ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

Σύμφωνα μὲ τὸν Πλούταρχο στὴ σημερινὴ ἡμέρα :

― τῇ δωδεκάτῃ (Βοηδρομιῶνος) χαριστήρια ἔϑυον ἐλευϑερίας˙ ἐν ἐκείνῃ γὰρ οἱ ἀπὸ Φυλῆς κατῆλϑον. ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΗΘΙΚΑ 349F

Τὰ Χαριστήρια ἤ Χαριστήρια Ἐλευθερίας είναι ἡ ἑορτὴ ὅπου οἱ Ἀθηναίοι εορτάζουν πρὸς ἀνάμνηση καὶ τιμή τῆς ἀπελευθέρωσης τους ἀπό τοὺς Τριάκοντα. Τὴν ἡμέρα αὐτή (σημερινὴ) λατρεύεται και τελούνται θυόμενα προς τιμήν της, ἡ προστάτιδα τῆς πόλεως, ἡ θεὰ Ἀθηνά Πολιάς. 

Οἱ Ἐλευθερωτές, ἔνοπλοι πραγματοποιοῦν ἱερὴ πομπή ἀπό τὸν Πειραιᾶ μέχρι τὸ κέντρο τῆς Ἀθήνας. Ἀκολουθεί ἡ θυσία γιὰ τὴν Ἀθηνά ἐπάνω στὴν Ἀκρόπολη: 

― οἱ δ’ ἐκ τοῦ Πειραιῶς ἀνελθόντες σὺν τοῖς ὅπλοις εἰς τὴν ἀκρόπολιν ἔθυσαν τῇ Ἀθηνᾷ. ἐπεὶ δὲ κατέβησαν οἱ στρατηγοί. ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 2, 4, 39

 ― Χαριστηρίοις. . . περὶ τῆς θυσίας ἥν ἔθυον τοῖς Χαλκείοις. ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ CIA IV2

Ὁ Deubner (Feste, σελ. 39) συμφωνεῖ μὲ τὸν Rutgers van der Loeff (De Ludis Eleusinils) 78ff, καὶ σχετίζει τὴν ἑορτὴ μὲ τὴν ἑορτὴ ποὺ φέρει την ονομασία Δημοκρατία:

― [ἐκ τῆς θ]υσί[α]ς τῆι Δημοκρατία[ι παρὰ][στρατη]γῶν ∶[Η]ΗΗΗΔΠΠΠΠΙΙΙ·IG II2 1496

Στην πραγματικότητα η εορτή ταυτίζεται με την εορτή Δημοκρατία, τα Χαριστήρια είναι οι τελετές στην εορτή Δημοκρατία. Ο Πλούταρχος δίνει ημερομηνία και ο Deubner συμφωνεί με την εορτή Δημοκρατία. Επί Περικλέους η εορτή ήταν μέρος των Παναθηναίων αργότερα διαχωρίστηκε. Στην εορτή αυτή εκτός της Αθηνάς Πολιάδος τιμούνται και ο Αρμόδιος και Αριστογείτονας. Σε μικρή απόσταση από το Βωμό των Δώδεκα Θεών βρίσκεται το μνημείο των τιμωμένων Τυραννοκτόνων. Αν και η ακριβής θέση του είναι άγνωστη, και οι αρχαίοι συγγραφείς δίνουν, αντικρουόμενες μαρτυρίες, τα περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι τα αγάλματα του Αρμόδιου και του Αριστογείτονος στέκονταν δίπλα στη Παναθηναϊκή Οδό, σε περίοπτη θέση κοντά στο μέσον της Αγοράς. Η πράξη που μνημόνευαν τα αγάλματα, ήταν η δολοφονία του Ιππάρχου, που είχε λάβει χώρα στα Παναθήναια του -514, σε ένα ιερό, το Λεωκόρειο, το οποίο έχει δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί με βεβαιότητα. Θα πρέπει, ωστόσο, να βρίσκεται κατά μήκος της διαδρομής της πομπής, καθώς ο Ίππαρχος ενεργούσε ως πολέμαρχος κατά τη μοιραία στιγμή, και μου φαίνεται λογική εικασία ότι τα αγάλματα τοποθετήθηκαν στο ίδιο σημείο ή κοντά στο σημείο όπου εφονεύθει . Καθώς ο θρύλος των Τυραννοκτόνων μεγάλωσε κατά τη διάρκεια του πέμπτου αιώνα άρχισαν να θεωρούνται ως οι ιδρυτές της αθηναϊκής δημοκρατίας, την εποχή του Περικλή, τα Παναθήναια θεωρούνταν γενέθλια ημέρα όχι μόνο για τη θεά της πόλης, αλλά και για τη δημοκρατία.

---

Ὁ Ἠσίοδος, στὴν ἐποχὴ του, ἀναφέρεται στὶς ἐπισημασίαι ποὺ ἔχουν να κάνουν μὲ τὶς φάσεις τῆς σελήνης καὶ τὴν καταγράφει ὡς καλότυχη καὶ εὑνοϊκὴ ἡμέρα γιὰ τὶς γεωργικὲς ἐργασίες:

― ἑνδεκάτη δὲ δυωδεκάτη τ’ἄμφω γε μὲν ἐσθλαὶ ἠμὲν ὄις πείκειν ἠδ’εὔφρονα καρπὸν ἀμᾶσθαι · ἡ δὲ δυωδεκάτη τῆς ἑνδεκάτης μὲγ’ἀμείνων·

ΑΠΟΔΟΣΗ

ἡ ἑνδεκάτη καὶ ἡ δωδεκάτη καὶ οἱ δυὸ εἶναι καλές γιὰ νὰ κουρεύεις τὰ πρόβατα, καὶ νὰ θερίζεις τὸν ευφραντικό, καρπό, ἤ δωδεκάτη εἶναι πολύ πιὸ σπουδαία ἀπ’ τὴν ἑνδεκάτη

(ΗΣΙΟΔΟΣ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 774)