ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Η ενατη μεσουντος, εννεακαιδεκάτη, ενάτη επι δέκα, ενατη επι δεκάτῃ.

Τη σημερινή ημέρα πραγματοποιείται η επισημη αττική εορτή των Βενδιδείων. Ο σχολιαστής του Πλάτωνος, ο Πρόκλος, εδραιώνει την ημερομηνία:

ΠΡΟΚΛΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ 9Β
― οτι γαρ τα εν Πειραιεί Βενδίδεια
τη ενάτη επί δέκα του Θαργηλιωνος,
ομολογούσιν οι περί περί των εορτών
γράψαντες.

Σχολιο Σε ΠΟΛΙΤΕΙΑ 327Α
― ταυτα [Βενδίδεια] δε ετελείτο θαργηλιώνος ενάτη επί δέκα.

ΠΡΟΚΛΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ 27Α
―Αριστοκλής ο Ρόδιος
ιστορεί τα μεν εν Πειραιεί Βανδίδεια
τη εικάδι του Θαργηλιώνος
επιτελείσθαι

Η εορτή αρχίζει από το βράδυ της 19ης του Θαργηλιώνος, και σύμφωνα με την αρχαία μέθοδο μέτρησης του χρόνου ο εορτασμός τεχνικώς περιλαμβάνει δυο ημέρες (σήμερα), το βράδυ της 19ης Θαργηλιώνος και την 20η Θαργηλιώνος ως αργά το βράδυ.
Για αυτό και ο Πρόκλος μας δίνει δυο διαφορετικές ημερομηνίες για αυτή την εορτή.

Στο ιερό Θυσιολόγιο της Μεγάλης Δημαρχίας της Έρχιας καταγράφεται θυσία προσφορά στον Μενέδειο αυτή την ημέρα:

― [Θαργηλιώνος] ενάτει επί δέκα Μενεδείωι, Ερχιάσιν οις, ου φορ, ΔΗΗ
SEG 21541. Δ 52-55

Ο Jameson (BCH89, 1965 σελ. 158-159) προτείνει συσχέτιση αυτής της θυσίας προσφοράς στον Μενέδειο με τα Βενδίδεια στην Αθήνα.
Ένα πρόβατο (αρσενικό, αν κρίνουμε από την τιμή), προσφερόταν στην Ερχιά, στην άγνωστη σε εμάς μορφή, τον Μενέδειο.
Σίγουρα η εορτή της Βενδίδος, τα Βενδίδεια, που εορταζόταν στο Πειραιά συνδεόταν με τη Θυσία στην Ερχιά.
Το όνομα της Θρακικής θεάς και τα παράγωγά του μερικές φορές γράφονταν με αρχικό το Μ, και πιστεύεται ότι ήταν συγγενές με το τοπωνύμιο Μένδη.
Η Μένδη ήταν αρχαία πόλη της Χαλκιδικής, χτισμένη στο μέσο περίπου της χερσονήσου Κασσάνδρας (κατά την αρχαιότητα ονομαζόταν χερσόνησος Παλλήνης), στις ακτές του Θερμαϊκού κόλπου. Η πόλη οφείλει το όνομά της στο αρωματικό φυτό μίνθη, ένα είδος μέντας, που φύεται ακόμη στην περιοχή.

Άλλες θεότητες που συνδέονται με τη θεά, ήταν κυρίως μια ανδρική μορφή που δυο φορές αναφέρεται ως Δηλόπτης. Ένα επίθετο που προέρχεται από το όνομα της θεάς, και που εφαρμόζεται σε άνδρα λειτουργό ή συγγενή, είναι το Βενδίδειος ή Μενδίδειος.
Αλλά το Μενέ- και όχι το Μένδη-εἶναι ένα κοινό πρώτο στοιχείο στα ελληνικά ονόματα. Λαμβάνοντας υπόψη τις ίδιες ημερομηνίες (Θυσία στην Ερχιά και Βενδίδεια) είναι πιθανό ότι το Μενέδειος εδώ ήταν η εξελληνισμένη έκδοση του ανδρικού Πάρεδρος της Θρακικής θεάς – Βενδίς/ Μέντη: Μενδίδειος> Μενέδειος.

