ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

Τα Στήνια στη πραγματικότητα είναι η πρώτη ημέρα για τους εορτασμούς των Θεσμοφορίων, εορτή αφιερωμένη για την Δήμητρα και την Κόρη.

Τα Στήνια – IG II² 674 ― οἷς πάτριον ἦν, ἔθυσαν δὲ καὶ τὰ Στήνια παρ’ αὑτῶν τεῖ Δήμητρι καὶ τεῖ Κόρει.

«κατά τα πάτρια τέλεσαν τα θυόμενα στα Στήνια για την Δήμητρα και την Κόρη»

Τα Στήνια είναι μια πομπική παννυχίς στην Ελευσίνα όπως δηλώνεται από την παραπάνω επιγραφή, τελείται σήμερα κατά την διάρκεια της νύχτας, πριν οι γυναίκες αναχωρήσουν για τον Αλιμούντα και τις θυσίες στην θάλασσα για τα Θεσμοφόρια.

Μετά τα Στήνια οι γυναίκες, όπως και οι μυημένοι, καταφεύγουν στην ακτή της θάλασσας.

Οι θυσίες πραγματοποιούνται στο δήμο του Αλιμούντος, πιο συγκεκριμένα στο ακρωτήριο Κολιάς μια χαμηλή χερσόνησο ( σήμερα φέρει την ονομασία «άγιος Κοσμάς»).

Το τοπωνύμιο Αλιμούς, δηλαδή, Αλιμο-εις, σχηματίζεται κανονικά από το άλιμος, που σημαίνει «παρά την θάλασσα», αυτός ήταν ο όρος για το τμήμα της ακτής που επισκεπτόταν η εορτή , και η ονοματολογία μοιάζει ή ταυτίζεται με το άλαδε μύσται της δεύτερης ημέρας των μυστικών τελετών της Ελευσίνας.

Τα Θεσμοφόρια διαρκούν περίπου πέντε ημέρες, ή τουλάχιστον στην αθηναϊκή εορτή, όπως καταγράφεται στα σχόλια των Θεσμοφοριάζουσων του Αριστοφάνους και στις σχετικές σημειώσεις, και κάθε ημέρα εκτός από μία έχει το δικό της όνομα, ως εξής:

α) Στήνια (η νυχτερινή παννυχίς στην Ελευσίνα) στις 9 του μηνός,

β) Τα θυόμενα χοιρίδια στον Άλιμο στις 10 του μηνός,

γ) Άνοδος (μυστικές τελετές) στις 11 του μηνός,

δ) Νηστεία στις 12 του μηνός,

ε) Καλλιγένεια «τελετές γεννήσεως με κάλλος» στις 13 του μηνός.

Οι τελετές σε πολλούς δήμους επεκτείνονται και ως την διχόμηνο .

Η μεγάλη πομπή, η «Άνοδος» στο ιερό της Δήμητρας στην πλαγιά του λόφου, γίνεται τη μεσαία ημέρα, η οποία χαρακτηρίζεται έτσι: η μέση (Θεσμ. 80, 376).

Η δραστηριότητα αυτής της ημέρας είναι η πιο εμφανής από όλες, και ξεχωρίζει για την κωμωδία του Αριστοφάνη.

Τόσο η εορτή όσο και το ιερό, Θεσμοφόρια και Θεσμοφόριον, παίρνουν την ονομασία τους από την πομπική «μεταφορά» των θεσμών. Πρόκειται για τα μεγάλα, στρογγυλά καλάθια που χαρακτηρίζουν τη εορτή- κάθε γυναίκα μεταφέρει από ένα με τα απαραίτητα για την παραμονή της στο ιερό. Η αντιστοιχία πηγαίνει παραπέρα.

Μετά την πομπή οι γυναίκες, όπως και οι μύστες στην Ελευσίνα, απομονώνονται στο ιερό της Δήμητρας (Θεσμοφόριον) για τρεις ημέρες και το υπόλοιπο της εορτής.

