ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

ΤΕΤΑΡΤΗ ΗΜΕΡΑ ΕΛΕΥΣΙΝΙΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ: 18η ΒΟΗΔΡΟΜΙΩΝΟΣ (ΕΠΙΔΑΥΡΕΙΑ).

ΕΠΙΔΑΥΡΙΑ Η ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΑ

Κατά την 18η ημέρα του μηνός Βοηδρομιώνος και στο πλαίσιο των Μεγάλων Μυστηρίων εορτάζεται η άφιξη του θεού Ασκληπιού στην πόλη των Αθηνών και η κατ’ αρχήν φιλοξενία του στο εν άστει ιερό των δύο ελευσινιακών θεαινών μέχρι της ιδρύσεως του Αθήνησιν Ασκληπιείου. Ο λοιμός του -431 έτους και τα θλιβερά επακόλουθά του απετέλεσαν πιθανότατα την αιτία την εισαγωγής του νέου θεού της ιατρικής στην πόλη κατά τη διάρκεια της ειρήνης του Νικία. Κατά την παράδοση, τον θεό, που καθυστερημένος μυήθηκε στα Μυστήρια, υποδέχθηκε πρώτος ο τραγικός ποιητής Σοφοκλής, ο οποίος, ως εκ τούτου, μετά θάνατον, απεκλήθη Δεξίων

[Σύμφωνα με την παράδοση την τιμητική διάκριση του Σοφοκλέους ως Δεξίωνος διεκδίκησε αργότερα κάποιος Τηλέμαχος. Για το θέμα αυτό και για τα Επιδαύρια γενικότερα βλ. ενδεικτικά Foucart 2000, 325‐330. Γουδής 1999, 49‐50. Μylonas 1961, 251. Kérenyi 1999, 103‐104 Aλεξοπούλου‐Μπάγια 1985, 108‐110.]

· σώζεται δε απόσπασμα παιάνος που συνετέθη από τον τραγικό προς τιμήν του θεού

[SEG 28, 225: [Φλεγύα] κούρα περιώνυμε, μᾶτερ ἀλεξιπό[ν]ο[ιο] θεοῦ (ο πρώτος αποκατεστημένος στίχος του λίαν αποσπασματικά σωζομένου παιάνος με τον τίτλο Σοφοκλέους w [παι]άν. Βλ. επίσης IG II2 4510 και Ἑλλ. Ἀνθ., επίγρ. 12], ο οποίος ψαλλόταν ακόμη στην εποχή του σοφιστή Φλαβίου Φιλοστράτου [Φιλόστρ., β. Ἀπ., 3, 17, 13‐15: οἱ δὲ ᾖδον ᾠδήν, ὁποῖος ὁ παιὰν ὁ τοῦ Σοφοκλέους, ὃν Ἀθήνησι τῷ Ἀσκληπιῷ ᾄδουσιν.]

Η ένταξη των Επιδαυρίων στο πλαίσιο των Ελευσινίων Μυστηρίων δεν αποτελεί αποδεικτικό στοιχείο για την όποια σχέση της Δήμητρος και της Κόρης με το πεδίο δράσεως του Ασκληπιού, ήτοι αυτό της ιάσεως ασθενειών, αν και υπάρχουν ορισμένες, μεμονωμένες ωστόσο, μαρτυρίες
που υποδηλώνουν το αντίθετο,

