ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Την σημερινή ημέρα τελείται η καθιερωμένη μηνιαία ἑορτὴ ἀφιερωμένη στὴ λατρεία τοῦ Ἑρμοῦ, τῆς Ἀφροδίτης, του Ηρακλέους καὶ τοῦ Ἔρωτος.

Σήμερα, αμέσως μετα την ανατολή του ηλίου αποπλέει η Πάραλος, η ιερά τριήρης των Αθηναίων που μετέφερε τη Θεωρία των Αθηναίων στην ιερά νήσο τη Δήλο για τους τοπικούς εορτασμούς των Δηλίων προς τιμήν των θεών Αρτέμιδος και Απόλλωνος:

― ἑκάστου ἔτους θεωρίαν ἀπάξειν εἰς Δῆλον· ἣν δὴ ἀεὶ καὶ νῦν ἔτι ἐξ ἐκείνου κατ᾽ ἐνιαυτὸν τῷ θεῷ πέμπουσιν. ἐπειδὰν οὖν ἄρξωνται τῆς θεωρίας, νόμος ἐστὶν αὐτοῖς ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ καθαρεύειν τὴν πόλιν καὶ δημοσίᾳ μηδένα ἀποκτεινύναι, πρὶν ἂν εἰς Δῆλόν τε ἀφίκηται τὸ πλοῖον καὶ πάλιν δεῦρο· τοῦτο δ᾽ ἐνίοτε ἐν πολλῷ χρόνῳ γίγνεται, ὅταν τύχωσιν ἄνεμοι ἀπολαβόντες αὐτούς. ἀρχὴ δ᾽ ἐστὶ τῆς θεωρίας ἐπειδὰν ὁ ἱερεὺς τοῦ Ἀπόλλωνος στέψῃ τὴν πρύμναν τοῦ πλοίου
ΠΛΑΤΩΝ, ΦΑΙΔΩΝ 58

Ο Απόπλους

Με την ανατολή του ηλίου, σήμερα την 4η ισταμένου , (Ι.D 43 .286/ IG II² 1635 ) στον Θαργηλιώνα του -426/5, αποπλέει η Πάραλος, η ιερή τριήρης των Αθηναίων για την ιερή Δήλο. Αποστέλλεται η πρώτη αθηναϊκή θεωρία της πεντετηρίδος και συνοδεύεται από έξι αρχιθεωρούς και την Χορεία των νέων. Οι Αρχιθεωροί μεταφέρουν· ― Στέφανος αριστείον τωι θεώι, βόες και τρίποδες.

Τα εορταστικά ενδύματα των θεωρών είναι οι περίφημοι θηραϊκοί χιτώνες, κατασκευασμένοι από θηραϊκό ύφασμα. Επίσης Στέφανο αριστείον βάρους 100 δρχ. στο Απόλλωνα με θεωρία και τόκον, Χορείες, βόες και τρίποδες αποδίδουν οι Μυκόνιοι, οι Σύριοι, οι Τήνιοι, οι Κείοι, οι Σερίφιοι, οι Σίφνιοι, οι Ιήται, οι Πάριοι, οι Οιναίοι εξ Ικάρο, οι Θερμαίοι εξ Ικάρο.

Τα Δήλια πραγματοποιούνται την 7η ισταμένου του Θαργηλιώνος. Όταν έφταναν οι τριήρεις με τις Χορείες που στέλνουν οι διάφορες πόλεις στη Δήλο για να υμνήσουν το θεό, τρέχει ο κόσμος να τους προϋπαντήσει πριν ακόμη το πλοίο δέσει και ζητά να υμνήσουν τον θεό, βιαστικά όπως ήταν αυτοί φορούσαν τα στεφάνια τους (τα επίχρυσα στλεγγίδια των επιγραφών) και έβαζαν τα ενδύματα τους βιαστικά και άτακτα.

