ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

---

Η εἰκάς εἶναι πάντοτε ιερὴ γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ καὶ τὸν Ἀπόλλωνα σὲ ὅλους τοὺς μῆνες.                             

Τὴν 20η Μουνιχιῶνος στὸ ἱερὸ θυσιολόγιο τῆς Μεγάλης Δημαρχίας τῆς Ἐρχιᾶς καταγράφεται σπονδὴ ἄνευ οἴνου καὶ θυσία κριοῦ :
SEG 21 541
θεοί.
δημαρχία ἡ μέζων
— Μονιχιῶνος δ
εκάτει προτ
έραι, Λευκάσ
πιδι, Ἐρχιᾶσιν, ο
ἶς, νηφάλιος,
οὐ φορά, ΔΗΗ.

Λεύκασπις

Τόπος λατρείας ― Έρχια.

Λεπτομέρειες λατρείας ― Θυόμενα την εικάδα του Μουνιχιώνος. Λαμβάνει αμνό ή κριό 13 δραχμών, ολόκαυτο χωρίς οίνο, καταναλώνεται στο τέμενος.
Μύθος Ήρωος― Άγνωστος. Ο Διόδωρος αναφέρει ότι είναι σικελικός ήρως, ἀρχηγὸς τῶν Σικανῶν, τοὺς ὁποίους σκότωσε ὁ Ἠρακλῆς κατὰ τὸ πέρασμα του ἀπὸ τὴν Σικελία, αλλά δεν είναι σίγουρο εαν είναι αυτός. Θα μπορούσε να είναι και κάποιος αθηναίς ήρωας.
― τότε δ´ ὁ Ἡρακλῆς ἐγκυκλούμενος τὴν Σικελίαν, καταντήσας εἰς τὴν νῦν οὖσαν τῶν Συρακοσίων πόλιν καὶ πυθόμενος τὰ μυθολογούμενα κατὰ τὴν τῆς Κόρης ἁρπαγήν, ἔθυσέ τε ταῖς θεαῖς μεγαλοπρεπῶς καὶ εἰς τὴν Κυάνην τὸν καλλιστεύοντα τῶν ταύρων καθαγίσας κατέδειξε θύειν τοὺς ἐγχωρίους κατ´ ἐνιαυτὸν τῇ Κόρῃ καὶ πρὸς τῇ Κυάνῃ λαμπρῶς ἄγειν πανήγυρίν τε καὶ θυσίαν. αὐτὸς δὲ μετὰ τῶν βοῶν διὰ τῆς μεσογείου διεξιών, καὶ τῶν ἐγχωρίων Σικανῶν μεγάλαις δυνάμεσιν ἀντιταξαμένων, ἐνίκησεν ἐπιφανεῖ παρατάξει καὶ πολλοὺς ἀπέκτεινεν, ἐν οἷς μυθολογοῦσί τινες καὶ στρατηγοὺς ἐπιφανεῖς γεγενῆσθαι τοὺς μέχρι τοῦ νῦν ἡρωικῆς τιμῆς τυγχάνοντας, Λεύκασπιν καὶ Πεδιακράτην καὶ Βουφόναν καὶ Γλυχάταν, ἔτι δὲ Βυταίαν καὶ Κρυτίδαν.

Στὰ χρόνια τοῦ ἄρχοντος Διονύσου (-405 -345) Συράκουσαι, καὶ τῶν διαδόχων του, νέος τύπος δραχμῆς εἰσήχθη, παριστάνοντας τὸν ἥρωα Λεύκασπι.

Λευκάσπιδες, ὀνομάζουν οἱ τραγικοὶ ποιητὲς μας κατ’εξοχὴν τοὺς Ἀργείους, μὲ τὴν ἐπωνυμία αὐτὴ υπονοεῖται , ὄχι ἡ λευκὴ ἀσπίδα τῶν κοινῶν στρατιωτῶν, τὴν ἀπλὴ δηλαδὴ χωρὶς τὰ ἐμβλήματα,(parma pura .Verg Aen.11.711, ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους), ἀλλὰ τὸ ἐθνικὸ χρῶμα τῶν Ἀργείων, τὸ ὁποίο ἦταν λευκό.
Ἄργος, ἀργὸς =Λευκός
Σὲ ἀντίθεση μὲ τοὺς Ἀριους τοῦ Τάκιτου (Γερμ.43) οἱ ὁποίοι ἔφεραν μελανὲς ἀσπίδες.
Ἡ ἀργολικὴ ἀσπίδα ἦταν στρογγύλη καὶ μεγάλη, κάλυπτε ὁλόκληρο τὸ σῶμα (ἀσπὶς ἀμφίβροτη) , γι αυτὸ καὶ ὁ ὀφθαλμὸς τοῦ Πολυφήμου παραβάλλεται πρὸς Ἀργολικὴ ἀσπίδα καὶ πρὸς τὸν ἥλιο.
ΒΙΡΓΙΛΙΟΣ ΑΙΝ. 3 635.
― Lumen . . ingens. . Argolici clipei aut Phoebeae lampadis instar.