---

Το αρχαίο σχόλιο στις Θεσμοφοριάζουσαι του Αριστοφάνους εδραιώνει τη σημερινή ημέρα ως την ημέρα του εορτασμού των Στηνίων και καθιερώνει την ημέρα ως εορταστική προς τιμήν της Δήμητρος και της Κόρης:
ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 834― αμφοτεραι εορται γυναικων, (Στηνια και Σκιρα), τα μεν Στηνια προ δυειν των Θεσμοφοριων Πυανεψιωνος θ΄.
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ. ΕΥΒΟΥΛΟΣ ΑΠΟΣΠ. 148 (Comicorum Atticorum Fragmenta II)― Στηνια εορτη Αθηνησιν, εν η εδοκει η ανοδος γενεσαι της Δημητρος. ελοιδορουντο δ΄εν αυτη νυκτος αι γυναικες αλληλαις. ουτως Ευβουλος.

Ο H.W. PARKE (ΕΟΡΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ), σελ.125 σχολιάζει για τα Στήνια:

«…την 9η του Πυανεψιώνος, υπήρχε μια άλλη γυναικεία εορτή, τα Στήνια. Κατά τουςκλασικούς χρόνους είχε κατά πολύ επισκιαστεί από τα Θεσμοφόρια και τίποτα δεν έχει διασωθεί από το τελετουργικό της, εκτός του ότι ύστεροι λεξικογράφοι αποδίδουν σ΄αυτή την εορτή τη συνήθεια της ανταλλαγής ύβρεων που αποδίδεται στα Θεσμοφόρια.Ότι ήταν μια ημέρα αφιερωμένη στη Δήμητρα και την Περσεφόνη, αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η επιτροπή της Βουλής των Αθηνών πρόσφερε θυσία, συτή την ημέρα, στις Δύο Θεές εξ ονόματος της Βουλής και του λαού».

IG II² 674 ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ -227― ἔθυσαν δὲ καὶ τὰ Στήνια παρ’ αὑτῶν τεῖ Δήμητρι καὶ τεῖ Κόρει ὑπὲρ τῆς βουλῆς καὶ τοῦ δήμου, τύχει ἀγαθεῖ δεδόχθαι τῶι δήμωι· 

Τη σημερινή ημέρα, κατά το έτος -322, θανατώνεται ο Ρήτωρ Υπερείδης από τον Αντίπατρο. Ο Υπερείδης ξεπερνώντας την πρόσκαιρη αντιδικία του με τον Δημοσθένη, συνέπραξε με εκείνον στην αντιμακεδονική εξέγερση, που κατέληξε στον Λαμιακό πόλεμο και στην ήττα των Αθηναίων τότε υποχρεώθηκε να φύγει από την πόλη καταδικασμένος σε θάνατο· συνελήφθη στην Αίγινα, και θανατώθηκε από τον Αντίπατρο με βασανιστήρια αφού πρώτα ο ίδιος εκοψε τη γλώσσα του για να μην μαρτυρήσει :
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΒΙΟΙ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΡΗΤΟΡΩΝ― καὶ συμβαλὼν Δημοσθένει καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς ἀπολογησάμενος, ἀπαλλαγεὶς ἐκεῖθεν, ὑπ᾽ Ἀρχίου τοῦ Φυγαδοθήρου ἐπικληθέντος, Θουρίου μὲν τὸ γένος ὑποκριτοῦ δὲ τὰ πρῶτα τότε, δὲ τῷ Ἀντιπάτρῳ βοηθοῦντος, ἐλήφθη πρὸς βίαν ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Ποσειδῶνος ἐχόμενος τοῦ ἀγάλματος καὶ ἀχθεὶς πρὸς Ἀντίπατρον εἰς Κόρινθον, ἔπειτα βασανιζόμενος, διέφαγε τὴν γλῶτταν, ὥστε μηδὲν ἐξειπεῖν τῶν τῆς πόλεως ἀπορρήτων δυνηθῆναι: καὶ οὕτως ἐτελεύτησε, Πυανεψιῶνος ενάτη.

