ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Η τρίτη ισταμένου ή τρίτη εσιόντος.

Η σημερινή ημέρα του Γαμηλιώνος είναι ιερή για την οικιακή της Αθηνάς και των Χαρίτων.

Ο ιερός άσβεστος λύχνος της θεάς Αθηνάς

Τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς το άγαλμα της Αθηνάς αποτελεί ο χρυσός «ἄσβεστος λύχνος» που καίει μπροστά του ημέρα και νύχτα.

Η πρώτη αναφορά σε λύχνο γίνεται στον Όμηρο (Οδύσσεια τ, 33-4) όπου η θεά Αθηνά βαδίζει
κρατώντας ένα «χρυσό λυχνάρι που σκόρπιζε υπέροχο φως». Χρυσός είναι ο πιο φημισμένος λύχνος της αρχαιότητας, έργο του γλύπτη Καλλιμάχου. Είναι η άσβεστος λυχνία που καίει
συνεχώς μπροστά στο ξύλινο λατρευτικό άγαλμα (ξόανο) της Αθηνάς Πολιάδος στο ναό της
στην Ακρόπολη (Ερέχθειο). Ο λύχνος τροφοδοτείται με λάδι μία μόνο φορά το χρόνο, έχει
φιτίλι από ίνες Καρπάσιου λίνου (είδος αμιάντου από την Κύπρο) που δεν καίγεται ποτέ και
ο καπνός του φεύγει ψηλά μέσα από τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα που έχει πλάσει ο
Καλλίμαχος.
Το χρυσό λυχνάρι δεν σώθηκε. Ωστόσο στο Ερέχθειο βρέθηκε ένας άλλος περίτεχνος λύχνος
από χαλκό. Έχει τη μορφή πολεμικού πλοίου και χαραγμένη πάνω του την επιγραφή ιερόν της
Αθηνάς, που δηλώνει ότι είναι ιερό αντικείμενο στην κατοχή της θεάς Αθηνάς. Πρόκειται για
το ομοίωμα μιας τριήρους, του ταχύτατου πλοίου που κατατρόπωσε τους Πέρσες στη ναυμαχία
της Σαλαμίνας το -480και εγγυήθηκε για δύο σχεδόν αιώνες την αθηναϊκή θαλασσοκρατία. Ήταν όμως και το πλοίο στο κατάρτι του οποίου οι Αθηναίοι μετέφεραν κάθε τέσσερα
χρόνια το νέο ρούχο (πέπλο) για να ντύσουν το ξόανο της Αθηνάς Πολιάδας στο Ερέχθειο,
κατά τη εορτή των Μεγάλων Παναθηναίων, τη σημαντικότερη εορτή της πόλης.

Ο ιερός άσβεστος λύχνος είναι έργο του πλάστη Καλλιμάχου και εφοδιάζεται μια αφορά τον χρόνο με την αναγκαία ποσότητα λαδιού, συνδέεται ψηλότερα με τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα ο οποίος μεταφέρει την καπνιά της θρυαλλίδας πάνω από την σκεπή του ναού για να μην ρυπαίνεται η εσωτερική επιφάνεια των τοίχων του ναού και η οροφή. Ο ιερός άσβεστος λύχνος περιέχει μόνον ελαιόλαδο, η μητέρα του λύχνου είναι η θεά Εστία.

Σήμερα εμείς οι Έλληνες κατά τα πάτρια, ανάβουμε έναν λύχνο μετά την δύση του ηλίου, που περιέχει ελαιόλαδο, μπροστά από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς και τον αφιερώνουμε στην θεά στις ιερές της ημέρες ως τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς την θεά Αθηνά.

―ΔΙΑ ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΝ ΑΘΗΝΗΣΙ ΛΥΧΝΟΝ ΙΕΡΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΥ ΕΛΑΙΟΥ ΠΕΡΙΕΙΔΕ ΣΧΟΛΙΑ ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ.

― Τριτογένεια η θεά Αθηνά. . . ή επειδή τριταία γέγονεν, οιονεί η φαινομένη τριταία. και γάρ την αυτήν είναι τη σελήνη, και την τρίτην του μηνός Τριτομηνίδα εκάλουν, δοκεί δε γεγενήσθαι τότε η Αθηνά
ΕΤΥΜΟΛ. ΛΕΞΙΚΟ ΗΣΥΧΙΟΣ
― Και τριτογένητος θεά. . . ή ότι κατά Καλλισθένην τρίτη του μηνός εγεννήθη.
διό και παρ’ Αθηναίοις η τρίτη ιερά της Αθηνάς. . . ή ότι η αυτή εστί τη σελήνη , η δε σελήνη από συνόδου τριταία φαίνεται.
ΤΖΕΤΖΗΣ ,ΛΥΚΟΦΡΩΝ 519
― Τριτομηνίς• . . . τὴν τρίτην τοῦ μηνὸς τριτομηνίδα ἐκαλοῦν. δοκεῖ γενέθλιος τῆς Ἀθηνᾶς.
ΛΕΞΙΚΑ ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ, Μ.ΕΤΥΜ. ΣΟΥΪΔΑ
―Τριτομηνίς• ἑορτὴ ἀγομένη Ἀθηνᾶς τῇ τρίτῃ
ΒΕΚΚΕΡIOΣ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 1.306.32
― Ἴστρος δὲ καὶ τριτογένειαν αὐτὴν φωσι διὰ τοῦτο λέγεσθαι, τὴν αὐτὴν σελήνῃ νομιζομένην.
[Ὁ Ἀριστοτέλης, ἕνας ἄνθρωπος ἀπό τοὺς πιὸ ἰσχυροὺς σὲ διάνοια, ποὺ διακρίνεται γιὰ τὴν γνώση του, ὅπως ἀναφέρει ὁ Granius, δείχνει μὲ ἀληθοφανῆ ἐπιχειρήματα ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ εἶναι ἡ σελήνη, καὶ τὸ ἀποδεικνύει μὲ τὴν αὐθεντία σοφῶν ἀνθρώπων.]
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΑΡΝΟΒΙΟΣ ΚΑΤΑ ΕΘΝΙΚΩΝ. (Adversuss Gentes) ΙΙΙ ΣΕΛ. 118 31.

Χαρίτων θυόμενα
― ἔξω τῶν ἑορτῶν ἱεραί τινες τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνησι θεοῖς τισίν, οἶον νουμηνία καὶ εβδόμη Ἀπόλλωνι, τετρὰς Ερμῆ καὶ ογδόη Θησεῖ• Χάρισι τρίτη.
ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΟΥΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 1127