Η Βενδίς ονομαζόταν δίλογχος, διότι ως κυνηγός έφερε φέρει δυο λόγχες ή διότι έχει δυο πυρσούς (φώτα), ένα το δικό της και ένα του ηλίου.
Τη σελήνη , Βενδίν και Άρτεμιν την ονόμαζαν
Οι Θράκες ονόμαζαν την Εκάτη, Βένδεια Άρτεμις. Η Βενδίς και Μενδίς:

― Βενδίς η Άρτεμις Θρακιστί. Παρά δε Αθηναίοις εορτή Βενδίδεια.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

― Βούσβατον την Άρτεμιν Θράκες
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

― μεγάλη θεός• Αριστοφάνης έφη την Βενδίν (απ. 368). Θραικία γαρ η θεός.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Οι δύο λόγχες τής Βενδίδος

Η λατρεία της Βενδίδος εμφανίστηκε και επισημοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Αθήνα μετά το -430 /- 429 έτος μετά από χρησμό που εξέδωσε το μαντείο της Δωδώνης. Εκείνη την εποχή οι Αθηναίοι χρειάζονταν τη βοήθεια του βασιλέως των Οδρυσίων Σιτάλκη κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, επομένως η εισαγωγή της φαίνεται ότι συνδέθηκε με τις εξωτερικές υποθέσεις και τη διπλωματία στη Μεσόγειο, παρά με την προθυμία των Αθηναίων να δεχτούν την ελάχιστα γνωστή Θρακική θεότητα στο πολιτειακό τους λατρευτικό σύστημα.

Οι εορτές προς τιμήν της στον Πειραιά ονομάζονται Βενδίδεια, περιγράφονται από τον Πλάτωνα, και ήταν πολύ δημοφιλείς. Η τελευταία αναφορά στη λατρεία της προέρχεται από τον -3ο αιώνα, μετά τον οποίο η λατρεία της Βενδίδος έχει εξαφανιστεί από την Ελλάδα.

Η Βενδίς είναι μια υπόσταση της Θρακικής Μεγάλης Μητέρας Θεάς. Είναι η Θρακική Μητέρα Γη, η πηγή της ζωής, που βρίσκεται στην αρχή και στο τέλος κάθε ύπαρξης. Φέρνει στη ζωή το νεογέννητο και τους υποδέχεται και πάλι όταν πεθαίνουν και επιστρέφουν στην κοιλιά της. Προωθεί την ανάπτυξη – η δύναμη από την οποία εξαρτάται ο αιώνιος κύκλος της αναγέννησης, προωθεί τη νέα ανοιξιάτικη αναγέννηση και βλάστηση αλλά και την υγρασία στην ξηρασία.

Προσέχει τη γονιμότητα και τη συγκομιδή, το κυνήγι, φυλάει την εστία και τον οίκο, προστατεύει τις γυναίκες μητέρες και παρθένες και έφηβους. Οι δημιουργικές της δυνατότητες είναι απεριόριστες, αλλά ταυτόχρονα είναι η θεά της Νυχτός και του θανάτου, που ενσταλάζει τον φόβο και τον τρόμο και πολλά άλλα. Λατρευόταν στα σπήλαια καθώς σχετίζεται με το νερό και την υγρασία, τις πηγές της ζωής.

Στην Ελλάδα ο ναός για την Βενδίδα με το άγαλμά της, ανεγέρθηκε στη θέση του αρχαίου ναού των νυμφών (των πηγών) συσχετίζοντας οι Αθηναίοι τα κοινά χαρακτηριστικά της Βενδίδος και των νυμφών στη Θράκη και στην Αθήνα.

Στις λογοτεχνικές πηγές η Βενδίς αναφέρεται ως «δίλογχος», δηλαδή φέρει δύο δόρατα, και σε πολλές αναπαραστάσεις κρατά δύο δόρατα που φαίνονται ιδιαίτερα σημαντικά καθώς πρόκειται για έναν συμβολισμό που ξεπερνά μια απλή σχέση με το κυνήγι.
Στην κωμωδία του Θράσσαι , ο Κρατίνος την αποκαλεί «δίλογχο», «διότι ήταν προορισμένη να λάβει δύο είδη σεβασμού – το ουράνιο και το επίγειο, και επειδή έχει δύο φώτα – το δικό της, δηλαδή αυτό της σελήνης, και αυτό του ηλίου».

Με αυτόν τον τρόπο, ο συγγραφέας τονίζει τη διπλή ηλιακή-χθόνια φύση της θεάς. Η εικόνα της Βενδίδος με δύο δόρατα εμφανίζεται σε νομίσματα των ηγεμόνων της Βιθυνίας, όπως αυτά που εξέδωσε ο Νικομήδης Α’ από τον -3ο αιών.

