ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

Η Αίγα, και οι Έριφοι, οι αστέρες του Μαιμακτηριώνος, οι φορείς των Μαιμακτηρίων, η γέννηση της Αθηνάς, οι Καταιγίδες  και η αρχή του χειμώνος.

Ο Μαιμακτηριών (Νοέμβριος) είναι η εποχή της πιο δραματικής αλλαγής του έτους. Η πολύκοπη εργασία του οργώματος και της σποράς έχει σχεδόν τελειώσει, μένει ο τελευταίος ιερός άροτρος των Βουζύγων στην εικάδα του μηνός. Αντί για ηρεμία και καθαρό ουρανό, είναι πλέον απαραίτητη άμεσα η βροχή για τη νέα σοδειά.  Ο Ζευς  ελέγχει τον καιρό, και το ίδιο κάνει και η κόρη του, η Αθηνά σε αυτή την περίοδο. Όταν η θεά Αθηνά ενδύεται την αιγίδα τότε λέγεται ότι αυτή είναι πιο ισχυρή ακόμη και από τον κεραυνό του πατρός της, του Διός.

Ομ. Ιλ. Φ 400-401 ― Ὣς εἰπὼν οὔτησε κατ᾽ αἰγίδα θυσσανόεσσαν σμερδαλέην, ἣν οὐδὲ Διὸς δάμνησι κεραυνός

«Είπε και την εκτύπησε στην κροσσωτήν αιγίδα φρικτήν, που μήτε του Διός ο κεραυνός την σχίζει·»

 Οι επικές παραστάσεις αντλούνται από την τελετουργία. Για να φέρει τη χειμωνιάτικη βροχή, το Παλλάδιο της ενισχύεται με μια νέα πηγή δύναμη, την αιγίδα, η οποία ζωογονείται περαιτέρω από την τελετουργική μάχη που πρόκειται να συμβεί στους ουρανούς.

Προηγουμένως όμως, από τον Βοηδρομιώνα (Σεπτέμβριο) έως και στις αρχές του  Μαιμακτηριώνος (Νοέμβριο), οι αγρότες ζητούν καθαρό αίθριο καιρό για το όργωμα και τη σπορά- αυτή η  μικρή περίοδος είναι επίσης η  τελευταία για να πάει κανείς στη θάλασσα. Το Παλλάδιο κατά συνέπεια, χωρίς την αιγίδα του απομακρύνεται από την πρέπουσα τοποθεσία του, το ιερό στην πύλη της πόλης, και φυλάσσεται  ξεχωριστά. Κατά τη διάρκεια αυτών των φθινοπωρινών μηνών παύει να «λειτουργεί» η ιδιότητά του, και  ως επακόλουθο η τελετή του Μαιμακτηριώνος, γίνεται ακόμη πιο αποτελεσματική.

Αυτή την περίοδο του τελετουργικού Έτους, λέει ο μύθος και οι πάτριες  παραδόσεις, ότι , η Αθηνά γεννιέται από την κεφαλή του Διός (παρουσία του Ηφαίστου που μόλις έλαβε το νέο πυρ) και αμέσως πέφτει στη μάχη.

Η κατανομή του τελετουργικού δείχνει ότι είναι πανάρχαιο, πριν ακόμη και από την ίδρυση των δημοφιλών εορτών των Παναθηναίων, αλλά και το ίδιο και η πίστη πίσω από το τελετουργικό. Ο αιγοειδής αστήρ  φέρνει την βροχή, όπως και ο Κύων το καλοκαίρι φέρνει τον καύσωνα. Το άστρο της Αιγός και το άστρο του Κυνός εμφανίζονται στον ουρανό ως τα πανάρχαια σημάδια που παρατηρήθηκαν για πρώτη φορά από τους ποιμένες πρόγονους.

