ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Η ενάτη φθίνοντος ἢ εἰκὰς δευτέρα ἤ ἐνάτη μετ’εἰκάδας.

Τη σημερινή ημέρα καταγράφονται Δαπάνες από τους Ταμίες της Αθηνάς και τους Ταμίες των άλλων Θεών στο έτος -306/5.

Ο αριθμός της Πρυτανείας εδραιώνει τον μήνα Σκιρροφοριώνα.
ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ IG II² 1492 ― ἐπὶ Κοροίβου ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Ἀντιοχίδος δωδεκάτης πρυτανείας ἐνάτει φθίνοντος ἐδώκαμεν εἰς τὴν τῶν ξύλων κομιδὴν τῶν πευκῶν παρὰ βασιλέων εἰς τὰς ναῦς χρυσοῦς ἑπτακοσίους δύ̣ο κατὰ ψήφισμα δήμου

Η εικοστή ημέρα, η εικοστή πρώτη ημέρα, και η εικοστή δευτέρα ημέρα , όλες ιερές της Αθηνάς.
― ιστάμενον μηνά ως εικάδα (εώς εικάδος) έλεγον, μετά δε τούτο πρώτην φθίνοντος δευτέραν φθίνοντος.Φιλόχορος δὲ πάσας τας τρεις ιερὰς της Αθηνάς (20,21,22) ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ 778

Στη περίοδο της τροπής του ηλίου

Στο κέντρο της Αθήνας, στον λόφο της Πνύκας, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει από ιστορικής και αστρονομικής σημασίας η τοποθεσία που είχε εγκαταστήσει το παρατηρητήριό του ο Μέτων, γνωστό ως ηλιοτρόπιον ή ηλιοσκόπιον ή σκιάθηρον. Το μέρος αυτό βρίσκεται στον λόφο των Νυμφών, δίπλα από το σημερινό Αστεροσκοπείο της Αθήνας, στο Θησείο. Ο Μέτων ήταν ξακουστός Αθηναίος μαθηματικός και αστρονόμος του -5ου αιώνα και πραγματοποίησε αστρονομικές παρατηρήσεις μαζί με τον Αθηναίο αστρονόμο Ευκτήμονα. Κατόρθωσε έτσι με βάση τη θέση του παρατηρητηρίου του να προσδιορίσει τις ημερομηνίες των ισημεριών και τα ηλιοστάσια, ενώ παράλληλα επινόησε τον Μετωνικό κύκλο, μια περίοδο 235 συνοδικών/σεληνιακών μηνών διάρκειας 19 περίπου τροπικών ετών.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Φιλόχορο , ο οποίος γράφει τον -4ο ή -3ο αιώνα, ο αστρονόμος Μέτωνν έβαλε ένα Ηλιοτρόπιο στον τόπο συνελεύσεων επί του άρχοντος Αψεύδους το -433/2.

― ο δε Φιλόχορος εν Κολωνώ μεν αυτόν (τον Μέτωνα) ουδέν θείναι λέγει, επί Αψεύδους δε του προ Πυθοδώρου ηλιοτρόπιον εν τη νυν ούση εκκλησία, προς τω τείχει τω εν τη Πνυκί.

«Ο Φιλόχορος δηλώνει ότι αυτός (ο Μέτων) δεν έστησε τίποτα στον Κολωνό αλλά απί Αψεύδους άρχοντος, που προηγήθηκε του Πυθόδωρου, έβαλε ένα ηλιοτρόπιο στο σημερινό τόπο συνελεύσεων κοντά στον τοίχο της Πνυκός ».

Σχόλια στον Αριστοφάνη, Σφήκες 997

Υποτίθεται συχνά ότι το εν λόγω όργανο είναι ένας πίνακας που αποτελείται από ένα σύνολο δεικτών στη κατακόρυφη όψη ενός τοίχου που έριχνε τη σκιά του σε μια κλίμακα χαραγμένη στην επιφάνεια του τοίχου. Κατά συνέπεια, η συσκευή του Μέτωνος είχε τοποθετηθεί είτε στη βόρεια όψη του μεγάλος τοίχου του πεδίου του τόπου των συνελεύσεων ή στο υψηλό πεδίο που οριοθετείται στη νότια πλευρά. Είναι βέβαιο, ωστόσο, ότι καμία από αυτές τις επιφάνειες δεν ήταν διαθέσιμη στην εποχή του Μέτωνος.
Τα αντίστοιχα μέλη της δεύτερης περιόδου αποκλείονται επίσης μέχρι την μεταγενέστερη χρονολογία τους. Ο τοίχος του πεδίου της Πνυκός της Πρώτης Περιόδου δεν ήταν διαθέσιμος υπό την έννοια ότι κοίταζε προς το βορρά, έτσι ώστε ένας δείκτης που βρίσκεται στο πρόσωπό του έπιανε τις ακτίνες του ήλιου μόνο για λίγες ώρες τις καλοκαιρινές μέρες και σχεδόν καθόλου το χειμώνα.

Αλλά η μορφή του ηλιακού ρολογιού που χρησιμοποιεί εκείνη τη στιγμή ο Μέτων αποτελείται από ένα όρθιο πρότυπο (γνώμων) σε ένα ανεστραμμένο ημισφαίριο (πόλος), η εσωτερική επιφάνεια του οποίου έφερε το ζύγι και χρησίμευε ως «σκίαστρο».
Το όργανο τοποθετήθηκε σε μια βάση κάποιου ύψους και φυσικά ήταν πιο αποτελεσματικό όταν βρισκόταν σε μια ανοιχτή στον ήλιο, περιοχή, σε όλες τις εποχές και ώρες της ημέρας.

