ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

---

Η πρώτη ισταμένου

---

Τη σημερινή ημέρα εορτάζουμε τη Νουμηνία, τη νέα σελήνη του Μουνιχιώνος, η ημέρα ξεκινά στη δύση του ηλίου και είναι ιερή του Νουμήνιου Απόλλωνος και απάντων των θεών.

Σὲ ολόκληρο τὸν Ἑλληνικὸ κόσμο ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ κάθε μηνὸς ὁνομάζεται νουμηνία, ἡ ημέρα τῆς νέας σελήνης.

― Τὴν νεομηνίαν πάντων τῶν θεῶν νομίζουσιν εἶναι. ταύτην γὰρ οἱ πρόγονοι τοῖς θεοῖς ἀνέθεσαν διὰ τὸ πρώτην αὺτὴν εἶναι τοῦ μηνός. πάσας τε τὰς ἀρχὰς προσήψαν αὐτοῖς ὀρθῶς ποιοῦντες…τοῦ δὲ (τὸ δὲ) Ἀπόλλωνος ταύτην εἶναι νομίζειν τὴν ἡμέραν ―εἰκότως τὸ πρῶτον φῶς τῷ αἰτιωτάτῳ τοῦ πυρὸς (ἀποδιδόασιν)• ἐκάλουν τε αὐτὸν καὶ Νεομήνιον. ἡ ἱστορία παρὰ Φιλοχόρῳ.
(Σχ. Ὀδ. Ῥαψ. Υ καὶ Φ)

―Ἐκαλεῖτο δὲ καὶ θυσία τις ἐπιμήνια, ἡ κατὰ μῆνα τῇ νουμηνίᾳ συντελουμένη.
(Ἠσύχιος στὸ Ἐπιμήνιοι)

Ὁ Πλούταρχος στὰ Ηθικὰ 827α τὴν χαρακτηρίζει ὡς τὴ ἱερωτάτη ἀπὸ ὅλες τίς ἡμέρες:

οὐκ ὄζει τόκου βαρὺ καὶ δυσχερὲς ὥσπερ ἰοῦ καθ᾽ ἡμέραν ἐπιρρυπαίνοντος τὴν πολυτέλειαν, οὐδ᾽ ἀναμνήσει τῶν καλανδῶν καὶ τῆς νουμηνίας, ἣν ἱερωτάτην ἡμερῶν οὖσαν ἀποφράδα ποιοῦσιν οἱ δανεισταὶ καὶ στύγιον. τοὺς μὲν γὰρ ἀντὶ τοῦ πωλεῖν τιθέντας ἐνέχυρα τὰ αὑτῶν.
Τὸ χαρακτηριστικὸ τῆς ἑορτῆς ἦταν ἡ μεγάλη ἀγορὰ :

οὗτος τῇ προτέρᾳ νουμηνίᾳ
ἐπρίατο δοῦλον
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΙΠΠΗΣ 43-44

Φιλοκλέων
μὰ τὸν Δί᾽ οὐ δῆτ᾽, ἀλλ᾽ ἀποδόσθαι βούλομαι τὸν ὄνον ἄγων αὐτοῖσι τοῖς κανθηλίοις• νουμηνία γάρ ἐστιν.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΦΗΚΕΣ 169-171
ἐπίσης οἱ ἀγῶνες στὴν Παλαίστρα:

καὶ περὶ τὸ χωρίον ἐλᾷδας ἅπαν ἐν κύκλῳ, ὥστ᾽ ἀλείφεσθαί σ᾽ ἀπ᾽ αὐτῶν κἀμὲ ταῖς νουμηνίαις.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΧΑΡΝΗΣ 999
καὶ τέλος τὸ Δεῖπνο :