[Σώζεται μαρμάρινο αναθηματικό ανάγλυφο του -5ου αι. με παράσταση δύο οφθαλμών, το οποίο αφιέρωσε στην Δήμητρα κάποιος Ευκράτης (IG II² 4639: Δήμητρι Εὐκράτης), σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας, πιθανώς για την ίαση της τυφλότητάς του από τη θεά. Επίσης, μία άλλη μαρτυρία για θεραπεία τυφλού, η οποία πιθανώς να ταυτίζεται με την προαναφερθείσα, αναφέρεται στο επίγραμμα του Αντιφίλου της εποχής του Αυγούστου (Ἑλλ. Ἀνθ., 9, 298): Σκίπων με πρὸς νηὸν ἀνήγαγεν ὄντα βέληλον. / Οὐ μόνον τελετῆς, ἀλλὰ καὶ ἠελίου / Μύστην δ’ ἀμφοτέρων με θεαὶ θέσαν, οἶδα δ’ ἐκείνῃ / Νυκτὶ καὶ ὀφθαλμῶν νύκτα καθηράμενος. Ἀσκίπων δ’ εἰς ἄστυ κατέστιχον ὄργια Δηοῦς / Κηρύσσων γλώσσης ὄμμασι τρανότερον (διὰ τῶν βλεπόντων ὀφθαλμῶν, λαλούντων εὐγλωττότερον τῆς γλώσσης). Σχετικά βλ. Γουδής 1999, 49‐50 και 79‐80, σημ. 39, καθώς επίσης τη σχετική θεωρία περί του θέματος του Kérenyi 1999, 139‐141 και 254, σημ. 53‐55, όπου, εκτός άλλων, αναφέρεται η ύπαρξη ενός αναθηματικού αναγλύφου των ύστερων ρωμαϊκών χρόνων για θεραπεία τυφλού από την Δήμητρα προερχομένου από την Θράκη και δίδεται η σχετική βιβλιογραφία (254, σημ. 53). Τέλος, ας αναφερθεί και μία μαρτυρία του Παυσανία (7, 21, 11‐12) για θεραπευτικές ιδιότητες της Παναχαϊκής Δήμητρας (ιερό στην Πάτρα)· παραδίδεται το κείμενο σε απόδ.: «Πρὸς τὸ ἄλσος συνέχεται ἕνα ἱερὸ τῆς Δήμητρας· ἡ ἴδια ἡ θεὰ καὶ ἡ Κόρη παριστάνονται ὄρθιες, ἄλλο ἄγαλμα παριστάνει τὴ Γῆ καθιστή. Μπροστὰ στὸ ἱερὸ τῆς Δήμητρας ὑπάρχει πηγή, τῆς ὁποίας ἡ πλευρὰ πρὸς τὸ ναὸ εἶναι φραγμένη μὲ ξερολιθιά, ἐνῶ ἀπὸ τὸ ἔξω μέρος ἔχει κατασκευασθεῖ κατάβαση πρὸς τὴν πηγή. Στὴν πηγὴ ὑπάρχει μαντεῖο ἀλάθητο, ὄχι ὅμως γιὰ ὁτιδήποτε παρὰ μόνο γιὰ ἀρρώστους: δένουν μὲ κλωστὴ ἕνα κάτοπτρο καὶ τὸ κατεβάζουν στὴν πηγή, ὑπολογίζοντας νὰ μὴν κατέβει περισσότερο ἀπὸ τὸ σημεῖο ὅπου ἡ κυκλικὴ ἄκρη τοῦ κατόπτρου θάρθει σ’ ἐπαφὴ μὲ τὴν ἐπιφάνεια τοῦ νεροῦ· κατόπιν προσεύχονται στὴ θεά, καῖνε θυμίαμα καὶ κοιτάζουν στὸ κάτοπτρο, τὸ ὁποῖο τοὺς δείχνει τὸν ἄρρωστο ζωντανὸ ἢ νεκρό· ὣς αὐτοῦ φτάνει ἡ μαντικὴ δύναμη τῆς πηγῆς.» Βλ. Παυσανίας VII, 127‐129 και τα αντίστοιχα σχόλια σε συνδυασμό με τα ανασκαφικά δεδομένα.]