Στο πάνω πεδίο της Πνυκός, πάνω από το σημείο των συνελεύσεων, σε ένα σημείο περίπου 22 μέτρων νοτιοδυτικά του Βήματος των Ρητόρων, της Τελευταίας Περιόδου, παρατηρούμε μια μάζα βράχου που είναι κομμένη κάθετα και στις τέσσερις πλευρές. Εκεί πιστοποιήθηκε η βάση του Ηλιοτροπίου του Μέτωνος.

Ο γεωμέτρης Μετων ανεβαίνει στην Πνύκα και υπολογίζει τον Μετωνικό κύκλο με το Ηλιοτρόπιο του σύμφωνα με τη θερινή τροπή του ηλίου και διαχωρίζει το φυσικό έτος σε τέσσερεις άνισες εποχές.

Κατασκευαστές και επινοητές ηλιακών ωρολογίων υπήρξαν πολλοί κατά την αρχαιότητα στον ελλαδικό χώρο της Μεσογείου. Ήδη από τον -5ο αιώνα, ο Μέτων ο Αθηναίος κατασκεύασε ηλιακό ωρολόγιο στην Αθήνα, στην περιοχή της Πνύκας.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΦΗΚΕΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 998
Μέτων , άριστος αστρονόμος και γεωμέτρης, τούτου εστίν ο ενιαυτός ο λεγόμενος Μέτωνος, φησί δε Καλλίστρατος εν Κολωνώ ανάθημα τι είναι αυτού αστρολογικόν….ο δε Φιλόχορος εν Κολωνώ μεν αυτόν ουδέν θείναι λέγει , επί Αψεύδους δε του προ Πυθοδόρου ηλιοτρόπιον εν τη νυν ούση εκκλησία προς τω τειχει τω εν τη Πνυκί.― Ως του θέρους ην ακμή.

Μέσα από τη μελέτη των έργων των αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων, αλλά και μεταγενεστέρων συγγραφέων, εφόσον ολόκληρα ή τμήματα των έργων των αρχαίων έχουν χαθεί, λαμβάνουμε πλήθος πληροφοριών για τον τρόπο μέτρησης του χρόνου κατά την ελληνική αρχαιότητα.
Οι αρχαίοι αστρονόμοι Μέτων και Ευκτήμων (-5ος αιώνας) σηματοδότησαν την έναρξη της επιστημονικής αστρονομίας στην περίοδο της κλασικής Αθήνας. Το -432, έγινε η πρώτη παρατήρηση του θερινού ηλιοστασίου με τη χρήση ηλιοτροπίου, γνωστή ως η αρχαιότερη αστρονομική παρατήρηση μέχρι σήμερα, βάσει της οποίας έγιναν πολλές προσπάθειες ακριβέστερου προσδιορισμού της χρονικής διάρκειας του έτους. Η έννοια της ακρίβειας υπολογισμού του χρόνου ήταν πολύ σημαντική από τον -5ο αιώνα, κάτι που είναι εμφανές από τον υπολογισμό του χρόνου μέσω του 19ετούς Μετωνικού Κύκλου.

Ο Ερατοσθένης υπολογίζει την περίμετρο της Γης

― Τὸ ὅλον γὰρ τῆς γῆς μέγεθος κατὰ τὸν μέγιστον αὐτῆς περιμετρούμενον κύκλον μυριάδων μὲν κε΄καὶ ἔτι δισχίλιων σταδίων σύγγενυς δείκνυσιν Ἐρατοσθένης.
ΘΕΩΝ ΣΜΥΡΝΕΥΣ . 3.3

Το ηλιοτρόπιο ή ηλιόμετρο ή σκιάθηρον είναι η ελληνική ονομασία του ηλιακού
ημικυκλικού ωρολογίου.
Κατασκευαστής του θεωρείται ο φιλόσοφος και αστρονόμος Φερεκύδης (-7ος, – 6ος
αιώνας), ο οποίος χρησιμοποίησε το ηλιοτρόπιο για την πρόβλεψη των εκλείψεων
του Ηλίου και της Σελήνης.
Τον -5ο αιώνα, ο Μέτων ο Αθηναίος, μαζί με τον συνεργάτη του Ευκτήμονα, έκανε
παρατηρήσεις των τροπών και των ισημεριών με τη χρήση ηλιοτροπίου (ἡλιοτρόπιον). Έτσι απέδειξε ότι το έτος χωριζόμενο από τις ισημερίες και τις τροπές δεν διαιρείται σε 4 ίσες σε χρονική διάρκεια εποχές. Η παρατήρηση της θερινής τροπής του έτους -432 κατά τον μήνα Σκιροφοριώνα (ο σύγχρονος μήνας Ιούνιος στο Αθηναϊκό Έτος) συντέλεσε στον καθορισμό της διάρκειας του τροπικού έτους σε 365 ημέρες 5 ώρες και 23 πρώτα λεπτά της ώρας (Κλ. Πτολεμαίος Μαθηματική
Σύνταξις γ΄, 1). Μελέτες σχετικά με τη διάρκεια του έτους και τον προσδιορισμό των τροπών πραγματοποίησε και ο Ίππαρχος (Κλ. Πτολεμαίος Μαθηματική Σύνταξις γ΄, 1) κάτι που καταδεικνύει την εκτεταμένη χρήση του ηλιοτροπίου.