Όταν τη θεωρία των Αθηναίων ανέλαβε ο Νικίας (Πλούταρχου Νικίας, 3. 5), έδρασε ως εξής· για να αποφύγει αυτή τη βεβιασμένη «παράσταση» του αθηναϊκού χορού και φυσικά για να αυξήσει το γόητρο της Αθήνας (και τις πιθανότητες νίκης στους αγώνες), αποβίβασε τις Χορείες , τα προς θυσία ζώα και όλο τον εορταστικό εξοπλισμό στη γειτονική Ρήνεια. Είχε υπολογίσει επίσης να φτιάξει γέφυρα στην Αθήνα στολισμένη με χρυσό, χρώματα, στεφάνια και αυλαίες την οποία έφερε μαζί του και με την οποία ένωσε τη θαλάσσια απόσταση ανάμεσα στη Δήλο και τη Ρήνεια. Έτσι, όταν ξημέρωσε η επόμενη μέρα, ο λαός της Δήλου αντίκρυσε την πομπή και το χορό των Αθηναίων να περνά στολισμένος, υμνώντας το θεό, πάνω από τη θάλασσα. Μέσα από την παραπάνω περιγραφή προβάλλεται το μεγαλείο που θέλησαν να δώσουν οι Αθηναίοι στα Δήλια και κυρίως η κεντρική θέση που κατείχαν οι χορείες στην εορτή. Η χρονιά κατά την οποία στάλθηκε η θεωρία της οποίας ηγείτο ο Νικίας δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια αν και το πιθανότερο είναι ότι πρόκεται για το -418/7 έτος .

Οι περίφημοι Θηραϊκοί χιτώνες στις τελετουργίες των Δηλίων και των Θαργηλίων

Αθην. 10 424 e-f― πυνθάνομαι δ’ εγωγε και Ευριπίδην τον ποιητήν οινοχοείν Αθήνησι τοις ορχησταίς καλουμένοις. ωρχούντο δέ ούτοι περί τον τον Απόλλωνος νεών του Δηλίου των πρώτων όντες Αθηναίων και ενεδύοντο Ιμάτια των Θηραϊκών. ό δέ Απόλλων ούτος εστίν ω τά Θαργήλια αγουσιν

Tα ιμάτια και οι χιτώνες οι θηραϊκοί του Απόλλωνα, είναι υφαντοί κροκοβαφείς φωτεινοί, φέρουν ποικίλες πολύχρωμες φωτεινές υφάνσεις με σχέδια. Στην κλασική περίοδο της Θήρας δημιουργήθηκε ένα είδος χιτώνων, πολύ περιζήτητο στην Αθήνα, τα Θηραϊκά ιματία. Χρησιμοποιήθηκαν από ηθοποιούς στο θέατρο, τις λατρευτικές Χορείες και η ιδιαιτερότητά τους ήταν ότι έμοιαζαν με την προβιά των αμνών λαμβάνοντας ως βάση τις περιγραφές των αρχαίων συγγραφέων, που έχουν προταθεί για την τεχνική ύφανσης που χρησιμοποιείται για τα κλασικά ιματιά που ήταν γνωστά στη Θήρα από τους προϊστορικούς χρόνους. Στην θηραϊκή ναυτική τοιχογραφία, οι χιτώνες που θεωρούνταν ότι είναι φτιαγμένοι από μαλλί αμνών θα μπορούσαν επίσης να κατασκευαστούν από κάποιο άλλο παχύ υφαντό υλικό που θα έδινε την εντύπωση της προβιάς του αμνού. Αυτή η τεχνική επιβεβαιώνεται στην Κρήτη και στη Μυκηναϊκή Ελλάδα όπου η ύφανση αναπτύχθηκε ιδιαίτερα. Αυτή η τεχνική αναφέρεται στις πινακίδες της Κνωσού. Η ίδια λέξη που χρησιμοποιείται στους κλασικούς χρόνους για να περιγράψει τα Θηραϊκά ιμάτια (ποι-κί-λα)[τε-λα] χρησιμοποιείται στις πινακίδες. Οι τεχνικές λεπτομέρειες για αυτό το είδος ύφανσης πρέπει να διδαχθούν από την παρόμοια νεοελληνική τεχνική για τη «φλοκάτη» και για τις «βε-λέντζες». Τέλος, το ζήτημα της συνέχειας μετά την καταστροφή του νησιού δεν πρέπει να θεωρηθεί ως ανυπέρβλητο πρόβλημα διότι η τέχνη της υφαντικής είναι μια που ικανοποιεί τις πρωταρχικές ανάγκες και έτσι είναι απίθανο να ξεχαστεί.