‘οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοιαῦτα περὶ θεοὺς ἐξαμαρτάνων ἃ τοῖς μὲν ἄλλοις αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν, τῶν κωμῳδοδιδασκάλων δ᾽ ἀκούετε καθ᾽ ἕκαστον ἐνιαυτόν; οὐ μετὰ τούτου ποτὲ Ἀπολλοφάνης καὶ Μυσταλίδης καὶ Λυσίθεος συνειστιῶντο,3 μίαν ἡμέραν ταξάμενοι τῶν ἀποφράδων, ἀντὶ δὲ νουμηνιαστῶν κακοδαιμονιστὰς σφίσιν αὐτοῖς τοὔνομα θέμενοι, πρέπον μὲν ταῖς αὑτῶν τύχαις: οὐ μὴν ὡς τοῦτο διαπραττόμενοι τὴν διάνοιαν ἔσχον, ἀλλ᾽ ὡς καταγελῶντες τῶν θεῶν καὶ τῶν νόμων τῶν..
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 12.551φ

Ἕνα ἱδιαίτερο χαρακτηριστικὸ ἱδιωτικῶν λατρευτικῶν πράξεων γιὰ αὐτὴ τὴν ἡμέρα είναι ἐπίσης ἡ τοποθέτηση λιβανιοῦ στὰ ἀγάλματα τῶν θεῶν ὡς θυμίαμα καὶ κλάδους δάφνης καὶ στέφανους :

ὑπὸ τοῦ δὲ τὴν ψῆφόν γ᾽ ἔχειν εἰωθέναι
τοὺς τρεῖς ξυνέχων τῶν δακτύλων ἀνίσταται, ὥσπερ λιβανωτὸν ἐπιτιθεὶς νουμηνίᾳ.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΦΗΚΕΣ 94-96,
ΣΧΟΛΙΑ ΑΡΙΣΤ. )

Ὁ Δημοσθένης μαρτυρεῖ ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι ἀνέβαιναν στὴν Ἀκρόπολη αὐτὴ τὴν ἡμέρα ὅπου ἐκεῖ γίνονταν ἡ ἐπίσημη παρουσίαση τῶν Ἐπιμηνίων .

πῶς δ᾽ εἰς τὸ μητρῷον βαδιεῖσθε, ἄν τι βούλησθε; οὐ γὰρ δήπου καθ᾽ ἕν᾽ ὑμῶν ἕκαστος ὡς ἐπὶ κυρίους τοὺς νόμους πορεύσεται, εἰ νῦν μὴ βεβαιώσαντες αὐτοὺς ἔξιθ᾽ ἅπαντες κοινῇ. πῶς δὲ ταῖς νουμηνίαις εἰς ἀκρόπολιν ἀναβαίνοντες τἀγαθὰ τῇ πόλει διδόναι καὶ ἕκαστος ἑαυτῷ τοῖς θεοῖς εὔξεσθε, ὅταν ὄντος τούτου ἐκεῖ καὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ χρηστοῦ τἀναντία τοῖς ὅρκοις καὶ τοῖς ἐκεῖ γράμμασιν ἐγνωκότες ἦτε;
ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ 25.99

Τὰ Ἐπιμήνια περιγράφονται καὶ ἀπὸ τὸν Ἡρόδοτο:

λέγουσι Ἀθηναῖοι ὄφιν μέγαν φύλακα τῆς ἀκροπόλιος ἐνδιαιτᾶσθαι ἐν τῷ ἱρῷ• λέγουσί τε ταῦτα καὶ δὴ ὡς ἐόντι ἐπιμήνια ἐπιτελέουσι προτιθέντες• τὰ δ’ ἐπιμήνια μελιτόεσσά ἐστι. αὕτη δὴ ἡ μελιτόεσσα ἐν τῷ πρόσθε αἰεὶ χρόνῳ ἀναισιμουμένη τότε ἦν ἄψαυστος. σημηνάσης δὲ ταῦτα τῆς ἱρείης, μᾶλλόν τι οἱ Ἀθηναῖοι καὶ προθυμότερον ἐξέλιπον τὴν πόλιν, ὡς καὶ τῆς θεοῦ ἀπολελοιπυίης τὴν ἀκρόπολιν. ὡς δέ σφι πάντα ὑπεξέκειτο
ΗΡΟΔΟΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ 8.41

Γιὰ τοὺς Ἀθηναίους ἡ Νουμηνία είναι η ιερότερη ὅλων τῶν ἡμερῶν καὶ αὐτὸ φαίνεται στὸ ὄτι δὲν ἐπέτρεψαν ποτὲ τὴν προσθήκη ἄλλων ἑορτῶν γιὰ αυτή τὴν ἡμέρα.

