον ουν το . . . Ποσειδεών. . . διά του [ε].

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΤΗΣ ΟΞΦΟΡΔΗΣ 2.27.32, ΘΕΟΓΝΩΤΟΥ ΚΑΝΟΝΕΣ ΡΝΑ΄

Λόγω της αυστηρότητας του ίσως και το όνομα του Εκατομβαιώνος θα έπρεπε να εξαιρεθεί επειδή καταλήγει σε [ιών], αλλά δεν προηγείται σύμφωνο πιο πριν όπως των υπολοίπων. Ο λόγος αυτής της εξαίρεσης του Ποσειδεώνος είναι κατά πάσα πιθανότητα ότι αυτός ο μήνας είχε ήδη αφιερωθεί στον Ποσειδώνα, όπως μπορώ να εξάγω το συμπέρασμα από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου, το οποίο κρίθηκε επαρκές από τον Σόλωνα όταν έδωσε στους μήνες του σεληνιακού ημερολογίου τα ονόματα τους, αλλάζοντας μόνο την προφορά:

Ποσειδεών, για Ποσειδέων ή Ποσειδών

Το επίθετο Ποσείδεος δεν συναντάται στην ελληνική γλώσσα, παρόλα αυτά τα επίθετα Ποσιδείος, Ποσείδειος ή Ποσιδήϊος, συναντώνται.Το όνομα αυτού του μηνός εμφανίζεται ως Ποσιδηϊών στο απόσπασμα του Ανακρέωντος.

Ο ΜΗΝΑΣ ΓΑΜΗΛΙΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΟΥΣ ΥΠΟΛΟΙΠΟΥΣ ΑΤΤΙΚΟΥΣ ΜΗΝΕΣ – Η ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ

Θα ήταν περιττό να παρατηρήσουμε ότι τα ονόματα έτσι σε αυτή την τελική τους μορφή, σε κάθε περίπτωση, πρέπει να προήλθαν από επίθετα με την κατάληξη [ιος].

Ο Ανθεστηριών από το Ανθεστήριος
Ο Ελαφηβολιών από το Ελαφηβόλιος.
Ο Μουνιχιών ή Μουνυχιών από το Μούνιχος ή Μούνυχος αντίστοιχα.
Ο Εκατομβαιών από το Εκατομβαίος.

Το όνομα του Γαμηλιώνος συνεπώς, με την ίδια αναλογία, πρέπει να προήλθε από το Γαμήλιος, και το γαμήλιος πρέπει να προήλθε από το [γάμος]. Γαμήλιος ονομάζεται ο/η αφιερωμένος ή αυτός που ανήκει σε/στο γάμο. Οι αναφορές των κειμένων είναι ξεκάθαρες ως προς τη σημασία:

Η γαμήλιος «σε ηλικία γάμου».

ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟ

Το αύλημα, γαμήλιον

ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ 3.3.4.3822,37 – 4.10.3.394,80

Πριν λέκτρα και γυναίκα και γαμηλίους ευνάς αγήλαι, λαμπάδας τα΄ ανασχεθείν

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΜΗΔΕΙΑ 1026

Ούτος θεών γαμηλίων τε και ομογνίων και γενεθλίων θεσμός επί πάση ζώων φύσει τεταγμένος.

ΜΑΞΙΜΟΣ Ο ΤΥΡΟΣ. 26.6.313

Γαμήλιος• ο εις τους γάμους πεσσόμενος πλακούς.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Γαμήλια• αι επί γάμοις εορταί.

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 229.11

Γαμηλία• φέρνη εις γάμου παρασκευήν, και δείπνον ο τοις φράτορσιν εποίει ο γαμών.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Η δε επί γάμω θυσία εν τοις φράτορσι γαμηλία και το έργον γαμηλίαν εισενεγκείν.

ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ 3.3.4.287

Πάνω σ΄αυτή την αρχή, σύμφωνα με τηοποία το όνομα του μηνός προήλθε από το έτυμο [γαμήλιος], πρέπει να δώθηκε η ονομασία, με τη σχέση την οποία αντιπροσωπεύει ή αποσκοπεί να αντιπροσωπεύσει με τον γάμο πάνω στη χρονική σειρά του Αττικού έτους. Έτσι, το όνομα, Γαμηλιών, δηλώνει ότι ο μήνας αυτός είναι αφιερωμένος στους γάμους ή είναι ο μήνας των γαμήλιων τελετών.

Η ονομασία του Γαμηλιώνος, στο Αττικό ημερολόγιο, δεν είχε και τόσο ξεκάθαρη αναφορά ως προς την εποχή του έτους, όπως έχουν οι: Ανθεστηριών, Θαργηλιών, ή Μαιμακτηριών, ούτε υπάρχει κάποιο ξεκάθαρο ιστορικό γεγονός όπως στον Μεταγειτνιώνα ή τον Βοηδρομιώνα, ούτε έχει πάρει την ονομασία του από κάποιο κύριο όνομα όπως ο Μουνιχιών ή ο Ποσειδεών, αλλά απλά και διακριτικά παραπέμπει στη τελετή του γάμου, που όπως θα δούμε παρακάτω στη τελετή ενός θεϊκού γάμου.

Ο Ευστάθιος αναφέρει ότι ο μήνας είναι αφιερωμένος στην Γαμηλία Ήρα:

Ου (για γάμος) παρώνυμον ώσπερ ο γαμήλιος λόγος ούτω και μην Αττικός ο Γαμηλιών, γάμοις αφωρισμένος, οίς γαμηλία Ήρα επεστάτει.

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔ. Σ 491 1156

Αρκετοί αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν επίσης, ότι ο μήνας είναι ιερός της Ήρας:

Γαμηλιών• τα των μηνών της Ήρας ιερός.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Ο μήνας είναι αφιερωμένος στην Ήρα επειδή ολόκληρος ο μήνας είναι ιερός για το γάμο της Ήρας.

Διά τούτο και Ήρα τελεία η ζυγία. ταύτη γαρ τοις προτελείοις προυτέλουν τας κόρας, και Αρτεμίδι και Μοίρας.

ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ 3.3.4.285.38, ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟ Τελεία- Προτέλεια.

Δόμος ημιτελής. . . ημίγαμος, τέλος γαρ εστιν ο γάμος. και Ήρα Τελεία και Ζεύς Τέλειος, ότι γαμήλιοι εισιν.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Λέγει δε μητέρα Τέλειαν την Ήραν και Αισχύλος•
Ήρα τελεία Ζηνός ευναία δάμαρ.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΠΙΝΔΑΡΟ ΝΕΜ.10.31

Ήρα Τελεία και Ζευς Τέλειος ετιμώντο εν γάμοις, ως πρυτάνεις όντες των γάμων• τέλος δε ο γάμος. διό και προτέλεια εκαλείτο η θυσία η προ των γάμων γινομένη.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ 982

Αν και οι σχολάρχες της αρχαιότητος δείχνουν να μην ενδιαφέρονται και τόσο πολύ για την ονομασία του μηνός, αναγνωρίζουν απλώς το γεγονός αυτού όπως αποδίδεται από το ίδιο το όνομα. Η ονομασία του μηνός αντικατοπτρίζει επίσης, ένα συγκεκριμένο έθιμο της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής των Ελλήνων. Το παλαιό έθιμο των γάμων με πολυάριθμη συμμετοχή σε μεγάλη κλίμακα τον πρώτο μήνα του νέου ενιαυτού στο ηλιακό όμως ημερολόγιο, το οποίο έθιμο διατηρήθηκε και στη μεταρύθμιση του Σόλωνος στο σεληνιακό ημερολόγιο.

Ο ΠΡΟΓΟΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΚΑΙ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ, ΤΟΥ ΓΑΜΗΛΙΟΥ ΕΘΙΜΟΥ, ΣΕ ΕΝΑΝ ΜΗΝΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΓΙΑ ΜΙΑ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΣΤΙΓΜΗ.

Έχει διαπιστωθεί από τη μαρτυρία του Ομήρου στην Οδύσσεια, ότι στην εποχή του ή στην εποχή της Ιλιάδος και της Οδύσσειας, ο κανόνας ζωής ήταν να εορτάζουν γάμους κατά τον πρώτο μήνα του έτους. Το συμπέρασμα αυτό πολύ απλά συνάγεται και επιβεβαιώνεται έντονα από το όνομα του μηνός στα νεώτερα χρόνια και στα νεώτερα κλασικά κείμενα.

Α΄. Λίγο μετά την άφιξη στην Ιθάκη και το πρωί της πρώτης ημέρας της πλοκής, η Αθηνά βάζει αυτή την ερώτηση στον Τηλέμαχο:

αλλ΄άγε μοι τόδε και ατρεκέως κατάλεξον• τις δαίς, τις δε όμιλος όδ΄έπλετο; τίπτε δε σε χρεώ; ειλαπίνη ηέ γάμος; επεί ουκ έρανος τάδε γ΄εστιν•
ΑΠΟΔΟΣΗ
Μον΄έλα τώρα, δ΄σ΄μου απόκριση και την αλήθεια πες μου: τι είναι το γλέντι αυτό κι η μάζωξη; γιατί το κάνεις; γάμος γιορτή ν΄ναι; τι δε μοιάζει να ΄χετε συντροφικό τραπέζι.

ΟΜΗΡΟΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Α 224

Αν και αυτή η νύξη, περί γάμου-εορτή, σαν μια πιθανή εξήγηση για το γλέντι και την αφθονία τα οποία ήταν ορατά εκείνη τη στιγμή μπορεί να μην επιτρέπει κάποια συγκεκριμένη αναφορά για τη δεδηλωμένη στιγμή του χρόνου τέτοιων εκδηλώσεων γενικώς ή εκείνης της στιγμής, ο καθένας πρέπει να θεωρήσει ότι η ερώτηση της Αθηνάς δεν είναι άσχετη, ούτε ασήμαντη αν όντως είναι για αυτή την περίσταση.

Β΄. Ο Τηλέμαχος και ο Πεισίστρατος, το βράδυ της πέμπτης ημέρας της πλοκής καταφθάνουν στη Σπάρτη, εκεί βρίσκουν τον Μενέλαο να εορτάζει τους γάμους-εορτές, της κόρης του , της Ερμιόνης και του υιού του του Μεγαπένθη.

τον δ΄εύρον δαινύντα γάμον πολλοίσιν έτησιν υιέος ηδέ θυγατρός αμύμονος ώ ενί οίκω.
ΑΠΟΔΟΣΗ
εκεί τον ηύραν να εορτάζει με πολλούς δικούς του τους γάμους χαρές του γιού του και της λυγερής κόρης του στον οίκο του.

Οι εορτασμοί αυτοί επιβεβαιώνονται και στον Αθηναίο, Περί Δειπνοσοφιστών, όπου εκεί διευκρινίζεται ότι γίνονται ως καθιερωμένο έθιμο προς τιμήν των γαμηλίων θεών.

Φησί δ΄ουν ο ποιητής [Όμηρος], περί του Μενελάου τον λόγον ποιούμενος•
τον δ΄εύρον δαινύντα γάμον πολλοίσιν έτησιν
υιέος ηδέ θυγατρός αμύνονος ώ ενί οίκω,
ως νενόμισται άγειν συμπόσια περί τους
γάμους των τε γαμηλίων θεών ένεκα και της
οιονεί μαρτυρίας.

ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΠΕΡΙ ΔΕΙΠΝΟΣΟΦΙΣΤΩΝ 185α , 185β

Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία ότι ο πρώτος μήνας, στο προγονικό ημερολόγιο της Οκταετηρίδος του Άργους, ο μην Γαμηλιών ή ο μην του γάμου κατείχε την πρώτη θέση και ταυτιζόταν με τον αττικό μήνα των Γαμηλιών. Ο αττικός Γαμηλιών, που όπως προείπαμε πήρε το όνομα του από τη σχέση του με την θεϊκή τελετή και τις γαμήλιες τελετές, φαίνεται ότι είχε το ίδιο όνομα και στο ημερολόγιο του Άργους και ήταν αφιερωμένος στην Ήρα. Η Ήρα η Παρθενία, ήταν η μεγάλη τοπική λατρεία της Αργολίδος.