Ὁ Πρόκλος σχολιάζει τὸν Ἠσίοδο :
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ 778
― Ἱστάμενον μηνὰ ὡς εἰκάδα (ἑὼς εἰκάδιος) ἔλεγον. μετὰ δὲ τοῦτο πρώτην φθίνοντος δευτέρα φθίνοντος. Φιλόχορος δὲ πάσας τὰς τρεῖς ἱερὰς λέγει τῆς Ἀθηνᾶς.
 

Μ. ΕΤΥΜ. Εἰκάδιος
― Εἰκάδιος, ἀπὸ τοῦ εἰκὰς. . . ἐστὶ δὲ ὄνομα κύριον. ἐν τῇ εἰκάδι τοῦ μηνὸς ἑορτὴ ἐπετελεῖτο τῷ Ἀπόλλωνι, καὶ ἐλέγετο ἡ ἱέρεια εἰκάς. ἐπειδὴ οὖν ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ ἐγεννήθη λέγεται Εἰκάδιος.

---

Σε αυτόν το μήνα, που ολοκληρώνεται σε δέκα περίπου ημέρες, οι γυναίκες τίμησαν, λάτρεψαν και κατεύνασαν την Αρτέμιδα στις Διαβατήριες τελετές των παιδιών τους στην λατρευτική σχέση της με το νερό σε Βραυρώνα και Μουνιχία.

Ποια όμως είναι η σχέση της θεάς με το νεαρό ύδωρ των πηγών (νερό) αυτή την εποχή;

Η Άρτεμις και το Νερό

Η θεά της γέννησης

Μια συχνά επαναλαμβανόμενη και επίσης τονισμένη, αλλά πολύ λίγο εκτιμημένη ιδιότητα της Αρτέμιδος είναι η σχέση της με τις πηγές, τα έλη και τις πλούσιες σε νερό πεδιάδες.

Στην Αρκαδία, όπου οι λατρείες της Αρτέμιδος είναι πολυάριθμες αλλά λιγότερο ιδιόμορφες, σχετίζεται με τις στενά συγγενείς Μεγάλες Θεές, οι οποίες έχουν ιερές πηγές και συνδέονται με τον θεό του νερού, τον Ποσειδώνα. Η σύνδεση είναι αρκετά συνηθισμένη και σε άλλα μέρη.

Οι πηγές στους ναούς της Αρτέμιδος αναφέρονται πολλές φορές στην Κόρινθο, στο Δέρειον και στην Μαριός (μια πόλη των Ελευθερολακώνων), και στην Τευθρώνη στη Λακωνία, στη Μεθώνη ή την πανάρχαια Μοθώνη και στην Αυλίδα, με την τελευταία να αποδίδεται στο Τρωικό έπος (Β 305).

Η Άρτεμις κατέχει όλες τις ιδιότητες ως θεά της θεραπείας, όπως στους Λουσούς, όπου ο Μελάμπους θεράπευσε τις Προιτίδες, και ονομάζεται λουσία και θερμία.

Το άλσος της Αρτέμιδος Σαρωνίας βρίσκεται στη Φοιβαία λίμνη.

Συνδέεται επίσης με ποταμούς και ονομάζεται Ιμβρασία και Χησία στη Σάμο, Ποταμία στην Ορτυγία και στις Συρακούσες, η τελευταία συνδέεται με τον μύθο που μας λέει ότι η Αρέθουσα κατέφυγε από τον Αλφειό στην Ορτυγία.

Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Άρτεμις λατρεύεται στην Ήλιδα και η Άρτεμις Αλφειαία κατέχει ναούς στις εκβολές του Αλφειού και στους Λετρίνους καθώς και βωμό στην Ολυμπία μαζί με τον Αλφειό.