Η Αίξ και οι Έριφοι (Capella και Haedi), η Αίγα και οι δύο Έριφοι, τους οποίους συνήθως φέρει η αίγα, είναι πασίγνωστα στην ελληνική λογοτεχνία ως φορείς για τις θυελλώδεις καιρικές συνθήκες που αρχίζουν με την ανατολή τους στα μέσα και τέλη Βοηδρομιώνος (Άρατος Φαιν. 157, 162). Ο Κύων  (Canis) είναι διαβόητος για τη ζέστη που φέρνει και που αρχίζει με την ανατολή του στα μέσα του Εκατομβαιώνος. Σε αντίθεση με τα άλλα ζώα-αστερισμούς του ουρανού (Άρκτο, Άλογο, κ.λπ.), η Αίγα και ο Κύων είναι μεμονωμένα φωτεινά άστρα και όχι αστερισμοί. Έτσι λοιπόν αυτά τα σημεία  δεν υποδεικνύονται από κανένα σχήμα αίγας και κυνός (σκύλου). Απλά η  Αίγα και ο Κύων προμηνύουν πάντα τις φθινοπωρινές με τις πρώϊμες χειμωνιάτικες καταιγίδες και την καλοκαιρινή ζέστη με καύσωνα αντίστοιχα. Όταν το καλοκαίρι οι βοσκοί περιφέρονταν ευρέως μαζί με τα κοπάδια τους και τα ποίμνια τους, τα σκυλιά τους ήταν παντού ενεργά, ζωηρά και σε επιφυλακή για την  φύλαξη και την συγκέντρωση• αναμφίβολα για τον σκοπό αυτό εξημερώθηκε ο σκύλος για πρώτη φορά στη ιστορία των ανθρώπων.   Αλλά όταν το φθινόπωρο επέστρεφαν από τα βοσκοτόπια στον χειμερινό καταυλισμό (χειμαδιά), τότε σήμαινε η ώρα για την γέννηση των νεαρών και ζωηρών εριφίων.

Έτσι, οι σκύλοι και οι αίγες υποδεικνύουν δύο διαφορετικά είδη καιρού και καιρικών φαινομένων στα πάτρια και τις παραδόσεις των Ελλήνων. Τέτοιες εκδηλώσεις είναι χρήσιμες σε μια λατρεία που επιδιώκει να λειτουργεί στη φύση κατ’ αναλογία.

Λέγεται ότι σκύλοι θυσιάζονταν για να κατευνάσουν το άστρο του Κυνός. Κυνοφόντις, δηλαδή  «σκυλοσφαγή», κατά πάσα πιθανότητα, φαίνεται να είναι η εξήγηση για μια εορταστική ημέρα στο Άργος.  Η θυσία αιγοπροβάτων, αυτή την εποχή, έχει αντίστοιχο στόχο, να μετριάσει τις φθινοπωρινές καταιγίδες. Στον Φλειούντα, μια οινοπαραγωγική περιοχή της πατρίδος, ο Παυσανίας είδε (στην Αγορά) μια παράσταση αίγας από επιχρυσωμένο χαλκό που λέγεται ότι αναπαριστούσε το αστέρι της Αιγός, και επιπλέον λέγεται ότι ήταν ένα σημάδι  ευλάβειας, λες και αυτό θα προλάμβανε τη ζημιά, που το αστέρι της Αιγός, θα προκαλούσε στα αμπέλια αυτό τον καιρό με την υγρασία. (2.14.6). Αλλά όπως και πολλές άλλες παραστάσεις ζώων σε δημόσιους χώρους, η  χάλκινη αίγα αναπαριστά στην πραγματικότητα το θυσιαστικό θύμα, και αυτό με τη σειρά του το άστρο της Αιγός.

Όταν οι παραδόσεις λένε ότι η Αθηνά σκοτώνει και γδέρνει κάποιον για να κάνει την αιγίδα, αυτό στην πραγματικότητα είναι το θύμα της θυσίας,  και το θύμα εξομοιώνεται με το άστρο της Αιγός.