Κατά τη συγκεκριμένη εορτή, της οποίας, σημειωτέον, την επιμέλεια έχει ο επώνυμος άρχων,

[Ένδειξη ότι τα Επιδαύρια ήταν πρόσθετη εορτή, εφόσον την εποπτεία των Ελευσινίων Μυστηρίων έχει ο άρχων‐βασιλεύς. Βλ. τη βιβλιογραφία της σημ. 1. Επίσης βλ. Αριστοτ., Ἀθ., 56, 4, 1‐2: ὁ ἄρχων πομπῶν ἐπιμελεῖται τῆς τε τῷ Ἀσκληπιῷ γιγνομένης, ὅταν οἰκουρῶσι μύσται … και 3, 3, 11: ο επώνυμος άρχων έχει την εποπτεία μόνον για τα ἐπὶθετα, για τις πρόσθετες, δηλαδή, εορτές]

οι μύστες παραμένουν έγκλειστοι στους οίκους τους· σύμφωνα με επιγραφές,

[Βλ. επιγραφές IG II2 975, 7‐8 και ιδίως IG II2 974a‐c, 7‐22 = SEG 18, 26, 7‐22: ἐπειδὴ Λεωνίδης] / Νικοκ[ράτου] Φλυεὺς ὁ γενόμεν[ος ἱερεὺς τοῦ Ἀσκληπιοῦ τοῦ ἐν ἄ] / [στ]ει τὸν ἐπὶ Τιμάρχου ἄρχοντος ἐν[ιαυτὸν τά τε εἰσιτητήρια ἔθυ] / [σ]εν καλῶς καὶ εὐσεβῶς τῶι Ἀσκλη[πιῶι καὶ τεῖ Ὑγιείαι καὶ τοῖς ἄλ] / λοις θεοῖς οἷς πάτριον ἦν καὶ ἐβουθύ[τησεν τοῖς τε Ἀσκληπιείοις] / καὶ Ἐπιδαυρίοις καὶ Ἡρώιοις παρας[τήσας θύματα ὡς κάλλιστα] / [κ]αὶ τὰς τούτων παννυχίδας συν[ετέλεσεν· θύσας δὲ καὶ ὑπὲρ] / [τ]ῆς βουλῆς καὶ τοῦ δήμου καὶ παίδ[ων καὶ γυναικῶν καὶ καλλιερή] / [σ]ας, ἐν ἅπασιν ἀπήγγειλεν τεῖ βο[υλεῖ γεγονέναι τὰ ἱερὰ καλὰ καὶ ] / σωτήρια· ἔστρωσεν δὲ καὶ τὰς κλ[ίνας . 5c. 14.5 ἐν ἑκά] / στει τῶν θυσιῶν ἐπιφανῶς καὶ ε. 9c.22.9 / ἔδωκε δὲ καὶ τὴν ἑαυτοῦ θυγατ[έρα εἴς τε τὰ Ἀσκληπίεια καὶ τὰ] / Ἐπιδαύρια ἀρρηφοροῦσαν· βουλόμ[ενος δὲ καὶ ἐπὶ πλέον αὔξειν τὰς] / πρὸς τοὺς θεοὺς τιμὰς καὶ τὴν τ[ῆς πόλεως σωτηρίαν ἐβουθύτη] / σεν καλῶς καὶ ἐνδόξως ταῦρον [καὶ ἐκόσμησεν τὴν τράπεζαν] / καὶ παννυχίδα συνετέλεσεν παρθ[ενικῶι χορῶι. Επίσης για κανηφορία κατά την πομπή βλ. IG II2 3457, 2 και IG II2 3554, 19‐22: κανηφορήσασαν Ἐπιδαυρίοις.]

ετελείται πομπή και θυσίες προς τιμήν του Ασκληπιού, καθώς και παννυχίς, από την οποία δεν λείπουν παρθενικοὶ χοροί (χορείες παρθένων)

[Κατά τις παννυχίδες (Ησύχ., λ. «παννυχίς»: ἑορτὴ νυκτερινή) οι χοροί και ιδίως εκείνοι των παρθένων ήταν συνήθεις. Βλ. κεφ. για παννυχίδα στην Ελευσίνα. Επίσης βλ. ενδεικτικά Ευρ., Ἡρακλεῖδ., 782‐783: ὀλολύγματα παννυχίοις ὑπὸ παρ / θένων ἰαχεῖ ποδῶν κρότοισιν. Ευριπ., Βάκχαι, 862: ἐν παννυχίοις χοροῖς. Σοφ., Ἀντ., 152‐153: θεῶν δὲ ναοὺς χοροῖς / παννυχίοις πάτας ἐπέλθωμεν.]

