ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α΄ΔΕΚΑΣ	Β΄ΔΕΚΑΣ	Γ΄ΔΕΚΑΣ

Η τρίτη ισταμένου.

Οικιακή λατρεία των γενεθλίων τῆς θεᾶς Ἀθηνᾶς. Η ἡμέρα εἶναι καθιερωμένη στην οικιακή λατρεία καὶ ἀφιερωμένη στὴ θεὰ Ἀθηνᾶ. Δὲν ὑπάρχει κάποια συγκεκριμένη καταγραφὴ γιὰ τὴν 3η Θαργηλιῶνος. Ὁ Ἁρποκρατίων, τὸ Μέγα Ετυμολογικὸ, καὶ η Σουΐδα ἀναφέρουν ἐπίσης ὅτι αὐτὴ τὴν ἡμέρα είναι τα συμβολικά τὰ γενέθλια τῆς Ἀθηνᾶς:

ΛΕΞΙΚΑ ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ, Μ.ΕΤΥΜ. ΣΟΥΪΔΑ
― Τριτομηνίς• . . . τὴν τρίτην τοῦ μηνὸς τριτομηνίδα ἐκαλοῦν. δοκεῖ γενέθλιος τῆς Ἀθηνᾶς.

― Ἴστρος δὲ καὶ τριτογένειαν αὐτὴν φωσι διὰ τοῦτο λέγεσθαι, τὴν αὐτὴν σελήνῃ νομιζομένην.

---

Ο ιερός άσβεστος λύχνος της θεάς Αθηνάς

Τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς το άγαλμα της Αθηνάς αποτελεί ο χρυσός «ἄσβεστος λύχνος» που καίει μπροστά του ημέρα και νύχτα.

Η πρώτη αναφορά σε λύχνο γίνεται στον Όμηρο (Οδύσσεια τ, 33-4) όπου η θεά Αθηνά βαδίζει
κρατώντας ένα «χρυσό λυχνάρι που σκόρπιζε υπέροχο φως». Χρυσός είναι ο πιο φημισμένος λύχνος της αρχαιότητας, έργο του γλύπτη Καλλιμάχου. Είναι η άσβεστος λυχνία που καίει
συνεχώς μπροστά στο ξύλινο λατρευτικό άγαλμα (ξόανο) της Αθηνάς Πολιάδος στο ναό της
στην Ακρόπολη (Ερέχθειο). Ο λύχνος τροφοδοτείται με λάδι μία μόνο φορά το χρόνο, έχει
φιτίλι από ίνες Καρπάσιου λίνου (είδος αμιάντου από την Κύπρο) που δεν καίγεται ποτέ και
ο καπνός του φεύγει ψηλά μέσα από τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα που έχει πλάσει ο
Καλλίμαχος.
Το χρυσό λυχνάρι δεν σώθηκε. Ωστόσο στο Ερέχθειο βρέθηκε ένας άλλος περίτεχνος λύχνος
από χαλκό. Έχει τη μορφή πολεμικού πλοίου και χαραγμένη πάνω του την επιγραφή ιερόν της
Αθηνάς, που δηλώνει ότι είναι ιερό αντικείμενο στην κατοχή της θεάς Αθηνάς. Πρόκειται για
το ομοίωμα μιας τριήρους, του ταχύτατου πλοίου που κατατρόπωσε τους Πέρσες στη ναυμαχία
της Σαλαμίνας το -480και εγγυήθηκε για δύο σχεδόν αιώνες την αθηναϊκή θαλασσοκρατία. Ήταν όμως και το πλοίο στο κατάρτι του οποίου οι Αθηναίοι μετέφεραν κάθε τέσσερα
χρόνια το νέο ένδυμα (πέπλο) για να ντύσουν το ξόανο της Αθηνάς Πολιάδας στο Ερέχθειο,
κατά τη εορτή των Μεγάλων Παναθηναίων, τη σημαντικότερη εορτή της πόλης.

Ο ιερός άσβεστος λύχνος είναι έργο του πλάστη Καλλιμάχου και εφοδιάζεται μια αφορά τον χρόνο με την αναγκαία ποσότητα λαδιού, συνδέεται ψηλότερα με τον κορμό ενός χάλκινου φοίνικα ο οποίος μεταφέρει την καπνιά της θρυαλλίδας πάνω από την σκεπή του ναού για να μην ρυπαίνεται η εσωτερική επιφάνεια των τοίχων του ναού και η οροφή. Ο ιερός άσβεστος λύχνος περιέχει μόνον ελαιόλαδο, η μητέρα του λύχνου είναι η θεά Εστία.