Στην Πάτρα, όπου η λατρεία της Αρτέμιδος Τρικλαρίας φαίνεται να έχει επισκιαστεί από εκείνη του Διονύσου Αισυμνήτη, στη εορτή του θεού τα αγόρια πηγαίνουν νύχτα στον ποταμό Μείλιχο για να κάνουν λουτρό σε αυτόν, φορώντας στέφανους από στάχυα- η τελετουργία είναι μέρος της λατρείας της Αρτέμιδος, καθώς τους στέφανους από στάχυα τους έβαζε η ίδια στο ίδιο μέρος σε αρχαιότερη λατρεία.

Είναι χαρακτηριστικό ότι τα άλση και τα ιερά της Αρτέμιδος βρίσκονται συχνά σε χαμηλά και ελώδη εδάφη, όπου η βλάστηση είναι πλούσια και δεν καίγονταν από τον ήλιο.

Οι πεδινές εκτάσεις στις εκβολές του Αλφειού είναι γεμάτη με ιερά της Αρτέμιδος, των νυμφών και της Αφροδίτης – πρόκειται ακριβώς για τις θεές που αγαπούν και προάγουν την πλούσια βλάστηση.

Επομένως, η Άρτεμις επικαλείται ελεία, λιμναία, λιμνάτις.

Η Άρτεμις ελεία είχε ναό στο Αλώριο της Αρκαδίας και φέρει το ίδιο όνομα στη Μεσσηνία.

Αν ο περίφημος ναός έχει εντοπιστεί σωστά τότε βρίσκεται σε ένα βραχώδες τοπίο και η θεά επομένως φέρει το όνομα από αλλού, όπως στην περίπτωση του ναού της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος στην Πάτρα, ο οποίος βρισκόταν στην Αγορά.

Η θεά αναφέρεται συχνά στις επιγραφές ως Λιμνάτις.

Επίσης στη Μεσσήνη, όπου ιερέας και ιέρεια είναι γνωστοί από τις επιγραφές, η θεά επικαλείται κάποιες φορές μόνο ως Λιμνάτις.

Στη Σπάρτη υπάρχει ναός της Αρτέμιδος Ισσωρίας με την επίκληση Λιμναία, η οποία σύμφωνα με τον Παυσανία δεν ήταν η Άρτεμις, αλλά η Βριτομάρτις και εκείνος της Ορθίας βρίσκεται σε ένα μέρος εκτεθειμένο σε πλημμύρες, το οποίο ονομαζόταν Λιμναίο.

Ιερά της Αρτέμιδος Λιμνάτιδος αναφέρονται σε διάφορα μέρη με τις λατρείες να παίρνουν ζωή στο τέλος της ανοίξεως.

Όπως και η Κουροτρόφος, η Άρτεμις τεκμηριώνεται σπάνια στην πραγματικότητα φαίνεται σύμφωνα με την δημοφιλία της στη λατρεία.

Αλλά ο Διόδωρος δεν θα μπορούσε να έχει γράψει ότι η Άρτεμις είχε επινοήσει τη φροντίδα των μικρών παιδιών και την κατάλληλη τροφή κατάλληλη για αυτά, γι’ αυτό και την επικαλούμε κουροτρόφο, αν αυτό δεν αποτελούσε κοινή πεποίθηση, τουλάχιστον στην εποχή του.

Στη Κορώνη στη Μεσσηνία, η Άρτεμις επικαλείται παιδοτρόφος και κατέχει ναό μαζί με τον Ασκληπιό και τον Διόνυσο.

Το καλύτερο παράδειγμα είναι η σπαρτιατική παιδική εορτή της Αρτέμιδος Κορυθαλείας. Τα μαλλιά που κόβουν οι εφήβοι όταν εισέρχονται στην ανδρική ηλικία και τα κορίτσια όταν εισέρχονται στην ηλικία του γάμου δεν τα προσφέρουν μόνο στους ποταμούς, αλλά και στην Αρτέμιδα. Στην Αθήνα η ημέρα της οικογενειακής εορτής Απατούρια, ονομάζεται κουρεώτις.

Ο τάφος των Υπερβορείων παρθένων στη Δήλο, στον οποίο προσφέρονται τα μαλλιά των νέων βρίσκεται στον ιερό περίβολο της Αρτέμιδος. Η Άρτεμις είναι μία από τις θεές στις οποίες προσφέρονται κυρίως τα προτέλεια των γάμων των θνητών. Η λατρεία περιλαμβάνει και την αρκετά διαδεδομένη Άρτεμη Ευκλεία επειδή ο Πλούταρχος αναφέρει ότι λατρεύεται από τους Βοιωτούς και τους Λοκρούς, μεταξύ των οποίων κατέχει βωμό και ένα ιερό άγαλμα σε κάθε αγορά, και ότι οι νέοι άνδρες και οι νέες κόρες που θέλουν να τελέσουν γάμο να φέρνουν μια προθυσία πριν τον γάμο τους.