Στη Λακωνία

Στην νουμηνία (πρατομηνία), το πρώτο δεκαήμερο του Λακωνικού μηνός Αρτεμισίου που αντιστοιχεί με τον αθηναϊκό Μουνιχιώνα, εορτάζουμε την Κορυθαλία Αρτέμιδα.

Ο Αθήναιος (Δειπνοσοφισταί 4.16-D139a), γράφει για τη Σπάρτη και αυτή την εποχή·

― ἐν δὲ τῇ πόλει κοπίδας ἄγουσι καὶ τοῖς Τιθηνιδίοις καλουμένοις ὑπὲρ τῶν παίδων κομίζουσι γὰρ αἱ τιτθαὶ τὰ ἄρρενα παιδία κατὰ τὸν καιρὸν τοῦτον εἰς ἀγρόν,καὶ πρὸς τὴν Κορυθαλίαν καλουμένη Ἄρτεμιν, ἧς τὸ ἱερὸν παρὰ τὴν καλουμένην Τίασσόν ἐστιν ἐν τοῖς πρὸς τὴν Κλήταν μέρεσι, τὰς κοπίδας παραπλησίως ταῖς λελεγμέναις ἐπιτελοῦσι. θύουσι δὲ καὶ τοὺς γαλαθηνοὺς ὀρθαγορίσκους καὶ παρατιθέασιν ἐν τῇ θοίνῃ τοὺς ἰπνίτας ἄρτους,

δηλαδή

«ότι στην πόλη (Σπάρτη) εορτάζουν τις κοπίδες και επίσης μια εορτή που ονομάζεται Τιθηνίδια (Θήλαστρα) για λογαριασμό των παιδιών. Διότι οι τροφοί (αυτές που τα θηλάζουν) φέρνουν τα αγοράκια την κατάλληλη στιγμή στον αγρό (εξοχή) στην Αρτέμιδα που ονομάζεται Κορυθαλλία (κ ο ρ υ θ ά λ η, δηλαδή το νεαρό βλαστάρι της Δάφνης), [η εορτή των ανθισμένων νέων], της οποίας το ησυχαστήριο βρίσκεται δίπλα στον λεγόμενο Τίασσόν στην περιοχή της Κλήτας, και εορτάζουν τις κοπίδες με τον ίδιο τρόπο που αναφέρθηκαν• Θυσιάζουν θηλάζοντα χοιρίδια και διανέμουν άρτους («ιπνίτας και φυσίκιλλον», μικρά ψωμάκια με ζεστό χλωρό τυρί) στην εορτή».

Η Κ ο ρ υ θ α λ ί α και Κορυθαλλία Άρτεμις λατρεύεται στην Σπάρτη, όπου υπάρχει το Ιερό της, σε μικρή απόσταση βρίσκεται και το ιερό των Χαρίτων, έξω από την πόλη κοντά στον παραπόταμο Τίασα, που φτάνει μέχρι τις Αμύκλες και χύνεται στον Ευρώτα.

Ονομάζεται έτσι από την κ ο ρ υ θ ά λ η, δηλαδή το «νεαρό βλαστάρι της δάφνης». Πρόκειται για το λεγόμενο «ιερό βλαστάρι» κατά τα πανελλήνια πάτρια των προγόνων, το οποίο ονομάζεται και ε ι ρ ε σ ι ώ ν η ή κ ο ρ υ θ ά λ η και μεταδίδει την ιερότητα και την γονιμότητα των θεών σε όποιον το αγγίζει.

Με την προσωνυμία της αυτή έχει και τις ιδιότητες της θεάς της βλαστήσεως στην Σπάρτη.

Η Κορυθαλία συγγενεύει ως προς τις ιδιότητες της με την Ορθία, δεδομένου, ότι προστατεύει τα παιδιά , αγόρια και κορίτσια. Είναι θεότητα της Ευφορίας.

Προς τιμήν της θεάς τελούνται τα Τιθηνίδια και τα Κορυθάλια στον μέσον της ανοίξεως που τώρα βρισκόμαστε, την εποχή που ανθίζουν οι νέοι βλαστοί της δάφνης.