Σήμερα εμείς οι Έλληνες κατά τα πάτρια, ανάβουμε έναν λύχνο μετά την δύση του ηλίου, που περιέχει ελαιόλαδο, μπροστά από το άγαλμα της θεάς Αθηνάς και τον αφιερώνουμε στην θεά στις ιερές της ημέρες ως τελετή και εκδήλωση Ευλάβειας προς την θεά Αθηνά.

―ΔΙΑ ΤΟ ΑΣΒΕΣΤΟΝ ΑΘΗΝΗΣΙ ΛΥΧΝΟΝ ΙΕΡΟΝ ΤΗΣ ΘΕΟΥ ΕΛΑΙΟΥ ΠΕΡΙΕΙΔΕ ΣΧΟΛΙΑ ΟΜΗΡΟΥ ΟΔΥΣΣΕΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ.

---

ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΑΡΝΟΒΙΟΣ ΚΑΤΑ ΕΘΝΙΚΩΝ. (Adversuss Gentes) ΙΙΙ ΣΕΛ. 118 31.
[Ὁ Ἀριστοτέλης, ἕνας ἄνθρωπος ἀπό τοὺς πιὸ ἰσχυροὺς σὲ διάνοια, ποὺ διακρίνεται γιὰ τὴν γνώση του, ὅπως ἀναφέρει ὁ Granius, δείχνει μὲ ἀληθοφανῆ ἐπιχειρήματα ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ εἶναι ἡ σελήνη, καὶ τὸ ἀποδεικνύει μὲ τὴν αὐθεντία σοφῶν ἀνθρώπων.]

Ὁ Μπέκκερ ὑποδεικνύει ὅτι τὴν ἡμέρα αὐτὴ γινόταν δημόσιος ἑορτασμός:

ΒΕΚΚΕΡ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 1.306.32
―Τριτομηνίς• ἑορτὴ ἀγομένη Ἀθηνᾶς τῇ τρίτῃ

Ὁ Φώτιος καὶ ὁ Σουΐδας ὑποστηρίζουν ὅτι καὶ ἡ 28η τοῦ κάθε μηνὸς ἦταν ἐπίσης γενέθλιος τῆ Ἀθηνᾶς.

― δευτέρα φθίνοντος

Ὁ Schmidt καὶ ὁ Jacoby (FGrHist iiibVol.1) παραδέχονται καὶ τὶς δύο ἡμέρες ὡς γενέθλιους τῆς Ἀθηνᾶς.
Τὸ γεγονὸς αὐτὸ προκύπτει ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴ παράδοση καὶ ἀπὸ τοὺς ἑορτασμοὺς τῶν γενεθλίων τῆς Ἀθηνᾶς τὴν 28η τοῦ μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος ὅπου καὶ ἔκτοτε καθιερώθηκε ὡς δεύτερη γενέθλιος ἡμέρα.

Ὁ σχολιαστὴς τοῦ Ἀριστοφάνους στὸ ἕργο Πλοῦτος, ὑποστηριζει ὅτι ἡ τρίτη Μουνιχιῶνος ἦταν ἐπίσης ἱερὴ καὶ γιὰ τὶς Χάριτες:

― ἔξω τῶν ἑορτῶν ἱεραί τινες τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνησι θεοῖς τισίν, οἶον νουμηνία καὶ εβδόμη Ἀπόλλωνι, τετρὰς Ερμῆ καὶ ογδόη Θησεῖ• Χάρισι τρίτη.

Ὑπῆρχε φυσικὰ καὶ ἡ λατρεία τῶν Χαρίτων στὴν Ἀθήνα:

ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΘΕΣΜΟΦ.ΣΤ.300
― τῇ Γῇ καὶ τῷ Ἑρμῇ καὶ Χάρισιν ἐκκλησίαν
τήνδε καὶ σύνοδον τὴν νῦν κάλλιστα καὶ ἄριστα ποιῆσαι, πολυωφελῶς μὲν πόλει τῇ Ἀθηναίων.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΒΟΙΩΤΙΚΑ 9.35.2
― ἐοικότα μὲν δὴ Χάρισιν ὀνόματα καὶ ταῦτα, ἐοικότα δὲ καὶ παρ᾽ Ἀθηναίοις: τιμῶσι γὰρ ἐκ παλαιοῦ καὶ Ἀθηναῖοι Χάριτας Αὐξὼ καὶ Ἡγεμόνην. τὸ γὰρ τῆς Καρποῦς ἐστὶν οὐ Χάριτος ἀλλὰ Ὥρας ὄνομα: τῇ δὲ ἑτέρᾳ τῶν Ὡρῶν νέμουσιν ὁμοῦ τῇ Πανδρόσῳ τιμὰς οἱ Ἀθηναῖοι, Θαλλὼ τὴν θεὸν ὀνομάζοντες.