εν τω προνάω τη μεν Χάριτες αγάλματα εστιν αρχαία εν δεξιά δε κλίνη τις ’Ηρας.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 2.17.3

και παρ΄Αργείοις οι μέγιστα των Ελλήνων τιμώσσι την θεόν το άγαλμα της Ήρας εν τω ναώ καθήμενον εν θρόνω τη χειρί έχειν σκήπτρον και τούτο και χρυσού.

ΣΧΟΛΙΑ ΘΕΟΚΡΙΤΟΥ 15.64

ότρυνον νυν εταίρους, Αινέα, πρ΄τον μεν Ήραν Παρθενίαν κελαδήσαι.

ΠΙΝΔΑΡΟΣ ΟΛ.6.88

Ότι γαμήλιος, και αιτία γενέσεων.

ΣΧΟΛΙΑ ΠΙΝΔΑΡΟΥ ΟΛ.6.149

εούσης ορτής τη Ήρη τοίσιν Αργείοισι, έδεε παντως την μητέραν αυτών ζεύγει κομισθήναι ες το ιερόν.

ΗΡΟΔΟΤΟΣ Α 31

Ο Αττικός Γαμηλιών, ήταν αφιερωμένος στην Ήρα για τον ίδιο λόγο. Υπήρχε επίσης μία τελετή στο Άργος, την πρώτη ημέρα του έτους, τον πρώτο μήνα στην οποία εορτάζανε τον γάμο των θυγατέρων των Δαναού ταυτοχρόνως στην ίδια ημέρα. Έτσι ο Γαμηλιών υπήρχε μέσα στις σεληνιακές διορθώσεις του προγονικού ηλιακού ημερολογίου.

Μεταξύ των Ελλήνων, υπήρχε και ένας μήνας που ονομαζόταν Μναστήρ. Ο Ησύχιος τον αναφέρει:

Μναστήρ· των μηνών ούτω καλείται τις.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Η αναφορά αυτή μας επιτρέπει να βγάλουμε το συμπέρασμα ότι ο μήνας άνηκε σε κάποιο από τα δωρικά ημερολόγια, στο πανάρχαιο προγονικό της Σπάρτης.

Ο Γαμηλιών έχει μια συγκεκριμένη σχέση με το γάμο άμεσα, και το ίδιο, έμμεσα, με το όνομα Μναστήρ. Μνηστήρ είναι ο μνηστευμένος-η, ο μνηστήρας ή η μνηστή σήμερα.

Είναι περιττό, νομίζω, να τονισθεί ότι η τελετή της Μνηστείας (ο αρραβώνας με τη σημερινή έννοια), των ερωτευμένων είναι η προκαταρτική για την γαμήλια τελετή, παρόλα αυτά εάν υπήρχε καθορισμένη στιγμή για την γαμήλια τελετή τότε θα πρέπει να υπήρχε και ένας καθορισμένος μήνας για τη Μνηστεία των ερωτευμένων. Το μόνο ερώτημα που θα μπορούσε να τεθεί σε αυτό το σημείο είναι αν αυτό το διάστημα ή ο μην των ερωτευμένων, ήταν ξεχωριστό από το μήνα του γάμου ή αν στον ίδιο μήνα υπήρχαν και οι δύο τελετέςς, της Μνηστείας και του Γάμου, σε ισότιμη σχέση με την Μνηστεία να προηγείται της τελετής του Γάμου στο πρώτο μέρος του μηνός.