Το τερατώδες θύμα στην Κω ονομάζεται Αστήρ (ανών. Μεροπίς 903 A, 2). Ένας γίγαντας που σκοτώθηκε από την θεά Αθηνά ονομάζεται επίσης Αστήρ (Αρίστ. [Πέπλος] θρ. 637).

Η Θεογονία του Μουσαίου είναι η πιο σαφής·  η αίγα από την οποία ο Δίας πήρε την αιγίδα, στη συνέχεια την ανασύστασε και την τοποθέτησε στον ουρανό ως το ίδιο το Άστρο της Αιγός  (Κρατ. Χείρωνες θρ. 261 – η παλαιότερη αναφορά που έχουμε για την Αίγα στον ουρανό, για την οποία μπορούμε να είμαστε σίγουροι, λέει ότι γαλουχούσε   κάποιους ρακένδυτους κατεργάρηδες στην Αθήνα. Η Αίγα, ακόμη και τότε, ταυτιζόταν με εκείνη που θήλαζε τον Δία, και έτσι ίσως και με την αιγίδα, όπως στον Μουσαίο. Πρβλ. U. von Wilamowitz-Moellendorf, Der Glaube de Hellenen vol. | (Βερολίνο: Weidmann, 1931/32), 131.).

Η θυσιαζόμενη αίγα  κατέχει μια περαιτέρω χρήση. Η προβιά της διατηρούνταν μετά τη θυσία ως αιγίς. Τον Μαιμακτηριώνα (Νοέμβριο), όταν η βροχή είναι πραγματικά επιθυμητή, τη κράδαιναν έξω και την ανακινούσαν προς τον ουρανό (τον Δία) μετέπειτα τις προσέφεραν και τις τοποθετούσαν στο Παλλάδιο, το ίδιο και οι ιερείς στο ιερό  της θεάς Αθηνάς.

Αυτά  είναι αρχέγονα πάτρια ήθη, αλλά βαθιά ριζωμένα μεταξύ των προγόνων μας. Στην Αθήνα η εορτή του Μαιμακτηριώνος, τα Μαιμακτήρια, συνεχίστηκαν τουλάχιστον μέχρι τη μέση ελληνιστική περίοδο. Το ίδιο συνέβαινε και με άλλες παλαιές εορτές. Στην παράδοση της ευλαβικής λατρείας στην Αθήνα ήταν ίσως λίγο πιο συντηρητική από πολλές άλλες πόλεις, αν και κατά τα άλλα, ήταν πιο τολμηρή και πιο πρωτότυπη. Παρόλα αυτά, η τήρηση αυτή ήταν ευρέως διαδεδομένη. Ακόμα και όταν οι Έλληνες βελτίωναν όλες τις τέχνες της πολιτισμένης κοινωνίας, δεν ξέχασαν τις βασικές ανάγκες και τα συναισθήματα που πήγαζαν από τα πανάρχαια χρόνια των προγόνων τους.

Η λατρεία της Αθηνάς στην πρώϊμη Ελλάδα / Athena in the Classical World / Noel Robertson

Τα Πομπαία και ο Δίας Μειλίχιος και τα Μαιμακτήρια του Διός Μαιμάκτου και της Αθηνάς

Ο Δίας Μειλίχιος είναι η τιμώμενη θεότητα μιας πομπής που γίνεται στο τελευταίο δεκαήμερο (το φθίνον) του Μαιμακτηριώνος και ονομάζεται Π ο μ π α ί α.

Φαίνεται ότι επρόκειτο για μια πομπή κατά την οποία περιφέρεται ένα δέρας ως τελετουργικό θέλγητρο, που ονομάζουμε, το διός κώδιον (Σουϊδ. Διός κώδιον -Πολέμων θρ. 140-… χρώνται δ’ αυτοίς (τοις δίοις κωδίοις) οι τε Σκιροφορίων την πομπήν στέλλοντες και ο δαδούχος εν Ελευσίνι και άλλοι τινές προς τους καθαρμούς υποστορνύντες αυτά τοις ποσί των εναγών.)