Τα εν λόγω δρώμενα πιθανότατα συνοδεύονται από μουσική, κατά κύριο λόγο δε από παιάνες, οι οποίοι έχουν θεραπευτική και αποτροπαϊκή δύναμη· σε επίγραμμα της Ἑλληνικῆς Ἀνθολογίας,

[Επίγρ. 31: Ἤδη χαῖρέ μοι, ὦ ἰώμενε, ὦ πολύ[εμν]ε, / φίλε Τελ]εσφόρε, παῖζε, ἐπεὶ σύ γε γηθοσύ[νοισι / σοῦ] περὶ φαιδρὰ πρόσωπα γέλωθ’[ἵ]εις ἱερε[ῦσι]ν· / ὑμνέωμέν σε, μάκαρ, φαεσίμβροτε, δῶτορ ἐάω[ν, / Παιᾶνος ἵδρυμα, Τελεσφόρε, κλεινὲ, δ[αῆμον· / καὶ σ’ Ἐπιδαύρειοι μὲν ἀλεξιχόροισιν ἀοι[δ]αῖς / γυθόσυνοι μέλπουσιν, ἄναξ, Ἄκεσιν καλέοντες, / οὕνεκ’ ἄκος θνητοῖσι φέρεις στυγερῶν ὀδυνάων· / Κεκροπίδαι δὲ σέβουσι Τελεσφόρον, ἐξότε [νηλ]ῆ / νοῦσον ἀπωσάμενος πυροφθόρον, εἰς τέλος αὐτοῖς / εὐτοκίην ταχέως σὺ θεουδέα, δαῖμον, ἔθηκας. / Οὐ μὰν τοῦδε χάριν σε, Τελεσφόρος, ᾄδομεν οἶον, / ἀλλ’ ὅτι κ[αὶ] Παιᾶ[νο]ς ἀκειρεκόμου θεραπείαις / ζωοφόρον σε ἔθηκεν (ἰὼ μάκαρ), αὐτὸς ὁ Βάκχος. Ας σημειωθεί ότι το θέατρο της Επιδαύρου και το ωδείο, το οποίο κτίστηκε κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους στη θέση του παλαιοτέρου γυμναστηρίου, μαρτυρούν τη θέση της μουσικής στη λατρεία του θεού του Ασκληπιείου και τον ρόλο της σε θεραπευτικά θέματα.]

το οποίο συνετέθη προς τιμήν του συνοδού θεραπευτή δαίμονα του Ασκληπιού και της Υγιείας Τελεσφόρου

[Ο Παυσανίας (2, 11, 7) για τη λατρεία του Τελεσφόρου στο Ασκληπιείο της Τιτάνης αναφέρει τα εξής (μτφρ. Παυσανίας ΙΙ, 113): «Ἂν δὲν σφάλλω, τὸν Εὐαμερίωνα αὐτὸν οἱ περγαμηνοί, σύμφωνα με χρησμό, τὸν ὀνομάζουν Τελεσφόρο καὶ οἱ ἐπιδαύριοι Ἄκεσιν.»]

αναφέρεται η εκτέλεση ύμνων και παιάνων προκειμένης της ιάσεως των ασθενειών, αλλά και της ευγνωμοσύνης για την απομάκρυνση παλαιοτέρων νόσων.
Η πληθώρα των σχετικών με τον παιάνα γραπτών μαρτυριών καθιστά μη εφικτή τη συστηματική παράθεσή τους, με αποτέλεσμα τον περιορισμό σέ ορισμένες ενδεικτικές αναφορές. Το μουσικό αυτό είδος αποτελεί χορικό ή μονωδιακό λατρευτικό άσμα, το οποίο ενίοτε συνοδεύεται από όρχηση και οργανική μουσική, κυρίως αυλό και, κατά περιστάσεις, λύρα, κιθάρα, φόρμιγγα· συνδέεται κατά κύριο λόγο με τον θεό Απόλλωνα, τον γιο του Ασκληπιό

[Για τις διάφορες μυθικές εκδοχές τις σχετικές με την καταγωγή και τον βίο του Ασκληπιού βλ. Ἑλληνική Μυθολογία 1986, 213‐217.]

