ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

---

Ημέρα εορτασμού για τα συμβολικά γενέθλια της θεάς Αθηνάς. Τη σημερινή ημέρα ο Αισχίνης, 2.91-92, καταγράφει μία συνέλευση της Βουλής κατά το έτος -346:
― και μοι λέγε το της βουλής ψήφισμα. [ΨΗΦΙΣΜΑ]. . . . Ακούετε ότι Μουνιχιώνος εψηφίσθη τρίτη ισταμένου.
Τη σημερινή ημέρα καταγράφονται δαπάνες [IG² 304Β, ΣΕΙΡΕΣ 68-69] απο τους Ταμίες της θεάς Αθηνάς κατά το έτος -408/7.

Ο ιερός άσβεστος λύχνος της θεάς Αθηνάς

Τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς το άγαλμα της Αθηνάς αποτελεί ο χρυσός «ἄσβεστος λύχνος» που καίει μπροστά του ημέρα και νύχτα.

Η πρώτη αναφορά σε λύχνο γίνεται στον Όμηρο (Οδύσσεια τ, 33-4) όπου η θεά Αθηνά βαδίζει
κρατώντας ένα «χρυσό λυχνάρι που σκόρπιζε υπέροχο φως». Χρυσός είναι ο πιο φημισμένος λύχνος της αρχαιότητας, έργο του γλύπτη Καλλιμάχου. Είναι η άσβεστος λυχνία που καίει
συνεχώς μπροστά στο ξύλινο λατρευτικό άγαλμα (ξόανο) της Αθηνάς Πολιάδος στο ναό της
στην Ακρόπολη (Ερέχθειο). Ο λύχνος τροφοδοτείται με λάδι μία μόνο φορά το χρόνο, έχει
φιτίλι από ίνες Καρπάσιου λίνου (είδος αμιάντου από την Κύπρο) που δεν καίγεται ποτέ και
ο καπνός του φεύγει ψηλά μέσα από τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα που έχει πλάσει ο
Καλλίμαχος.
Το χρυσό λυχνάρι δεν σώθηκε. Ωστόσο στο Ερέχθειο βρέθηκε ένας άλλος περίτεχνος λύχνος
από χαλκό. Έχει τη μορφή πολεμικού πλοίου και χαραγμένη πάνω του την επιγραφή ιερόν της
Αθηνάς, που δηλώνει ότι είναι ιερό αντικείμενο στην κατοχή της θεάς Αθηνάς. Πρόκειται για
το ομοίωμα μιας τριήρους, του ταχύτατου πλοίου που κατατρόπωσε τους Πέρσες στη ναυμαχία
της Σαλαμίνας το -480και εγγυήθηκε για δύο σχεδόν αιώνες την αθηναϊκή θαλασσοκρατία. Ήταν όμως και το πλοίο στο κατάρτι του οποίου οι Αθηναίοι μετέφεραν κάθε τέσσερα
χρόνια το νέο ένδυμα (πέπλο) για να ντύσουν το ξόανο της Αθηνάς Πολιάδας στο Ερέχθειο,
κατά τη εορτή των Μεγάλων Παναθηναίων, τη σημαντικότερη εορτή της πόλης.

Ο ιερός άσβεστος λύχνος είναι έργο του πλάστη Καλλιμάχου και εφοδιάζεται μια αφορά τον χρόνο με την αναγκαία ποσότητα λαδιού, συνδέεται ψηλότερα με τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα ο οποίος μεταφέρει την καπνιά της θρυαλλίδας πάνω από την σκεπή του ναού για να μην ρυπαίνεται η εσωτερική επιφάνεια των τοίχων του ναού και η οροφή. Ο ιερός άσβεστος λύχνος περιέχει μόνον ελαιόλαδο, η μητέρα του λύχνου είναι η θεά Εστία.

Σήμερα εμείς οι Έλληνες κατά τα πάτρια, ανάβουμε έναν λύχνο μετά την δύση του ηλίου, που περιέχει ελαιόλαδο, μπροστά από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς και τον αφιερώνουμε στην θεά στις ιερές της ημέρες ως τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς την θεά Αθηνά.

―ΔΙΑ ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΝ ΑΘΗΝΗΣΙ ΛΥΧΝΟΝ ΙΕΡΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΥ ΕΛΑΙΟΥ ΠΕΡΙΕΙΔΕ ΣΧΟΛΙΑ ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ.

ΟΙ ΑΡΧΟΝΤΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Τα έσοδα και τα έξοδα του κράτους της Αθήνας τα διαχειρίζονταν οι Άρχοντες επί των οικονομικών.
Οι Άρχοντες αυτοί ήταν Αθηναίοι πολίτες που εκλέγονταν με κλήρωση, μόνο μια φορά στη ζωή τους και για ένα χρόνο. Την περίοδο της ολιγαρχίας είχαν την υποχρέωση να εκτελούν τις αποφάσεις που έπαιρνε ο Άρειος Πάγος. Στα χρόνια της δημοκρατίας εκτελούσαν τις αποφάσεις που ψήφιζε η εκκλησία του Δήμου για τα οικονομικά της πόλης.
Οικονομικοί Άρχοντες ήταν οι Κωλακρέτες, οι δέκα Ταμίες της Αθηνάς, οι δέκα Πωλητές, οι Ελληνοταμίες, οι δέκα Ταμίες των άλλων θεών, οι δέκα Αποδέκτες, οι Επιγραφείς ή Διαγραφείς, ο Ταμίας των στρατιωτικών, οι επί το θεωρικό, ο Ταμίας επί την διοίκησην, οι Ταμίες ταχυπλόων τριήρων, οι δέκα Λογιστές και οι δέκα Συνήγοροι.