Επίσης η σημερινή ἡμέρα εἶναι ἱερὴ γιὰ τὴ Ῥέα, και τις Μούσες, γιὰ ὅλους τοὺς μῆνες, Η λατρεία για τον Ήλιο δεν τεκμηριώνεται στους πρόγονους:
― Ἡ γὰρ ἐννεὰς δήπου ταῖς Μούσαις, ἡ δὲ ἑβδομὰς (η εβδόμη) τῷ Μουσηγέτῃ, προσκεκλήρωται. ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΑΚΑ 9.3.1
―Πρώτη ἐννὰς ἡ ἡμέρα τῶν Μουσῶν ἐστι ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 809
― Ἤ ἅτε κερνοφόρος ζάκορος βωμίστρια Ῥείηςεἰνάδι λειοφόροισιν ἐνιχριμφεῖσα κελεύθοιςμακρὸν ἐπενβοάα γλώσσῃ θρόον· οἵ δὲ τρέουσινἼδαίης ῥιγηλὸν ὅτ’ εἰσαΐωσιν ὑλαγμόν. ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ ΑΛΕΞΙΦΑΡΜΑΚΑ 217
― . . . ἔχοις δ’ἄν καὶ περὶ τῆς ἐνάτης λέγειν ὅτι ἱερὰ τοῦ ἡλίου. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ ΡΗΤΟΡΙΚΑ 243.1
― ΠΡΩΤΙΣΤΗ Δ΄ΕΙΝΑΣ ΠΑΝΑΠΗΜΩΝ: Πρώτη εννάς η ημέρα των Μουσών εστι των Ελικωνιάδων· γαρ θ΄αριθμός ισάκις ίσος εστί· και αγαθός εν πάσιν. Ελικωνιάδες δε λέγονται αι Μούσαι, ουχ ότι από τόπου τινός Ελικώνος εισίν· αλλ΄εν τη του Πτολεμαίου μουσική έστι τι όργανον, ο καλείται Ελικών.Εν δε τούτω τω Ελικώνι εισίν εννέα τινές χορδαί· ων τρείς του διά τεσσάρων, ήτοι του επιτρίτου· τρείς δε του διά πέντε, ήτοι του ημιολίου· τρείς δε του διά πασών, ήτοι του διπλασίου ας δη και εννέα Μούσας προσηγορεύκασιν.T.GAISFORD ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 809

« δικαιολογημένα επαινεί την ογδόη και την ενάτη ως τελεσφόρες, γι αυτό τίθενται επικεφαλής των ανθρώπινων πράξεων.Γιατί η πρώτη έλαβε όλες τις διαστάσεις καθώς είναι ο κύβος της δυάδας και η πρώτη πουπραγματοποίησε την τριπλή πρόοδο· η δεύτερη έλαβε πρώτη τη μορφή του τετραγώνου από περιττό αριθμό, καθώς τη γέννησε η τριάδα.Γι αυτό και επιφέρουν την ολοκλήρωση σε όσα γίνονται κατά τη διάρκεια τους, η πρώτη επειδή έλαβε την πληρότητα των διαστάσεων, και η άλλη επειδή γεννήθηκε από τέλειο αριθμό»

Πρόκλ. σχόλια σε Ησίοδο ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ 772-773

«Λέει ότι η ενάτη μέρα του πρώτου δεκαημέρου είναι κατάλληλη για όλα, για το φύτεμα και για τη γέννηση αρσενικών και θηλυκών· γιατί έχει γεννηθεί από τον πρώτο τέλειο αριθμό, το τρία, ο οποίος έχει αρχή μέση και τέλος, και μάλιστα έχει γεννηθεί από τον πολλαπλασιασμό ίσων παραγόντων, και γι αυτό προσφέρει την κατάλληλη περίσταση σε όλες τις πράξεις και ιδιαίτερα σε αυτές των γεννήσεων· γιατί η εννιάδα έλαβε την ονομασία της επειδή ειναι νέο ένα.Και έχει γεννηθεί από την οκτάδα με την προσθήκη μιας μονάδας (δηλαδή από το εν ενέργεια κύβο με την προσθήκη του εν δυνάμει κύβου) και γεννά με την προσθήκη της ίδιας μονάδας τον παντέλειο αριθμό δέκα.Για αυτό και είναι κατάλληλη για φυτέματα και γεννήσεις». Πρόκλ. σχόλια σε Ησίοδο ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 811-813

― πρωτίστη δ΄εινάς πανπήμων ανθρώποισιν ΗΣΙΟΔΟΣ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 811-813