και εν γένει με τους θεραπευτές θεούς. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου ο παιάν απευθύνεται και σε άλλες θεότητες ‐ μεταξύ των οποίων και η Δήμητρα.

[Βλ. πομπή προς την Ελευσίνα.]

Συνήθης είναι η απλή αναφώνηση της φράσεως Ἰὲ Παιὰν, Ἰὲ Παιάν, ενώ σώζονται και παιάνες με συνθετότερη μορφή.

[Για τα παραπάνω βλ. ενδεικτικά Webster 1970, 98‐102, 140‐141, 147, 151‐152, 193‐196.
West 1992, 15‐16, όπου και σχετική βιβλιογραφία.]

Η χρήση του παιάνος στις θυσίες με στόχο την έκκληση για θεραπευτική βοήθεια, μνημονεύεται ήδη από τον ποιητή της Ἰλιάδος,

[Ἰλ., 1, 472‐473.]

σύμφωνα με τον οποίο οι Αχαιοί άδουν παιάνες στον Απόλλωνα, προκειμένου να απαλλαχθούν από τον καταστρεπτικό λοιμό ενώ ο λαός του Κάδμου, για τους ίδιους λόγους, υμνεί με παιάνες τον θεό στους βωμούς της πόλεως του Οιδίποδα.

[Σοφ., Οἰδ. τ., 5. Τη σημαντικότερη, πιθανώς, μαρτυρία για τη χρήση παιάνος στη λατρεία του Απόλλωνα αποτελούν οι δύο δελφικοί παιάνες του 2ου π.Χ. αι., οι οποίοι αποδίδονται στον Αθήναιο και τον Λιμήνιο και σώζουν ποιητικό κείμενο και μουσική παρασημαντική. Σχετικά βλ. Pöhlmann / West 2001, 62‐85.]

Συνεπώς, όπως προκύπτει από τις διαθέσιμες μαρτυρίες, οι παιάνες είναι ευχαριστήριοι ή επικλητικοί, με αποτροπαϊκές, καθαρτήριες, θεραπευτικές ιδιότητες

[Ο Παιήων στα ομηρικά έπη (Ἰλ., 5, 401και 899, Ὀδ., 4, 232) είναι ο ιατρός των θεών, διάφορος του Απόλλωνα, ο οποίος γίνεται Παιήων μεταγενέστερα, ήτοι θεραπευτής. Η λέξη παιάν, κατά μία άποψη προκύπτει εκ του παύω, άρα καταπαύω, κατευνάζω. Σχετικά βλ. Πανταζίδης 1999, λ. «Παιήων».]

και, ως εκ τούτου, η χρήση του μουσικού αυτού είδους κατά τη διάρκεια της πομπής και της παννυχίδος των Επιδαυρίων θα πρέπει να θεωρηθεί ως δεδομένη.

[Επιγραφή του 212/213 έτους αναφέρει σώμα Παιανιστῶν στη λατρεία του Ασκληπιού, το οποίο ενδεχομένως συμμετείχε και στα Επιδαύρια (IG ΙΙ2 2963): ἐπὶ ἄρχοντος Διονυσίου τοῦ / Διονυσίου Ἀχαρνέως / οἱ Παιανισταὶ τοῦ Μουνιχί / ου Ἀσκληπιοῦ ἐντυχόντες / τῷ κρατίστῳ λογιστῇ τῆς λαμπροτάτης / Ἀθηναίων πόλεως Γαίῳ Λικιννίῳ Τηλε / μάχῳ καθὼς αὐτὸς ὁ θεὸς ἐχρημάτισε διὰ / Αὐρ. Εἰσιδώρου τ[οῦ ἱερέως] ὑπετάξαμεν / [τὴν ὑπὸ τοῦ κρατίστου λογιστοῦ δοθεῖσαν] / [ὑπόκρισιν·‐ ‐ ‐ ‐].