ΚΩΛΑΚΡΕΤΕΣ
Αρχικά, οι Κωλακρέτες μοίραζαν στους Αθηναίους το κρέας των ζώων που θυσιάζονταν για τους θεούς. Αργότερα και μέχρι το -411 ,συγκέντρωναν στο ταμείο τους τα δημόσια έσοδα. Με τα έσοδα αυτά πλήρωναν τους μισθούς και τα επιδόματα που έπαιρναν οι πολίτες καθώς και τα διάφορα άλλα έξοδα της πόλης.

ΤΑΜΙΕΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
Οι Ταμίες της Αθηνάς διαχειρίζονταν τα έσοδα και τα έξοδα από τη λατρεία της θεάς.
Φρόντιζαν να οργανώνονται με τον καλύτερο τρόπο τα Παναθήναια και ήταν υπεύθυνοι για τη φύλαξη του αγάλματος της Αθηνάς στον Παρθενώνα. Τον -5ο αιώνα η εκκλησία του Δήμου ανάθεσε σ’ αυτούς να φυλάγουν τα χρήματα του κράτους που περίσσευαν κάθε χρόνο.

ΠΩΛΗΤΕΣ
Οι Πωλητές νοίκιαζαν για λογαριασμό του κράτους τα κτήματα και τα μεταλλεία που ανήκαν στην πόλη καθώς και τους φόρους από όλα τα εισαγόμενα και εξαγόμενα εμπορεύματα.
Πουλούσαν ως δούλους τους μέτοικους που δεν πλήρωναν το μετοίκιο καθώς και τις περιουσίες εκείνων που είχαν καταδικασθεί από τον Άρειο Πάγο.

ΕΛΛΗΝΟΤΑΜΙΕΣ
Από το -478 και μέχρι το -404, οι Ελληνοταμίες συγκέντρωναν τους φόρους που πλήρωναν οι πόλεις οι οποίες ανήκαν στην Αθηναϊκή Συμμαχία. Με τα χρήματα αυτά οι Ελληνοταμίες πλήρωναν τα συμμαχικά έξοδα που γίνονταν για να αντιμετωπισθεί ο κίνδυνος των Περσών. Αργότερα, το -412, οι Αθηναίοι ένωσαν το συμμαχικό ταμείο με το ταμείο της πόλης τους και οι Ελληνοταμίες πλήρωναν και για δαπάνες του
αθηναϊκού κράτους.

ΤΑΜΙΕΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΘΕΩΝ
Οι Ταμίες των άλλων θεών ήταν υπεύθυνοι για τους θησαυρούς που βρίσκονταν στα διάφορα ιερά της πόλης και έπρεπε να τους συγκεντρώνουν στην Ακρόπολη.

ΕΠΙΓΡΑΦΕΙΣ Η ΔΙΑΓΡΑΦΕΙΣ
Οι Επιγραφείς ή Διαγραφείς διάλεγαν τους πολίτες και τους μέτοικους που θα πλήρωναν την εισφορά, ένα φόρο που προοριζόταν για τις πολεμικές ανάγκες της πόλης.

ΤΑΜΙΑΣ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ
Από το -373, η εκκλησία του Δήμου ψήφιζε έναν πολίτη ως Ταμίατων στρατιωτικών που ήταν υπεύθυνος για τα στρατιωτικά έξοδα.

ΟΙ ΕΠΙ ΤΟ ΘΕΩΡΙΚΟ
Μετά το -355, ιδρύθηκε ένα νέο ταμείο που πλήρωνε τα θεωρικά. Οι Ταμίες για το θεωρικό έδιναν στους φτωχούς πολίτες δύο οβολούς για να παρακολουθήσουν τις θεατρικές παραστάσεις.

ΤΑΜΙΕΣ ΤΑΧΥΠΛΟΩΝ ΤΡΙΗΡΩΝ
Η πόλη της Αθήνας είχε δύο πολεμικά πλοία, την Πάραλο και την Σαλαμινία, για επείγουσες αποστολές. Επειδή τα πλοία αυτά έπρεπε να είναι πάντοτε έτοιμα για ταξίδι, η εκκλησία του Δήμου ψήφιζε δυο πολίτες ως Ταμίες που φρόντιζαν για τα έξοδά τους.

ΛΟΓΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΗΓΟΡΟΙ
Οι Λογιστές και οι Συνήγοροι ήταν αρμόδιοι να ελέγχουν με κάθε λεπτομέρεια τους λογαριασμούς όλων των Αρχόντων που δαπανούσαν δημόσια χρήματα. Αν κάποιος
λογαριασμός δεν ήταν εντάξει, τότε οι Λογιστές έκαναν μήνυση στον υπεύθυνο Άρχοντα.

Η ΕΟΡΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

Ὁ Ἁρποκρατίων, τὸ Μέγα Ετυμολογικὸ, καὶ η Σουΐδα ἀναφέρουν ἐπίσης ὅτι αὐτὴ τὴν ἡμέρα είναι τὰ γενέθλια τῆς Ἀθηνᾶς:
― Τριτομηνίς• . . . τὴν τρίτην τοῦ μηνὸς τριτομηνίδα ἐκαλοῦν. δοκεῖ γενέθλιος τῆς Ἀθηνᾶς.
ΛΕΞΙΚΑ ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ, Μ.ΕΤΥΜ. ΣΟΥΪΔΑ
― Ἴστρος δὲ καὶ τριτογένειαν αὐτὴν φωσι διὰ τοῦτο λέγεσθαι, τὴν αὐτὴν σελήνῃ νομιζομένην.
[Ὁ Ἀριστοτέλης, ἕνας ἄνθρωπος ἀπό τοὺς πιὸ ἰσχυροὺς σὲ διάνοια, ποὺ διακρίνεται γιὰ τὴν γνώση του, ὅπως ἀναφέρει ὁ Granius, δείχνει μὲ ἀληθοφανῆ ἐπιχειρήματα ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ εἶναι ἡ σελήνη, καὶ τὸ ἀποδεικνύει μὲ τὴν αὐθεντία σοφῶν ἀνθρώπων.]
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΑΡΝΟΒΙΟΣ ΚΑΤΑ ΕΘΝΙΚΩΝ. ΙΙΙ ΣΕΛ. 118 31.

Ὁ Μπέκκερ ὑποδεικνύει ὅτι τὴν ἡμέρα αὐτὴ γινόταν και δημόσιος ἑορτασμός:
―Τριτομηνίς• ἑορτὴ ἀγομένη Ἀθηνᾶς τῇ τρίτῃ
ΒΕΚΚΕΡ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 1.306.32

Ὁ Φώτιος καὶ ὁ Σουΐδας ὑποστηρίζουν ὅτι καὶ ἡ 28η τοῦ κάθε μηνὸς είναι ἐπίσης γενέθλιος τῆ Ἀθηνᾶς:
― δευτέρα φθίνοντος

Ὁ Schmidt καὶ ὁ Jacoby (FGrHist iiibVol.1) παραδέχονται καὶ τὶς δύο ἡμέρες ὡς γενέθλιους τῆς Ἀθηνᾶς. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ παράδοση καὶ ἀπὸ τοὺς ἑορτασμοὺς τῶν γενεθλίων τῆς Ἀθηνᾶς τὴν 28η τοῦ μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος ὅπου καὶ ἔκτοτε καθιερώθηκε ὡς δεύτερη γενέθλιος ἡμέρα. Ὁ σχολιαστὴς τοῦ Ἀριστοφάνους στὸ ἕργο Πλοῦτος, ὑποστηριζει ὅτι ἡ τρίτη Μουνιχιῶνος ἦταν ἐπίσης ἱερὴ καὶ γιὰ τὶς Χάριτες:
― ἔξω τῶν ἑορτῶν ἱεραί τινες τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνησι θεοῖς τισίν, οἶον νουμηνία καὶ εβδόμη Ἀπόλλωνι, τετρὰς Ερμῆ καὶ ογδόη Θησεῖ• Χάρισι τρίτη.

Μαζί με τα συμβολικάα γενέθλια της θεάς Αθηνάς λατρεία λατρεύονται και οι Χάριτες στὴν Ἀθήνα:
― τῇ Γῇ καὶ τῷ Ἑρμῇ καὶ Χάρισιν ἐκκλησίαν
τήνδε καὶ σύνοδον τὴν νῦν κάλλιστα καὶ ἄριστα ποιῆσαι, πολυωφελῶς μὲν πόλει τῇ Ἀθηναίων
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΘΕΣΜΟΦ.ΣΤ.300
― ἐοικότα μὲν δὴ Χάρισιν ὀνόματα καὶ ταῦτα, ἐοικότα δὲ καὶ παρ᾽ Ἀθηναίοις: τιμῶσι γὰρ ἐκ παλαιοῦ καὶ Ἀθηναῖοι Χάριτας Αὐξὼ καὶ Ἡγεμόνην. τὸ γὰρ τῆς Καρποῦς ἐστὶν οὐ Χάριτος ἀλλὰ Ὥρας ὄνομα: τῇ δὲ ἑτέρᾳ τῶν Ὡρῶν νέμουσιν ὁμοῦ τῇ Πανδρόσῳ τιμὰς οἱ Ἀθηναῖοι, Θαλλὼ τὴν θεὸν ὀνομάζοντες.
ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΚΑ 9.35.2