Το δέρας με το μαλλί προέρχεται από ένα ζώο που προσφέρεται ως θυσία για τον Δία Μειλίχιο, αλλά η σχέση με τον θεό είναι δευτερεύουσα. Εκτός από το δέρας, στην ίδια πομπή μεταφέρεται και ένα Κηρύκειον, το οποίο, όπως και το δέρας, κατέχει μια γενική τελετουργική σημασία ως θέλγητρον.

Το Κ η ρ ύ κ ε ι ο ν ονομάζεται π ο μ π ό ς, και από αυτή τη λέξη προέρχεται το όνομα της τελετής.
Τα πομπαία εντάσσονται στο πλαίσιο ορισμένων «καθαρμών» που πραγματοποιούνται κατά τον αναφερόμενο χρόνο (Ευστ. Οδ. 22, 481 S 1935,5 ― οι το διοπομπείν δε οι το διοπομπείν δε ερμηνεύοντες φασιν ότι δίον εκαλουν κώδιον ιερείου τιθέντος (τυθέντος) Διί Μειλιχίω εν τοις καθαρμοίς φθίνοντος Μαιμακτηριώνος μηνός, ότε ήγοντο τα πομπαία, και καθαρμών εκβολαί εις τας τριόδους εγίγνοντο. είχον δε μετά χείρας πομπόν- όπερ ην φασί κηρυκείον, σέβας Ερμού. εκ του τοιούτου πομπού και του ρηθέντος δίου το διοπομπείν. και τούτο μεν ούτις εξ ιστορίας. άλλως δε κοινότερον διοπομπείν και αποδιοπομπείν εφαίνετο το Διός Αλεξικάκου επικλήσει εκπέμπειν τα φαύλα). Οι εκβολαί καθαρμών στις διασταυρώσεις των οδών (τριόδους) δεν έχουν καμία σχέση με την πομπή, Πρβλ. π.χ. σχόλ. Θεοκρ. 2, 35/36α ― των εν ταις τριόδοις καθαρμάτων εκβλητότερος-

Τα Πομπαία εξηγούνται από τους παλαιούς μελετητές ως τελετές μιας αποστολής και έβλεπαν τον πομπό ως τη ράβδο αυτής της αποστολής.

Έτσι δεινκύεται μια κρίσιμη περίοδο του έτους. Σύμφωνα με ένα ιδιωτικό Έτος θυσιών από την Αθήνα, άρτοι ναστοί, πανσπερμία και νηφάλιες σπονδές (χωρίς οίνο) προσφέρονταν στον Δία στις 20 Μαϊμακτερίου ( IG ΙΙ² 1367, 12 Μαιμακτηριώνος Διί Γεωργώ κ΄, πόπανον χοινικιαίον ορθόνφαλον δωδεκόνφαλον ναστόν χοινικιαίον επιπεπλασμένον (πανκαρπίαν νηφάλιον).

Ο Ν α σ τ ό ς άρτος
Ένας άλλος άρτος είναι ένας κωνικού σχήματος άρτος ή αρτόζυμο έχει έναν πλούσιο πολτό στο εσωτερικό του, που αποτελείται από μέλι με τριμμένες σταφίδες και αμύγδαλα.

Αθήναιος 646e: ναστὸς πλακοῦντος εἶδος, ἔχων ἔνδον καρυκκείας. Πολυδ. 6.78: ναστοί (σακτοί)• . . . κώνος συν ασταφίσι και αμυγδάλαις, άπερ τριφθέντα και μιχθέντα οπτάται. Σχόλια σε Αριστοφάνη Πλ. 1142, Ησύχιος, ναστός, Αθήναιος 111c-d.