Τη σημερινή ημέρα καταγράφονται προσφορὲς σὲ ἱεροπραξίες.
Ὁ Ἑρμῆς συγκαταλέγεται ἀνάμεσα στὶς θεότητες ποὺ λαμβάνουν προσφορὲς αὐτὴ τὴν ἡμέρα στὸ Ἱερὸ θυσιολόγιο τῆς Μεγάλης Δημαρχίας τῆς Ἐρχιᾶς.

— Θαργηλιῶνος τετράδι ἱσταμένο,
Ἐρμῆι, 
ἐν ἀγορᾶι Ἐρχιᾶσι,
κριός, 
τούτ̣ωι ἱερεῶσθαι 
τὸν κήρυκα καὶ τὰ γέρα 
λαμβάνεν καθάπερ 
ὁ δήμαρχος, Δ.
SEG 21:541 E 47-58

Στὸν Δία:

— Θαργηλιῶνος
τετράδι ἱσταμένο, 
Διί, ἐμ Πάγωι, 
Ἐρχιᾶσιν,
οἶς, ΔΗΗ. (ἀμνὸς)
SEG 21:541 Γ 54-58

Ἄλλες προσφορὲς καταγράφονται στὸν Ἀπόλλωνα , Πύθιο καὶ Παιῶνα

— Θαργηλιῶνος τετράδι ἱσταμένο, 
Ἀπόλλωνι Πυθίωι, 
Ἐρχιᾶσι∶ 
αἴξ, παραδόσιμος (αἰγός)
Πυθαϊσταῖς, ΔHH.
SEG 21:541 B 46-55

— Ἀπόλλωνι Παιῶνι, 
ἐμ Πάγωι 
Ἐρχιᾶσιν, 
οἶς, ΔHH.(ἀμνὸς)
SEG 21:541 B 46-55

Στὴ Λητῶ :

— Θαργηλιῶνος τετράδι 
ἱσταμένο, Λητοῖ, 
ἐμ Πυθίο Ἐρχιᾶσιν,
αἴξ ∶Δ. (αἴγα)
SEG 21:541 Α 52-56

Καὶ στοὺς Ἄνακες:

— Θαργηλιῶνος
τετράδι ἱσταμένο, 
Ἀνάκοιν, 
Ἐρχιᾶσιν,
οἶς, ΔHH.
SEG 21:541 Δ 47-51

Ὁ ΗΣΙΟΔΟΣ μᾶς προειδοποιεῖ καὶ μᾶς θυμίζει:

― ἡ τετάρτη …εἶναι ἱερὴ ἡμέρα…..στ.768

― στὶς τέσσερις τοῦ μῆνα νὰ ἀποφεύγεις τὶς σπλαχνοφάγες συφορὲς ……στ.798

Ἡ ἡμέρα εἶναι καλὴ γιὰ γάμο :

― Τὴν τετάρτη μέρα τοῦ μηνὸς σύζυγο φέρε στὸ σπίτι
ἀφοῦ γι’αὐτὸ μηνύματα συμβουλευτεῖς….. …στ.800

― στὴν τετάρτη πλοίων ἐλαφρῶν τὸ φτιάξιμο ν’ἀρχίζεις…….στ.809

― Ἄνοιγε τὸ πυθάρι σου στὶς τέσσερις καὶ μάθε πῶς καὶ ἡ δεκατέσσερις εἶναι ἡμέρα ἄγια……..στ.817

ΗΣΙΟΔΟΥ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ

Γενικῶς αὐτὴ ἡ ἡμέρα ἦταν ἡ καθιερωμένη μηναία ἑορτὴ γιὰ τὴν Ἀφροδίτη, τὸν Ἑρμῆ, τὸ Ἡρακλῆ καὶ τὸν Ἔρωτα γιὰ ὅλους τοὺς μῆνες:

― Ἡ τετάρτη ἱερὰ Ἀφροδίτης καὶ Ἑρμοῦ. 
(ΠΡΟΚΛΟΣ ΑΝ. ΗΣΙΟΔΟΣ 798)

―Διόπερ Μένανδρος, ἐν Κόλακι, τὸν τοῖς τετραδισταῖς διακονούμενον μάγειρον ἐν τῇ τῆς Πανδήμου ‘Αφροδίτης ἑορτῇ ποιεῖ ταυτὶ λέγοντα, κ΄,τ.λ. 
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 14.78, ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ Ι.22.3.