(Ανδρομάχη Φ. Μπάτζιου)

---

Η σημερινή ημέρα ονομάζεται Επιδαύρεια ή Ασκληπιεία, προς τιμήν του Ασκληπιού και σε ανάμνηση του καθυστερημένου καθαρμού του. Διότι σύμφωνα ,με την τοπική παράδοση ο θεός της ίασης καθυστέρησε να έρθει από την Επίδαυρο· είχε ήδη γίνη η πρόρρηση και ο καθαρμός στη θάλασσα, και είχαν ολοκληρωθεί οι θυσίες. Έγινε μια ειδική επανάληψη των τελετουργιών ωστε να μπορέσει ο θεός να μυηθεί δεόντως στα Μυστήρια της Δήμητρος. «Και πρώτα οι Αθηναίοι που λένε πως μύησαν τον Ασκληπιό στα μυστήρια τους, ονομάζουν την ημέρα αυτής της εορτής Επιδαύρια», γράφει ο Παυσανίας [2,26,8].

Υστερα από το προηγούμενο που δημιούργησε ο Ασκληπιός, χρησιμοποιούσαν έκτοτε την ημέρα για την προετοιμασία όσων έφταναν καθυστερημένοι στον εορτασμό. Για τους μύστες που είχαν πάρει κανονικά μέρος στις δραστηριότητες των πρωτων ημερών, ήταν ημέρα ανάπαυσης.

Έπρεπε να παραμείνουν στα σπίτια ή στα καταλύματα τους όπως μας γράφει ο Αριστοτέλης [ΑΘΗΝ. ΠΟΛΙΤ. 56.4] και ίσως να τους έδιναν περισσότερες οδηγίες σχετικά με τα όσα έπρεπε να κάνουν.Σημειωτέον ότι οι ιεροτελεστίες για όσους έφθαναν καθυστερημένοι γίνονταν υπό την επίβλεψη του Επωνύνου Άρχοντος και όχι του Άρχοντος Βασιλέως.

Ο Άρχων Βασιλεύς φροντίζει τα πάτρια , τις θρησκευτικές τελετές προγονικής προέλευσης· ο Επώνυμος έχει την ευθύνη των νέων στοιχείων και τελετουργιών που προσθέτονταν με το πέρασμα του χρόνου. Τα Επιδαύρεια είναι ένα νέο στοιχείο που προστέθηκε μετά το -421, όταν καθιερώθηκε στην Αθήνα η λατρεία του Ασκληπιού. Και πληροφορούμεθα ότι ο Θεός στεγάστηκε στο εν Άστει Ελευσίνιο μέχρι να ολοκληρωθεί ο ναός του , πράγμα που δείχνει τη σχέση του με τις θεές της Ελευσίνος. Ο Φιλόστρατος διέσωσε την πληροφορία ότι τα Επιδαύρεια, τα οποία τελούνταν μετά την πρόρρηση και την ημέρα των θυσιών, εορτάζονταν με μια δεύτερη θυσία υπέρ της πόλεως [ ΒΙΟΣ ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΥ 4.18].Γ.Ε. ΜΥΛΩΝΑΣ