Το κωμικό λατρευτικό Έτος στις Όρνιθες του Αριστοφάνους περιγράφει έναν μελίρρυτο Ναστό ως θυσία στον Φαλακροκόρακα (Κορμοράνο).

Aριστοφάνης, Όρν. 567: λάρω ναστούς θύειν μελιτούττας•

Στην αττική λατρεία, ο Ζεύς Γεωργός λαμβάνει ένα Ναστό που γίνεται από έναν πλήρη χοίνικα αλευριού (περίπου ένα κιλό).

Sokolowski 1969, αρ. 52, σειρές 12-14 (+1ος αιών, Λατρευτικό ημερολόγιο των Αθηνών): Διί Γεωργώ. . . ναστόν χοινικιαίον επιπλασμένον.

Άρτοι σε σχήμα ζώων προσφέρονται στους θεούς στους οποίους είναι ιδιαίτερα κατάλληλοι.

Η πανσπερμία κατανοείται ως προσφορά και όχι ως «μαγική» τελετή.

Στην ημερολογιακή ζωφόρο του χριστιανικού κτηρίου με την ονομασία «άγιος Ελευθέριος», το ιερό όργωμα και η σπορά των βουζύγων απεικονίζεται στο τμήμα του Μαιμακτηριώνος .
Έτσι, οι προσπάθειες των Αθηναίων στοχεύουν στην τύχη του σπόρου που μόλις είχε βυθιστεί στο αττικό έδαφος. Αυτός είναι ο σπόρος που θα θρέψει την κοινότητα και τα παιδιά των Αθηναίων.

Ο Δίας Μειλίχιος είναι, άλλωστε, ο πιο στενός συγγενής με τον Δία χθόνιο, στον οποίο, σύμφωνα με τον Ησίοδο, πρέπει να προσεύχεται κάποιος στην αρχή του οργώματος (Έργα και Ημέρες 465 κ.ε.).

Το διός κώδιον και το Κηρύκειον έχουν έναν αποτροπαϊκό σκοπό. Η πομπή με την οποία μεταφέρονταν πιθανώς κινούνταν γύρω από τη νέα καλλιεργημένη γη για να προστατεύσει, επίσης με ιερή «περίβολο», τους σπόρους που μόλις είχαν φυτευτεί στη γη.

Ο εορτασμός προς τιμήν του Δία Μειλίχιου δεν έχει καμία σχέση με τα Μαιμακτήρια, (Wilamowitz, Glaube d. Hell. 1, 227).

Τα Μ α ι μ α κ τ ή ρ ι α απευθύνονται στο Δία Μαιμάκτη, τον καταιγιστικό Δία Μαιμάκτη αλλά σχετίζονται και με την γέννηση της θεάς Αθηνάς (σέβας) ως αίτιο «Με κυριεύει το σέβας» (Οδ. Δ.71 75 -Λυσιμαχίδης στο Αρποκρ. (Σουιδ.) Μαιμακτηριών)

Το επίθετο προκύπτει από την υπαγωγή του στο μαιμάω, μαιμάσω, πρβλ. επίσης Ησύχ. μαίμαξ- ταραχώδης.

Ο Ησύχιος εξηγεί τον μαιμάκτη λανθασμένα με τον μειλίχιο, καθάρσιο, έτσι εδώ βρίσκεται μια λανθασμένη εξίσωση του Διός Μαιμάκτου με τον Δία Μειλίχιο, καθάρσιο, που επίσης λατρεύεται στο Μαιμακτηριώνα.

Κατά ένα δεύτερο αίτιο πρόκειται για την τελετουργική αποτροπή στις ζημιές που θα μπορούσαν να προκληθούν από την έναρξη των χειμερινών καταιγίδων. Δεν έχει διασωθεί τίποτα από την εορτή η οποία ήταν σημαντική αλλιώς ο μήνας δεν θα είχε πάρει το όνομά, έτσι μας παραπέμπει στο πρώτο αρχέγονο αίτιο , την γέννηση της θεάς Αθηνάς.