Όχι ότι θα έκανε κάποια διαφορά η προκαθορισμένη στιγμή του χρόνου και για τις δύο, ίσως αυτή η ερώτηση απαντηθεί αργότερα, αλλά κρίνοντας από τη μαρτυρία του Ομήρου, αν ο πρώτος μηνας του έτους της εποχής του ήταν ο μήνας του Γάμου, τότε και ο τελευταίος μήνας της εποχής του πρέπει να ήταν ο μήνας ή το διάστημα για τους ερωτευμένους και τη Μνηστεία, παρόλα αυτά γι αυτό στον τελευταίο μήνα ο Όμηρος απλά υποθέτει ότι η συγκέντρωση των Μνηστήρων γύρω από την Πηνελόπη θα πρέπει να εχει αρχίσει από αυτόν το μήνα και μετά συνεχίζει το έπος του καταγράφοντας το χρόνο με το χρόνο.

Και πράγματι , σε μια διάκριση όπως αυτή, ότι κάποιος μήνας ή διαστημα χρόνου θα έπερεπε να ήταν αφιερωμένος για τις δραστηριότητες των μνηστευμένων (ερωτευμένων), θα έπρεπε να ήταν ξεχωριστός από το μήνα του γάμου όπως θα ήταν λογικό. Στην πραγματικότητα, δεν θα μπορούσε να είναι διαφορετικός, αν κρίνουμε από την περιγραφή της ασπίδος του Αχιλλέως, ακόμη και στον μήνα του γάμου η τελετή περιορίζεται στην πρωτη δεκάδα του μηνός και πιθανότατα στην πρώτη ημέρα του μηνός.

Ο Αριστοτέλης παρατηρεί στα Πολιτικά:

περί μεν ουν του οπότε δει ποιείσθαι την σύζευξιν, είρηται τοις δε περί την ώραν χρόνοις ως οι πολλοί χρώνται, καλώς και νυν , ορίσαντες χειμώνος την συναυλίαν ποιείσθαι ταύτην.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΑ 7.16,23

Το έθιμο λοιπόν, ήταν να τελούνται οι γάμοι το Χειμώνα στην εποχή του Αριστοτέλους, την 107η Ολυμπιάδα περίπου , και ο ίδιος δίνει την συγκατάθεση του σε αυτό.

Ο Ιπποκράτης συμβουλεύει:

Ωρη δε εαρινή αρίστη κυήσιος.

ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ ΠΕΡΙ ΕΠΙΚΥΗΣΙΟΣ ΑΠΟΣΠ. ΠΕΡΙ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ Λ

Σ΄ένα από τα΄αποσπάσματα του ο Μένανδρος παρατηρεί:

καθάπερ Μένανδρος εν Συνεφήβοις ότι
Αγαθόν γάμον χειμώνος ο θεός δίδωσιν.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΜΕΝΑΝΔΡΟΥ 1490

Ήταν πανάρχαιο προγονικό ελληνικό το έθιμο πριν την εποχή της μεταρρύθμισης του ημερολογίου σε σεληνιακό το οποίο διατηρήθηκε και μετά την μεταρρύθμιση, στο νέο ημερολόγιο του Σόλωνος.

ΟΙ ΚΥΡΙΩΤΕΡΕΣ ΕΟΡΤΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ

Οι εορτές του μηνός είναι:

Α΄. Νουμηνία, Πανελλήνιος εορτή, Απόλλωνος Νουμηνίου και απάντων Ουρανίων θεών, επιμήνια θυσία.
Β΄. Αγαθού Δαίμονος, Επωνύμων ηρώων.
Γ΄. Αθηνάς, τριτομηνίς, θυόμενα Χαρίτων.
Δ΄. Ερμού, Αφροδίτης, Ηρακλέους Έρωτος.
ΣΤ΄. Αρτέμιδος, Μνημηϊα Νίκης των θεών στη Γιγαντομαχία.
Ζ΄. Απόλλωνος, και στην Έρχια θυσίες προς τιμήν του Απόλλωνος Δελφινίου Λυκείου και της Κουροτρόφου, η γέννηση και η τελευτή του Επίκουρου.
Η΄. Ποσειδώνος, Θησέως, στην Έρχια θυσίες προς τιμήν του Απόλλωνος Νυμφηγέτου, Αποτροπαίου, των Νυμφών.
Θ΄. Ρέας, Μουσών, Ηλίου, θυσία στην Αθηνά Ηροσουρίοις (των ευνοϊκών ανέμων)
Ι΄. Θυσία στο Δία Βουλαίο, Δήμητρα, Κόρη, Μνημηϊα της γεννήσεως του Επίκουρου όπως ο ίδιος όρισε.
ΙΒ΄. Την τοπική Επιφάνεια του Διονύσου στην Μύκονο με την μητέρα του Σεμέλη. Θυσία στον Διόνυσο Ληναίο, στην Μύκονο, έναρξη Λήναιων στην Αθήνα, Δραματικός Αγών.
ΙΕ΄. Αθηνάς διχόμηνις.
ΙΘ΄. Κιττώσεις των αγαλμάτων του Διονύσου.
Κ΄. Απόλλωνος Εικαδίου, Αθηνάς, Μνημηϊα της τελευτής του Επίκουρου όπως ο ίδιος όρισε.
ΚΖ΄. Ιερός Γάμος, Τελείας Ήρας-Τελείου Διός, Γαμηλία, θυσίες στον Ποσειδώνα, Κουροτρόφο στην Έρχια.
ΚΗ΄. Αθηνάς τριτογένεια.
Λ΄. Νεκύσια Τριακάς, δείπνα Εκάτης

ΤΑ «ΘΕΟΓΑΜΙΑ» ΤΟΥ ΠΡΟΚΛΟΥ

Τα «Θεογάμια» του Πρόκλου και η ονομασία που δίνει «Θεογάμια» δεν πρέπει να σχετίζονται με τον Ιερό Γάμο της Ήρας και του Διός ή με την Γαμηλία ημέρα εορτή των θνητών προγόνων μας διότι είναι καθαρό δημιούργημα της νεοπλατωνικής μαγγανείας.

Ο Πρόκλος λέει ότι οι ημέρες της πανσελήνου δεν είναι ευνοϊκές για γάμους γιατί αυτές τις μέρες η σελήνη απέχει πολύ από τον ήλιο και υποστηρίζει ότι οι Αθηναίοι επέλεγαν τις ημέρες της ένωσης του «ήλιου» με την «σελήνη» για γάμους και ότι εόρταζαν τα «Θεογάμια» γιατί νόμιζαν ότι από φυσική άποψη ο συνδυασμός ήλιου και σελήνης ήταν ο πρώτος γάμος. (Σχόλια σε Ησίοδο 780)

― «έχει δε [η εκκαιδεκάτη] τινά και προς γάμους εναντίωσιν, της σελήνης πάμπολυ του ηλίου διεστώσης. διό και Αθηναίοι τας προς σύνοδον ημέρας εξελέγοντο προς γάμου και τα Θεογάμια ετέλουν, τότε φυσικώς είναι πρώτον οιόμενοι γάμον, της σελήνης ούσης προς ηλίου σύνοδον».

Αν διαβάσει κανείς το απόσπασμα σε όλη του την έκταση όπως αναφέρεται εδώ, βλέπει αμέσως ότι πρόκειται για μια μεταγενέστερη φαντασίωση και τεχνητή δημιουργία γεμάτο από τις γνωστές νεοπλατωνικές εικασίες χωρίς καμμία αξία και τεκμηρίωση πάνω στις παλαιότερες εποχές και στις λατρείες των Ελλήνων.

Η πεποίθηση του Πρόκλου και η ονομασία που δίνει αυθαίρετα, έρχεται σε απόλυτη αντίθεση με τα πάτρια των Ελλήνων και με το πασίγνωστο έθιμο της κλασικής εποχής να εορτάζονται οι γάμοι τις ευνοϊκές ημέρες της πανσελήνου, κατά την οποία εορτάζονται και οι περισσότερες εορτές των θεών.

Ο Πίνδαρος γράφει ότι η Θέτις και ο Πηλεύς τελούν τον γάμο τους το βράδυ της πανσελήνου (Ισθ. 8. 44)

― εν διχομηνίδεσσιν δε εσπέραις ερατόν λύσε μεν χαλινόν υφ’ ήρωι παρθενίας.

