ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

Οι λεξικογράφοι και οι σχολιαστές αναφέρονται στη σειρά και στην ημερομηνιακή τέλεση των Θεσμοφορίων κατα την δική τους εποχή, μετα την Αλεξανδρινή διόρθωση που πραγματοποιήθηκε το +127. Τα κλασικά πολιτειακά Αθηναϊκά Θεσμοφόρια σύμφωνα με τον  Πλούταρχο διαρκούν πέντε ημέρες, ως την διχόμηνο του Πυανεψιώνος, έτσι η σημερινή ημέρα ονομάζεται άνοδος των Θεσμοφορίων

Ο αρχαίος σχολιαστής στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφανους, εδραιώνει τη σημερινή ημέρα ως άνοδος, των πολιτειακών Θεσμοφορίων:
ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ 80, ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ, ΣΧΟΛΙΑ
― (Πυανεψιωνος) ια΄ γαρ Άνοδος, είτα ιβ΄ Νηστεια, είτα τρικαιδεκάτη Καλλιγενεια.

Αυτή η ημερομηνία βεβαιώνεται και από τον Φώτιο:
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Θεσμοφοριων ημεραι δ΄· δεκατη Θεσμοφορια, ενδεκατη Καθοδος, δωδεκατη Νηστεια, τρισκαιδεκατη Καλλιγενεια.

Ο Αλκίφρων μας ταυτοποιεί την Άνοδο μόνον ως την πρώτη ημέρα των πολιτειακών Αθηναϊκών Θεσμοφορίων:
ΑΛΚΙΦΡΩΝ 3.39.1-2
― [λανθανει σε] η νυν εστωσα σεμνοτατη των Θεσμοφοριων
εορτη, η μεν ουν Άνοδος κατα την πρωτην γεγονεν ημεραν
η Νηστεια δε το τημερον ειναι παρ΄Αθηναιοις εορταζεται,
η Καλλιγενεια δε εις την επιουσαν θυουσιν.

Παρατηρούμε ότι ο Φώτιος ονομάζει την πρώτη ημέρα Κάθοδο,
και ο Ησύχιος Άνοδο:
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Ανοδος· αναβασις. η ενδεκατη του Πυανεψιωνος, οτε αι γυναικες ανερχονται εις Θεσμοφοριαν (εκ διορθ. Θεσμοφοριον), ουτω καλειται.

Απο τα σχόλια στις Θεσμοφοριάζουσαι του Αριστοφάνους μαθαίνουμε ότι η ημέρα καλείται και Άνοδος και Κάθοδος:
ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ 592, ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΣΧΟΛΙΑ
― Διο και Ανοδος η πρωτη λεγεται, παρ΄ενιοις και Καθοδος.

Ο λόγος για τον οποίο η ημέρα καλείται και με τα δύο είναι διότι το Θεσμοφόριον ή ο ναός των Θεσμοφόρων προσεγγίζονταν από γυναίκες σε πομπή τη σημερινή ημέρα, και καθώς ήταν χτισμένος σε κεκλημένο έδαφος, η προσέγγιση σε αυτό ονομαζόταν Άνοδος, και η επιστροφή ονομαζόταν Κάθοδος:
ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ 592, ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΣΧΟΛΙΑ
― Δια την θεσιν των Θεσμοφοριων· επει και Ανοδον την εις το
Θεσμοφοριον αφιξιν λεγουσιν· επι υψηλου γαρ κειται το
Θεσμοφοριον

Τα Θεσμοφόρια διαρκούν περίπου πέντε ημέρες, ή τουλάχιστον στην αθηναϊκή εορτή, όπως καταγράφεται στα σχόλια των Θεσμοφοριάζουσων του Αριστοφάνους και στις σχετικές σημειώσεις, και κάθε ημέρα εκτός από μία έχει το δικό της όνομα, ως εξής:

α) Στήνια (η νυχτερινή παννυχίς στην Ελευσίνα) στις 9 του μηνός,

β) Τα θυόμενα χοιρίδια στον Άλιμο, η πάτρια θυσία στις 10 του μηνός,

γ) Άνοδος (μυστικές τελετές) στις 11 του μηνός,

δ) Νηστεία στις 12 του μηνός,

ε) Καλλιγένεια «τελετές γένους με κάλλος» στις 13 του μηνός.

Οι τελετές σε πολλούς δήμους επεκτείνονται και ως την διχόμηνο .

Η μεγάλη πομπή, η «Άνοδος» στο ιερό της Δήμητρας στην πλαγιά του λόφου, γίνεται τη μεσαία ημέρα, η οποία χαρακτηρίζεται έτσι: η μέση (Θεσμ. 80, 376).

Η δραστηριότητα αυτής της ημέρας είναι η πιο εμφανής από όλες, και ξεχωρίζει για την κωμωδία του Αριστοφάνη.

Τόσο η εορτή όσο και το ιερό, Θεσμοφόρια και Θεσμοφόριον, παίρνουν την ονομασία τους από την πομπική «μεταφορά» των θεσμών. Πρόκειται για τα μεγάλα, στρογγυλά καλάθια που χαρακτηρίζουν τη εορτή- κάθε γυναίκα μεταφέρει από ένα με τα απαραίτητα για την παραμονή της στο ιερό. Η αντιστοιχία πηγαίνει παραπέρα.

Μετά την πομπή οι γυναίκες, όπως και οι μύστες στην Ελευσίνα, απομονώνονται στο ιερό της Δήμητρας (Θεσμοφόριον) για τρεις ημέρες και το υπόλοιπο της εορτής.

Μία συνέλευση της Εκκλησίας πραγματοποιήθηκε τη σημερινή ημέρα κατά το έτος -122:
ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ IG II² 1006, ΣΕΙΡΕΣ 50-51
― Επι Νικοδημου αρχοντος επι της Αντιοχιδος τεταρτης
πρυτανειας ηι Επιγενης Επιγενου Οιναιος
εγραμματευεν· Πυανεψιωνος ενδεκατηι, δεκατηι
της πρυτανειας· εκκλησια κυρια εν τωι θεατρωι.
Αυτή η συνέλευση είναι καθαρή περίπτωση συνελεύσεως που
πραγματοποιείται σε εορταστική ημέρα, αλλά αυτό ίσως να εξηγείται απο το γεγονός ότι αυτή την ημέρα μόνον οι γυναίκες εμπλέκονταν σε ιεροπραξίες, έτσι οι άνδρες ήταν ελεύθεροι να συγκροτήσουν συνέλευση εαν το επιθυμούσαν.