― ..ει δε πεντεκαιδεκάτη είη , ότι αυτή της Αθηνάς, και ότι τέλειος εν τούτω ο κύκλος
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ, ΡΗΤΟΡΙΚΑ 243.1
Τη σημερινή ημέρα οι Αθηναίοι και ειδικά οι Αιαντίδες, υπό το φέγγος της Αθηνάς, αναχωρούν για τις Πλαταιές για τις προγονικές θυσίες (αύριο) στους τάφους των πατέρων τους, προς τιμήν των πεντετηρικών Ελευθερίων.
ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ 3.58-59
― ἀποβλέψατε γὰρ ἐς πατέρων τῶν ὑμετέρων θήκας, οὓς ἀποθανόντας ὑπὸ Μήδων καὶ ταφέντας ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐτιμῶμεν κατὰ ἔτος ἕκαστον δημοσίᾳ ἐσθήμασί τε καὶ τοῖς ἄλλοις νομίμοις, ὅσα τε ἡ γῆ ἡμῶν ἀνεδίδου ὡραῖα, πάντων ἀπαρχὰς ἐπιφέροντες, εὖνοι μὲν ἐκ φιλίας χώρας, ξύμμαχοι δὲ ὁμαίχμοις ποτὲ γενομένοις. ὧν ὑμεῖς τοὐναντίον ἂν δράσαιτε μὴ ὀρθῶς γνόντες. σκέψασθέ τε: Παυσανίας μὲν γὰρ ἔθαπτεν αὐτοὺς νομίζων ἐν γῇ τε φιλίᾳ τιθέναι καὶ παρ᾽ ἀνδράσι τοιούτοις: ὑμεῖς δὲ εἰ κτενεῖτε ἡμᾶς καὶ χώραν τὴν Πλαταιίδα Θηβαΐδα ποιήσετε, τί ἄλλο ἢ ἐν πολεμίᾳ τε καὶ παρὰ τοῖς αὐθένταις πατέρας τοὺς ὑμετέρους καὶ ξυγγενεῖς ἀτίμους γερῶν ὧν νῦν ἴσχουσι καταλείψετε; πρὸς δὲ καὶ γῆν ἐν ᾗ ἠλευθερώθησαν οἱ Ἕλληνες δουλώσετε, ἱερά τε θεῶν οἷς εὐξάμενοι Μήδων ἐκράτησαν ἐρημοῦτε καὶ θυσίας τὰς πατρίους τῶν ἑσσαμένων καὶ κτισάντων ἀφαιρήσεσθε.
ΑΠΟΔΟΔΗ
― ΣΤΡΕΨΑΤΕ ΤΑ ΒΛΕΜΑΤΑ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΤΑΦΟΥΣ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ ΣΑΣ, ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΠΕΡΣΕΣ ΚΑΙ ΤΑΦΕΝΤΑΣ ΕΙΣ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΜΑΣ, ΕΤΙΠΩΜΕΝ ΔΗΜΟΣΙΑ ΚΑΘ΄ΕΚΑΣΤΟΝ ΕΤΟΣ, ΠΡΟΣΦΕΡΟΝΤΑΣ ΕΝΔΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΛΛΑΣ ΕΙΘΙΣΜΕΝΑΣ ΠΡΟΣΦΟΡΑΣ, ΚΑΘΩΣ  ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΠΑΡΧΑΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΚΑΡΠΩΝ ΤΗΣ ΓΗΣ ΜΑΣ, ΦΙΛΟΙ ΑΠΟ ΧΩΡΑΝ ΦΙΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΠΡΟΣ ΑΡΧΑΙΟΥΣ ΣΥΝΑΓΩΝΙΣΤΑΣ. ΤΑ ΕΝΑΝΤΙΑ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟΥΤΩΝ ΘΑ ΠΡΑΞΕΤΕ ΣΕΙΣ, ΕΑΝ ΕΦΕΡΕΤΕ ΑΔΙΚΟΝ ΑΠΟΦΑΣΙΝ. ΣΚΕΦΘΕΙΤΕ, ΤΩΟΝΤΙ, ΟΤΙ Ο ΜΕΝ ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΤΟΥΣ ΕΘΑΨΕΝ ΕΔΩ ΤΟΤΕ, ΔΙΟΤΙ ΕΝΟΜΙΣΕΝ, ΟΤΙ ΤΟΥΣ ΑΠΕΘΕΥΕΝ ΕΙΣ ΓΗΝ ΦΙΛΙΚΗΝ ΚΑΙ ΕΝ ΜΕΣΩ ΦΙΛΩΝ. ΕΝΩ ΣΕΙΣ, ΕΑΝ ΜΑΣ ΦΟΝΕΥΣΕΤΕ ΚΑΙ ΜΕΒΑΛΕΤΕ ΤΗΝ ΓΗΝ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ ΕΙΣ ΓΗΝ ΤΩΝ ΘΗΒΩΝ, ΤΙ ΑΛΛΟ ΘΑ ΚΑΜΕΤΕ ΠΑΡΑ ΝΑ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΤΕ ΤΟΥΣ ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΣΑΣ ΕΙΣ ΧΩΡΑΝ ΕΧΘΡΙΚΗΝ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟ ΜΕΣΟΝ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΦΟΝΕΩΝ, ΣΤΕΡΗΜΕΝΟΥΣ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ, ΤΑΣ ΟΠΟΙΑΣ ΑΠΟΛΑΥΟΥΝ ΣΗΜΕΡΟΝ; ΚΑΙ ΟΧΙ ΜΟΝΟΝ ΤΟΥΤΟ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΓΗΝ, ΕΙΣ ΤΗΝ ΟΠΟΙΑΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΕΡΔΙΣΑΝ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΝ ΤΩΝ, ΘΑ ΥΠΟΔΟΥΛΩΣΕΤΕ, ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ, ΤΩΝ ΟΠΟΙΩΝ ΕΠΙΚΑΛΕΣΘΕΝΤΕΣ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ ΕΝΊΚΗΣΑΝ ΤΟΥΣ ΠΕΡΣΕΣ, ΕΡΗΜΩΝΕΤΕ, ΚΑΙ ΤΑΣ ΠΑΤΡΟΠΑΡΑΔΟΤΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΘΕΟΥΣ ΘΥΣΙΑΣ Θ’ ΑΦΑΙΡΕΣΕΤΕ ΑΠΟ ΕΚΕΙΝΟΥΣ , ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΕΘΕΣΠΙΣΑΝ ΚΑΙ ΕΚΑΝΟΝΙΣΑΝ ΑΥΤΑΣ.

Εκδήλωση Ευλάβειας προς το άγαλμα αποτελεί η χρυσή «ἄσβεστος λύχνος» που καίει μπροστά του ημέρα και νύχτα. Η ιερή άσβεστος λύχνος είναι έργο του πλάστη Καλλιμάχου και εφοδιάζεται μια αφορά τον χρόνο με την αναγκαία ποσότητα λαδιού, συνδέεται ψηλότερα με τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα ο οποίος μεταφέρει την καπνιά της θρυαλλίδας πάνω από την σκεπή του ναού για να μην ρυπαίνεται η εσωτερική επιφάνεια των τοίχων του ναού και η οροφή. Η ιερή άσβεστος λύχνος περιεχει μόνον ελαιόλαδο.

―ΔΙΑ ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΝ ΑΘΗΝΗΣΙ ΛΥΧΝΟΝ ΙΕΡΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΥ ΕΛΑΙΟΥ ΠΕΡΙΕΙΔΕ

ΣΧΟΛΙΑ ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