Οι ιέρειες της θεάς ονομάζονται Κορυθαλίστριες, αλλά και οι κόρες που τελούν τις χορείες στην εορτή της. Όσοι συμμετέχουν στην εορταστική τελετή της θεάς, οι τελεστές και ο κόσμος , ονομάζονται Κ υ ρ ι τ τ ο ί.

Η Άρτεμις Κορυθαλλία, κάνει τους κόρους (κούρους, τα αγόρια) να «θάλλουν», δηλαδή να ανθούν, να είναι ακμαίοι και ζωηροί.

Εξάλλου, η λέξη «θαλία», από το «θαλείν» του αορ. β΄του ρήματος Θάλλω, σημαίνει την άνθηση, την ακμή.

Για αυτό , όταν τελούνται οι εορτές της Κορυθαλλίας, τα Τιθηνίδια, οι τροφοί φέρνουν τα αρσενικά παιδιά στην εξοχή στο μήνα Αρτεμίσιο και μέσον της άνοιξης εκεί κοντά στον ναό τελούν Τ ρ α π ε ζ ώ μ α τ α για την θεά, τις λεγόμενες Κοπίδες, τα ιερά εορταστικά γεύματα.

Τα Κορυθάλια ή τα Τιθηνίδια αποτελούν την εορτή της θεάς που τελείται στην εξοχή στους ανοιξιάτικους αγρούς της Σπάρτης προς τιμήν της Αρτέμιδος Κορυθαλίας.

Η ονομασία Τιθηνίδια, προέρχεται από την λέξη «τίτθη» που σημαίνει την τροφό και μάλιστα την θηλάζουσα τροφό. Άλλωστε , ο τίτθος είναι ο μαστός και παράγεται από το ρήμα «θάω» που σημαίνει θηλάζω, βυζαίνω.

Επειδή η Κορυθαλία Άρτεμις είναι η προστάτιδα των μικρών παιδιών, τα Τιθηνίδια τελούνται από τις Τροφούς, τις παραμάνες (τις Τίτθες), καθώς φέρνουν τα μικρά που ακόμη θηλάζουν ή μόλις έχουν αποκοπεί από τον θηλασμό στο ιερό της θεάς για να μεγαλώσουν με την φροντίδα πλέον της θεάς Αρτέμιδας.

Στην εορτή της θεάς πολύς κόσμος συγκεντρώνεται στην Σπάρτη. Οι προσκυνητές με τα βρέφη στην αγκαλιά τους, έρχονται στο ιερό για να εξασφαλίσουν την ευλογία της θεάς.

Κατά την διάρκεια της εορτής, οι κόρες και ιέρειες της Κορυθαλίας , οι Κορυθαλίστριες, τελούςν τις χορείες προς τιμήν της θεάς. Αμέσως μετά ετοιμάζονται τα ιερά Τραπεζώματα της θεάς στον ανοιξιάτικο αγρό, τα γεύματα τα οποία προσφέρονται.

Τα σφάγια, που θυσιάζονται στην θεά είναι χοιρίδια που ακόμη θηλάζουν, οι λεγόμενοι «γαλαθηνοί ορθαγορίσκοι», μάλιστα το κρέας τους αποτελεί την βάση του εορταστικού δείπνου και ονομάζεται «Κοπίς»

Οι Κοπίδες, λοιπόν μαζί με τους «Ιπνίται » άρτους , που μόλις έχουν βγεί από τον φούρνο, μοιράζονται στους εορταστές και θυμίζουν τα παραδοσιακά σημερινά εορταστικά γεύματα στους αγρούς.

Ο Αθηναίος γράφει , ότι παρέθεταν φαγητό, την Κοπίδα, η οποία ποτέ δεν προσφέρεται μέσα στην πόλη αλλά στον ανοιξιάτικο αγρό.

Τα ζώα που θυσιάζονται ακόμη στις κοπίδες είναι και αίγες . Το κρέας μοιράζεται σε όλους σε ίσες μερίδες και επίσης δίνουν το «φυσίκιλλον», ένα μικρό ψωμάκι με ζεστό χλωρό τυρί.

Καλό μήνα σε όλους τους Έλληνες κατά τα πάτρια, με υγίεια και ευδαιμονία.