ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Η ογδόη φθίνοντος, ή εικὰς τρίτη

Το σχόλιο στον Αριστοφάνη, Νεφέλες στ. 408, εδραιώνει την σημερινή ημέρα ως την ημέρα που εορτάζονται τα Διάσια, η μεγαλύτερη εορτή του Διός και του Διός μειλιχίου:

― Διασίοιν· εορτή Αθήνησι Μειλιχίου Διός. άγεται δε μηνός Ανθεστηριώνος  η’ φθίνοντος.

Ο μήνας επιβεβαιώνεται και από το ιερό θυσιολόγιο της δημαρχίας της Έρχιας, όπου καταγράφεται μια θυσία στον Μειλίχιο Δία στα Διάσια τον Ανθεστηριώνα.

ΣΤΗΛΗ Α, 37-43
― Ανθεστηριώνος
Διασίοις εν
άστει εν Άγρας
Διί Μιλιχίωι
οις νηφάλιος
μέχρι σπλάχνων
ΔΗΗ

Δέκα ημέρες μετά την εορτὴ των Χύτρων, τὴν 23η Ἀνθεστηριῶνος καὶ παράλληλα μὲ τὰ Μυστήρια ἐν Ἄγραι, ἑορτάζονται τὰ Διάσια, τὰ ὁποῖα ἔχουν μιὰ αἴσθηση κατευνασμοῦ. Είναι ἀφιερωμένα στὸν Μειλίχιο Δία, ποὺ ἤδη καταγράψαμε τὸν μῆνα Μαιμακτηριώνα, μὲ τὴν πομπὴ κωδίου ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς.

Τὰ Διάσια ἐν ἀντιθέσει είναι διαδεδομένη ἑορτὴ μὲ τὴν καθολικὴ συμμετοχὴ τῶν Ἀθηναίων. Είναι πανάρχαια προγονικὴ ἑορτὴ.

Αγραί, Διάσια Ζευς Μειλίχιος

Από την αρχή των πόλεων, η κάθε κοινότητα τοποθετούσε ορισμένα ιερά πέρα από την οικισμένη περιοχή, επειδή χρειάζεται ο χώρος ή επειδή οι θεοί είναι οι προστάτες των αγροκτημάτων για τα προς το ζην από τις καλλιέργειες και τα βοσκοτόπια. Ο ποταμός Ιλισσός και μετέπειτα το τείχος της πόλης χωρίζουν τον νοτιοανατολικό τομέα από την αγροτική συνοικία της Άγρας (ή Άγραι), «πεδίο» ή «καλλιέργιες» στο αγρό. Σε αυτόν τον τόπο βρίσκουμε μια άλλη συγκέντρωση σημαντικών ιερών, ίσο με τον νοτιοανατολικό τομέα  ή και μεγαλύτερο από αυτόν·

α’. Το ιερό του Διός Μειλιχίου

β’. Το ιερό της Αρτέμιδος Αγροτέρας

γ’. Το ιερό της Δήμητρος

δ’΄Το ιερό της Μητρός, δηλαδή της Ρέας.

ε’. Το ιερό του Ποσειδώνος ελικώνιου.

Βόρεια της Άγρας, ανατολικά του οικισμού, βρίσκεται το ιερό του Απόλλωνος λυκείου, του οποίου ο περίβολος, το Λύκειο, είναι ένα μεγάλο ανοιχτό έδαφος για πολεμικές ασκήσεις.

Ο Ζευς Μειλίχιος τιμάται στα Διάσια, την 23η, δηλαδή την ογδόη φθίνοντος, του Ανθεστηριώνος. Ο Θουκυδίδης (1.126.6) γράφει ότι είναι η «μεγαλύτερη εορτή του Διός», ακόμη και τα Ολυμπίεια και αυτών πάνω στη Ακρόπολη. Εκτός Αττικής, η μόνη ονομαστική καταγραφή των Διασίων βρίσκεται στη Θάσο· αλλά μια συντομότερη μορφή, τη «Δία» που είναι ισοδύναμη σε αυτά, ή το παράγωγο όνομα του μηνός «Δίος», τα βρίσκουμε σε όλους τους κλάδους των προγονικών διαλέκτων.