Αὐτὴ ἡ Λατρεία τῆς Ἀφροδίτης πῆρε τὸ ὄνομα της ἀπὸ τὴν δημιουργία τῶν πολλῶν Δήμων σὲ μιὰ κοινότητα ,ἕναν δῆμο ἤ μιὰ πόλις ἀπὸ τὸν Θησέα.

―Οἴμοι τάλας, οἴμοι πλακοῦντος τοῦ ‘ν τετράδι πεπεμμένου 
ΑΡΙΣΤ ΠΛΟΥΤ. 1125, ΣΟΥΪΔΑΣ
―πεπεμμένου πλακοῦντος καὶ πεττοῦσα.

―Ἑρμεῖ δὲ μάλιστα τῶν ἀριθμῶν ἡ τετρὰς ἀνἀκειται• πολλοὶ δὲ καὶ τετράδι μηνὸς ἱσταμένου γενέσθαι τὸν θεὸν ἱστοροῦσι 
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΣΥΜΠ.9

―Ἀνάκειται δὲ αὐτῷ . . . ἡ τετρὰς ἄλλον τρόπον ἤπερ τῷ Ἡρακλεῖ, ἔξ οὗ παροιμία, τὸ ἐν γέγονας, ἤγουν ἐν ἀποφράδι ἡμέρᾳ• ἐπεὶ καὶ Ἡρακλῆς ἐν ταύτῃ γεννηθεῖς κακὸν διήθλε βίον. . . καὶ ἡ τετρὰς δὲ φησιν ἱερὰ τοῦ θεοῦ (Ἑρμῆ). 
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛ. Ω 336.1353.5, Ὀδ. Ε 262.1534.35)

Ἡ γέννηση τοῦ Ἡρακλέους:
― Τετράδι μὲν τ’οἴχου• τετράδι μὲν φασι γενέσθαι Ἡρακλέα 
ΗΣΥΧΙΟΣ

― Τετράδι γέγονας• ἐπὶ τῶν ἄλλοις πονούντων. καὶ γὰρ τὸν Ἡρακλέα τετράδι γεννηθέντα Εὐρυσθεῖ ταλαιπωρῆσαι. Φιλόχορος δὲ αὐτὴν (φησι) καὶ ἐπὶ Ἑρμοῦ δύνασθαι λέγεσθαι• διατεθεῖσθαι δὲ Ἡρακλεῖ τὴν ἡμέραν ἐν ταύτῃ εἰς θεοὺς μεταστάντι.
ΛΕΞΙΚΑ ΦΩΤΙΟΣ ΣΟΥΪΔΑΣ 
― τετράδι γέγονας, 
ΖΗΝΟΒΙΟΥ ΕΠΙΤΟΜΗ

―Ἀριστώνυμος δ΄ἐν Ἡλίῳ ῥιγοῦντι καὶ Σαννυρίων ἐν Γέλωτι τετράδι φασὶν αὐτὸν (‘Αριστοφάνης) γενέσθαι, διὸ τὸν βίον κατέτριψεν ἑτέροις πονῶν. οἱ γὰρ τετράδι γεννώμενοι πονοῦντες ἄλλοις καρποῦσθαι παρέχουσιν, ὡς καὶ Φιλόχορος ἐν τῇ πρώτῃ περὶ ἡμερῶν ἱστορεῖ. ταύτῃ δὲ καὶ Ἡρακλῆ φασι γεννηθῆναι. 
ΑΠ.(328F85-90) ΦΙΛΟΧΟΡΟΥ ΑΠΟ ΑΘΗΝΑΙΟ,ΣΧΟΛΙΑ ΑΠΟΛΟΓΙΑ ,ΠΛΑΤΩΝ 19 γ΄.

Οι τετράδισται συμμετέχουν στις λατρευτικές τράπεζες με έναν μάγειρο, μάγειρο (μάγειρα) κατά τη διάρκεια του εορτασμού της  Αφροδίτης πανδήμου. Οι τετραδισταί είναι τα άτομα που εορτάζουν την τέταρτη ημέρα του μηνός και αποτελούν ιδιωτική ένωση.