Γίνεται σαφές ότι η Εύκλεια πρέπει να θεωρηθεί ως επίκληση της Αρτέμιδος που έχει αποκτήσει δική του υπόσταση από μόνο του. Στον ίδιο λατρευτικό κύκλο ανήκει και το έθιμο ότι στα κορίτσια της Αθήνας της έδιναν το όνομα Ευκλεία σε προχωρημένη παιδική ηλικία.

Τα αθηναϊκά κορίτσια σε μεταγενέστερη παιδική ηλικία υπηρετούν την Αρτέμιδα ως άρκτοι, σε αυτήν απευθύνονται ως προτέλεια γάμων.

Η Άρτεμις κατέχει σχέση με τον τοκετό. Αν και ο Ευριπίδης λέει ότι τα ενδύματα των γυναικών που πέθαιναν στον τοκετό ήταν αφιερωμένα σε αυτήν, οι απογραφές του ναού της στην Ακρόπολη δείχνουν ότι τα ρούχα ήταν αφιερωμένα σε αυτήν λόγω ενός ευτυχισμένου τοκετού.

Αυτή η λειτουργία της Αρτέμιδος αναφέρεται συχνά στη βιβλιογραφία και τονίζεται από τις επικλήσεις όπως λοχεία, λεχώ κτλ.

Στη Βοιωτία, όπου είναι γνωστή ως Ευκλεία η θεά του γάμου, η Ειλείθυια έγινε επίσης το επίθετό της.

Στο δρόμο προς την Ακαδημία υπάρχει ένας περίβολος της Αρτέμιδος, στον οποίο βρίσκονται τα αγάλματα της Αρίστης και της Καλλίστης, τα οποία είναι επικλήσεις της Αρτέμιδος.

Τα ευρήματα στο ιερό δείχνουν ότι είναι μια πραγματική θεά των γυναικών- δύο ζεύγη γυναικείων μαστών και δύο κύνες φέρουν το όνομά της.

Η Άρτεμις προστατεύει τα μικρά παιδιά, επειδή τρέφει και προστατεύει τα μικρά των ζώων. Η Άρτεμις τεκμηριώνεται οριακώς ως κουροτρόφος.

Είναι η θεά στην οποία γίνονται θυσίες πριν από το γάμο και η οποία βοηθάει στον τοκετό. Ως προς αυτό, συγγενεύει στενά με τις νύμφες (πηγές ανοίξεως), τις οποίες τιμούν οι έγκυες γυναίκες.

Καθώς η Άρτεμις είναι γενικά η θεά της γονιμότητας και καθώς οι γυναίκες προτιμούν πάντα να απευθύνονται στις αντίστοιχες γυναίκες θεούς για τις υποθέσεις τους, η λατρευτική ιδιότητά της ήταν προφανής για την δημοφιλή θεά.

Εικάζεται ότι η Άρτεμις, υπό την ιδιότητά της ως γαμήλια θεά, φέρει ένα χαρακτηριστικό που είναι δύσκολο να κατανοηθεί κατά τα άλλα: την δάδα.

Στη μεταγενέστερη περίοδο, όταν η Άρτεμις εθεωρείτο θεά της σελήνης κατά την ρωμαϊκή αντίληψη και λατρεία ταυτίζεται με την Εκάτη, αυτό το χαρακτηριστικό γίνεται αρκετά σύνηθες εκείνη την εποχή.

Στην τέχνη, εμφανίζεται ήδη με την δάδα σε μεταγενέστερα ερυθρόμορφα αγγεία, σε νομίσματα από τον 4ο αιώνα και έπειτα.

Όταν αποκαλείται πυρφόρος στον Σοφοκλή και εμφανίζεται σε αγγεία με δάδα, μερικές φορές μαζί με μαινάδα, αυτό οφείλεται στην επίδραση του λαϊκού διονυσιακού ενθουσιασμού στα όρη. Οι λατρείες της Αρτέμιδος Φωσφόρου και Σελασφόρου είναι μεταγενέστερες και σποραδικά απόμακρες από τη πάτρια λατρεία της θεάς..