Ο Ευριπίδης στην «Ιφιγένεια εν Αυλίς» βάζει την Κλυταιμνήστρα να ρωτά τον Αγαμέμνονα: «Ποια ημέρα θα νυμφευθεί;». και απαντά: «όταν έλθει χαρούμενος ο κύκλος της σελήνης». (Ιφ. Αυλ. 716)

― « ΚΛ: αλλ’ ευτυχοίτην, τίνι δ’ εν ημέρα γαμεί;

ΑΓ: όταν σελήνης ευτυχής έλθει κύκλος.

Στις Ικέτιδές του, ο Ευριπίδης μας διαφωτίζει περαιτέρω βάζοντας την Ευάνδη να αναφωνεί, «τι φως σκόρπισε ο ήλιος και η σελήνη στον αέρα όταν η πόλη του Άργους εόρταζε τον γάμο μου με τον Καπανέως; (Ικ. 990)

― «τί φέγγος, τίν’ αίγλαν εδίφρευε τόθ’ άλιος σελάνα τε αιθέρα…ανίκα γάμων των εμών πόλις Άργους αοιδαίς ευδαιμονίας επίργωσε και γαμέτα χαλκοτευχούς τε Καπανέως».

Ακόμη και στην πρώϊμη ρωμαϊκή εποχή αυτό το έθιμο ακολουθείται όπως μαρτυρείται από τον Δίωνα Χρισόστομο (7. 50. 245) και τον Σορανό τον Εφέσιο (Γυναικ. 1. 41) που καταθέτει ένα φυσικό αίτιο και λόγο γιατί αυτές οι ημέρες είναι ευνοϊκές για τελετές γάμου.

Οι νεοπλατωνικές μαγγανίες και εικασίες πηγάζουν και βασίζονται στην αστρολογία και τις χαλδαϊκές θεωρίες περί «φύσεως» με τις οποίες οι νεοπλατωνικοί προσπάθησαν να μεταρρυθμίσουν, να ερμηνεύσουν, να αλλάξουν τα γαμήλια έθιμα και τις ονομασίες των πάτριων των Ελλήνων σύμφωνα με τις ιδέες τους παραποιώντας τα στο σύνολό τους.

Όσον αφορά την ημερομηνία της εορτής την 27η του μηνός Γαμηλιώνος στην εποχή του Μενάνδρου αρκεί να ρίξουμε μια προσεκτική ματιά στο θραύσμα του Μενάνδρου 265 (περί Μέθης)

― εμέ γαρ διέτριψεν ο κομψότατος ανδρών Χαιρεφών ιερόν γάμον φάσκων ποιήσειν δευτέρα μετ’ εικάδας κατ΄αυτόν, ίνα τη τετράδι δειπνή παρ’ ετέροις· τα της θεού γαρ πανταχώς έχειν καλώς.

Ο Χαιρέφων είναι ένας παράσιτος που θα εόρταζε ιδιωτικά στην οικία του τον Ιερό Γάμο την 29η του μηνός, δύο μέρες μετά από όλους τους άλλους εορτασμούς στην πόλη του – η ημερομηνία του τελετουργικού καθορίζεται την 27η του μηνός Γαμηλιώνος – έτσι ώστε να μπορεί να συμμετάσχει στις ιδιωτικές εορτές και τα συμπόσια των άλλων την 27η του μηνός.

Αυτό δείχνει ότι ο Ιερός Γάμος συνίσταται κυρίως σε μια ιδιωτική εορτή αυτών των οικογενειών που τα παιδιά τους είχαν συζευχθεί περι της πανσελήνου ή περί των ημερών αυτής. Οι θυσίες αυτών των οικογενειών που θέλουν να τιμήσουν την Ήρα Τελεία και Δία Τέλειο ολοκληρώνονται στην Έρχια της Αττικής την 27η σύμφωνα με το ιερό θυσιολόγιο του δήμου.