Εκεί απεικονίζεται ως πολεμίστρια – κρατώντας δύο δόρατα στο δεξί της χέρι, ένα εγχειρίδιο στο αριστερό και με την ασπίδα της στηριγμένη σε ένα βράχο. Μάλιστα, η λατρεία της Βενδίδος ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στη Βιθυνία, που αποτελούσε μεγάλο μέρος του συμπαγούς Θρακικού πληθυσμού της Μικράς Ασίας. Είχαν μάλιστα στο ημερολόγιό τους έναν μήνα, με το όνομα Βενδίδειος (Αρτεμίσιος κατά Στράβωνα 10.3.16). και κατά τον οποίο εόρταζαν την Βενδίδα με πλούσιες εορτές και τελετές.

Επιπλέον, ο χριστιανός Υπάτιος του Καλλίνικου ταξίδεψε στη Βιθυνία κατά τη διάρκεια της εορτής της Αρτέμιδος, είδε τη θεά να στέκεται στο δρόμο του, ψηλή όσο δέκα άνδρες, να κλωθογυρίζει και να βόσκει ταυτόχρονα χοίρους.
Από αυτό καταλαβαίνουμε ότι με τη μορφή της Αρτέμιδος διατηρήθηκε η Βενδίς ως η Μεγάλη Μητέρα Θεά.

Αφενός, αυτό τονίζεται από τον χοίρο, το ζώο της θυσίας, σύμβολο της γονιμότητας, και από την άλλη με την πράξη του κλωθογυρίσματος, γιατί η ανθρώπινη ζωή θεωρείται ως νήμα και η Μεγάλη Θεά είναι αυτή που στήνει την αρχή και το τέλος αυτού του νήματος στην θρακική λατρεία.

---

Η Βενδίς είναι χθόνια θεότητα, πένθιμος. Λατρευόταν με μυστικισμό από τους Θράκες στα βαθιά σπήλαια . Στη πανάρχαια ακόμη εποχή οι Θράκες μετανάστευσαν στην Αττική και μετέφεραν εκεί τη λατρεία της Αρτέμιδος.
Η λατρεία της Αρτέμιδος ήταν γένικευμένη στη θράκη σε αρκετά μεγάλο βαθμό
Η Βενδίς ταυτιζόταν στην Αθήνα επίσης με την Άρτεμι. Στον Πειραιά , στη Μουνυχία, υπήρχε ιερό αφιερωμένο στη θεά και ελατρεύετο ιδιαιτέρως από τους Θράκες.
Το Βενδίδειον ήταν τακτικό προσκύνημα όχι μόνον από τους Αττικούς Θράκες, αλλά και από τους Αθηναίους.

Η Πολιτεία του Πλάτωνος αρχίζει με τον Σωκράτη να περιγράφει πως , αυτός και ο αδελφός του Πλάτωνος, ο Γλαύκων, είχαν κατέβει στον Πειραιά την προηγούμενη μέρα για να παρευρεθούν στην εορτή των Βενδιδείων και να προσευχηθούν στην θεά Αρτέμιδα.
Συγχρόνως, ήθελαν να δουν πως θα διεξαγόταν η Θρακική εορτή των Βενδιδείων, την οποία για πρώτη φορά επρόκειτο να εορτάσουν.
Ο Σωκράτης διηγείται, ότι η πομπή των ντόπιων ήταν πανέμορφη, και καθόλου δεν δεν υστερούσε σε ομορφιά από αυτή των Θρακών.
Το απόγευμα πραγματοποιόταν αγώνας, έφιππος λαμπαδηφορία προς τιμήν της θεάς, κατά την οποίαν οι Θράκες κρατούσαν λαμπάδες τις μετέδιδαν από χέρι σε χέρι καθώς έτρεχαν έφιπποι. Κατόπιν ακολουθούσε παννυχίδα.

Η πομπή των Θρακών ήταν ξεχωριστή από αυτή των Αθηναίων, η αθηναϊκή πομπή ξεκινούσε από το Πρυτανείο και κατέλειγε στο ιερό της θεάς , στο Πειραιά.
Η πομπή των Θρακών ξεκινούσε από κάποιο σημείο της πόλης του Πειραιώς και καθώς πλησίαζε κοντά στο ιερό της θεάς συναντούσε την αθηναϊκή πομπή, οι δυο πομπές ως μια πλέον κατέλειγαν στο ιερό .

Τα Βενδίδεια από τον Πειραιά μετεφέρθηκαν και στη Σαλαμίνα.

ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ ΒΕΝΔΙΔΕΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