Τὰ Ἐπιδαύρια σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις πραγματοποιούνται τὴ σημερινὴ ἡμέρα, ἀλλὰ ἴσως καὶ τὴν προηγούμενη ἡμέρα, Βοηδρομιῶνος 17η . Ἄν κάποιος χρονολογήσει τὰ Ἐπιδαύρια τὴν 17η Βοηδρομιῶνος, τότε ἡ 18η Βοηδρομιῶνος θὰ είναι μία κανονικὴ ἡμέρα συνελεύσεων τῆς ἐκκλησίας τοῦ δήμου καὶ ἐπίσης ἡμέρα προετοιμασίας γιὰ τὴν μεγάλη πομπὴ πρὸς τὴν Ἐλευσῖνα, τὴν 19η Βοηδρομιῶνος.
Ἄν κάποιος χρονολογήσει τὰ Ἐπιδαύρια τὴν 18η Βοηδρομιῶνος, τότε ἡ 18η Βοηδρομιῶνος δὲν είναι ἡμέρα ἑορταστικὴ, πρὶν ἀκόμη τὰ Ἐπιδαύρια κηρυχθοῦν ὡς ἐπίσημη ἑορτὴ στὴν Ἀθήνα, τὸ -420 μαζὶ μὲ τὴν εἰσαγωγὴ της λατρείας τοῦ Ἀσκληπιοῦ. Οἱ συνελεύσεις τῆς ἐκκλησίας τοῦ Δήμου πρέπει νὰ ἦταν συνήθες φαινόμενο τὴν 18η Βοηδρομιῶνος , πρὶν τὴν καθιέρωση τῆς ἑορτῆς τῶν Ἐπιδαυρίων , καὶ παρόλα αὐτὰ , γι αὐτὸ τὸ λόγο οἱ συνελεύσεις συνέχισαν ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν καθιέρωση τῆς ἑορτῆς.

Ἱδιωτικὴ θυσία καταγράφεται σὲ ἱδιωτικὸ ἡμερολογιακὸ θυσιολόγιο τοῦ +2 αἰῶνος

― ( Βοηδρομιῶνος) ἦι τρυγητὸν Διονύσω καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς ἀνυπερθέτως ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ IG II2 1367 σειρὲς 7-8

Ἔτσι λοιπὸν τὴ σημερινὴ ἡμέρα πραγματοποιοῦνται ἀρκετὲς συνελεύσεις τῆς ἐκκλησίας τοῦ Δήμου: 
ΕΤΟΣ -287 ― [ἐ]πὶ Εὐθίου ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Ἀ[καμαντίδο]ς τρ[ίτης][π]ρυτανείας, εἷ Ναυσιμένης Ναυσικύδου Χολαρ[γεὺ][ς] ἐγραμμάτευεν· Βοιηδρομιῶνος ὀγδόει ἐπὶ δέκ[α, ἐ][ν]άτει καὶ δεκάτει τῆς πρυτανείας· ἐκκλησία κυρ[ί]α· τῶν προέδ[ρ]ων ἐπεψήφιζεν Ἱερομνήμων Τεισιμάχου ἐκ Κοίλης καὶ συμπρόεδροι· ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ IG II² 657

ΗESPERIA 1936 σελ. 418-419 no 14 (Μεριττ)Σειρὲς 2-5.― [ἐ]πὶ Πειθίδήμου ἄρχοντος ἐπὶ τὴς Ἀκαμαντίδος τρίτης πρυτανείας Βοηδρομιῶνος ὀγδόει ἐπὶ δέκα τετάρτει καὶ δεκάτει τῆς πρυτανείας ἐκκλησία.

ΕΤΟΣ -236 ― [ἐ]πὶ Ἐκφάντου ἄρχοντο]ς ἐπὶ τῆς Ἀντιο[χίδ]ο[ς] τ[ρ]ίτης [πρυτανείας, ἧι ․․․7․․․]ος Δημητρίο[υ] Ἱπποτ[ο]μ[ά]δης[ἐγραμμάτευεν· Βοηδρομι]ῶνος ὀγδόει ἐπὶ δέ[κα], τετά-[ρτηι καὶ δεκάτηι τῆς πρυτ]ανείας· ἐκ[κ]λησία· [τῶν] προ[έδρων ἐπεψήφιζεν ․․․․․]όδωρος Πυρριχ[ί]ωνος ․․․[— — — καὶ συμπρόεδροι]·