Και έτσι είναι, αντίστοιχη πάνδημη εορτή η πανήγυρη μπορεί να συναχθεί για κάθε πόλη με λατρεία και θυόμενα στον Δία Μειλίχιο. Τα Διάσια σχηματίζονται από την τοπική πτώση «Διάσι» και σημαίνει τις «ιεροτελεστίες στον τόπο Δία», μια θέση στη Θάσο που συμβολίζεται με τον περιττό τύπο «Διάσιον» (Διάσια, Διάσιον, τόπος του Διός στη Θάσο, υπάρχει μια εορτή, η Δία, και ένας χάλκινος δράκων αφιερώνεται στον «Μειλίχιο Δία εκ Πελλάνας», με κροκωτές μαλακές χλαμύδες, σχ. Πινδ. Νεμ. 10. 82α).)

Στην εορτή του Διός Μειλιχίου στην Αθήνα συμμετέχει ένα τεράστιο πλήθος (πανδημεί, πολλοί, γράφει ο Θουκυδίδης), και απαιτείται μια ευρύχωρη τοποθεσία. Στα Πομπαία αυτό το πλήθος, τουλάχιστον οι ιδιοκτήτες των καλλιεργειών με τις οικογένειες τους  ακολουθούν την λιτανεία του Διός κωδίου στους αγρούς αφού πρώτα καθαρθούν και οι ίδιοι πατώντας πάνω στο Κώδιον του Διός.

Η εορτή του Διός Μειλιχίου  που εορτάζεται στη Βοιωτία όπως και αλλού, φέρει το αίτιο στην ιστορία του Ησίοδου για την πρώτη θυσία.

Το λατρευτικό επίθετο μειλίχιος είναι διαλλακτικό, και η πανήγυρης στην εορτή των Διασίων περιγράφεται στην πραγματικότητα ως κάπως ζοφερή·  επομένως η ιστορία προσποιείται ότι ο Ζευς είναι θυμωμένος με τη νομή του κρέατος.

Στον Αριστοφάνη (Νεφ. 409-10) ένας εορτάζων στα Διάσια φτιάχνει μια οπτών γαστέρα, μια μελανή παραγεμισμένη κοιλιά από το ιέρειο της θυσίας· το ίδιο κάνει και ο Προμηθέας στον Ησίοδο (Θεογ. 538-9). Η ιστορία του Ησίοδου λαμβάνεται συνήθως ως αίτιο για την θυσία στους Ολύμπιους δηλ. μιας μεγαλύτερης κατηγορίας τελετουργίας, αλλά ο Ησίοδος σίγουρα δεν σκέφτηκε με τέτοιους όρους.

Σχεδόν κάθε αίτιον αναφέρεται σε μια συγκεκριμένη ιεροτελεστία – αυτό ισχύει ακόμη και για μεταγενέστερες ιστορίες σχετικά με την προέλευση της θυσίας ζώων. Ο Ησίοδος τοποθετεί τη σκηνή στον αγρό των μυκόνων στη Μυκόνη· ένας αγροτικός τόπος στις αρχές της άνοιξης, και την εποχή των Διασίων. Κατόπιν η Μυκόνη ταυτίστηκε με τη Σικυώνα, όπου ο Παυσανίας βρήκε μια αξιοσημείωτη λατρεία του Διός μειλιχίου (Παυσ. 2. 9. 6).

Τα Διάσια της άνοιξης ανήκουν κατά πνεύμα σε μια πιο πρώιμη και αδιαφοροποίητη κοινωνία, στην οποία οι συγγενείς ενώνονται ξανά γύρω από το ιέρειο της θυσίας (Αριστοφάνης).

Για τον Ησίοδο,η εορτή του Διός μειλιχίου είναι η αρχαιότερη εορτή στον κόσμο.

Noel Robertson