Η θεά Δήμητρα δεν μαθαίνει στους ανθρώπους μόνον  τις τεχνικές καλλιέργειας του κριθαριού και τους σιταριού, αλλά παράλληλα και τον τρόπο αλέσματος  και της παρασκευής του άρτου.  Αυτός είναι ο λόγος που γίνεται προσφορά διαφόρων άρτων στους θεούς. Ο  άρτος και τα είδη του στους Έλληνες είναι το θεϊκό δώρο πολιτισμού της Δήμητρος.

Ο Αθήναιος  (14. 642α) αναφέρει σχετικά  σε ένα απόσπασμα που σώζεται στο έργο του: «Άμφις  δε εν Γυναικομανία, ήδη ποτ ακούσας βίον αληλεμένον…», δηλαδή «ο Άμφης στη Γυναικομανία του λέει: Άκουσες ποτέ ως τώρα για  ζωή πολιτισμένη;».

 Ο πολιτισμένος βίος είναι επακόλουθο της λατρείας της Δήμητρος.

Αυτό τεκμηριώνεται  από τα χαρακτηριστικά λατρευτικά της επίθετα :

Π ρ ο μ υ λ α ί α  (Ησύχιος· Προμυλαία θεός ιδρυμένη εν τοις μυλώσι)

Ε ύ ν ο σ τ ο ς (Ησύχιος· Εύνοστος αγαλμάτιον ευτελές εν τοις μυλώσιν ο δοκεί εφοράν το επίμετρον των αλεύρων).

Σ ι τ ώ   Ι μ α λ ί ς (Αθήναιος 3. 72, 109α.

Ε π ι μ ύ λ ι ο ς  και  Ε π ι κ λ ι β ά ν ι ο ς (Σέξτος Εμπειρίκος προς φυσικούς (9),185.

Συναφής είναι και η παράδοση για τους «Μυλαντείους θεούς»  των οποίων ο κυριώτερος εκπρόσωπος είναι ο ρόδιος ήρως Μύλας (Ησύχιος) ο οποίος είναι ο επινοητής του μύλου για το άλεσμα των καρπών της Δήμητρος (Στ. Βυζ.«Μυλάντια άκρα εν Καμείρω της Ρόδου. Μυλάντειοι θεοί από Μύλαντος  αμφότερα του και πρώτου ευρόντος εν τω βίω την του μύλου χρήσιν»).

Ο Παυσανίας και ο Αθήναιος μας πληροφορούν  για την ύπαρξη αγαλμάτων στην βοιωτική πόλη Σκώλος που αποδίδονται στη λατρεία της Δήμητρος Μεγαλάρτου και Μεγαλομάζου.

Στο πλαίσιο αυτής της λατρείας εντάσσεται και η εορτή «Μεγαλάρτια» που είναι η αντίστοιχη των αθηναϊκών Θεσμοφορίων (Πυανεψιών) και των Θεσμοφορίων της Δήλου (Μεταγειτνιών) ή και των Νυχτοφυλαξίων πάλι της της Δήλου που τελούνται στις 14 αυτού του μηνός (Μαιμακτηριών).

Οι πιστοί προσφέρουν στη θεά κατά την διάρκεια αυτής της εποχής απαρχές καρπών και άρτων.

Οι ιέρειες της θεάς για αυτή την εποχή είναι οι Α λ ε τ ρ ί δ ε ς. Το κύριο έργο τους σχετίζεται  με το άλεσμα του ιερού σίτου που καλλιεργείται από έναν ένα ιερέα με το όνομα «Βουζύγης», μια λατρεία που θα δούμε αυτόν τον μήνα.

Η «φιλοφροσύνη προς την θεά« και η «φιλοξενία της» από τους θνητούς  εντάσσεται στο πλαίσιο του θεϊκού δράματος της θεάς Δήμητρος αλλά και συντελεί στην ανακάλυψη των «ημέρων τροφών» για την ανθρωπότητα, (Σχόλια Αριστοφ. Ιππείς 698 «πάτριος των Αθηναίων η Δημήτηρ, διά την το ξενισθήναι παρά των Κελεώ και στήναι της πλάνης ευρούσαν την κόρην εκ των υποθηκών εκείνου, και της φιλοφροσύνης και της ξενίας αμοιβήν αποδούναι τας ήμερους αυτώ τροφές».

Το γεγονός αυτό αποδίδεται  σε μια πάτρια παράδοση που είναι σχετική με τις αντιλήψεις  των προγόνων μας  που ζούσαν σε ένα αρχέγονο περιβάλλον  και λάτρευαν χθόνιες θεότητες.

Έτσι η θεσμοθέτηση των Μυστηριακών Τελετών είναι μεταγενέστερο ιστορικό γεγονός, που πραγματοποιείται κάπου μεταξύ των ύστερων αρχαϊκών χρόνων ως εξέλιξη  της τοπικής χθόνιας λατρείας της θεάς.

Η συμπαράσταση που εκδηλώνεται από την θεά Δήμητρα προς τους ανθρώπους  κατανοείται ως την βοήθεια που τους προσφέρει, για να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες στιγμές του επερχόμενου χειμώνος  αλλά και της ζωής τους.

Παράλληλα, γίνεται κατανοητή η αντίληψη των πάτριων προγόνων μας, και ιδιαίτερα των Αθηναίων, ότι αποτελούν τους διαρκείς φορείς του πολιτισμού. Κανένας άλλος λαός δεν δημιούργησε πολιτισμό παρά μόνο οι Έλληνες. Οι ξένοι λαοί στερούνται  αυτό το θεϊκό πλαίσιο και προνόμιο, μια που, όπως φαίνεται, αγνούν την χρήση παρόμοιων τεχνικών. Αυτές οι αντιλήψεις εντάθηκαν ιδιαίτερα μετά το τέλος των Περσικών πολέμων. Από αυτή την χρονική περίοδο δημιουργείται ένας διπολικός άξονας που εκφράζει την αρμονία και τον πολιτισμό των ελληνικών πόλεων  σε αντίθεση με την χαώδη και άτακτη ζωή των βαρβάρων.

Η ευμενής διάθεση της θεάς προς τους ανθρώπους  συντελεί στην ανάδειξή της σε διαρκές πρότυπο θρησκευτικής πολιτικής και πολιτιστικής ζωής. Η σύνδεση των πάτριων λατρειών και της πολιτικής αποτελεί  ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήματος των λατρειών των προγόνων μας. Ο χαρακτήρας της θεάς αποβαίνει καθοριστικός  για την ευρυθμία της καθημερινής ζωής  των ελληνικών πόλεων ήδη από την αρχέγονη έναρξη των αρχαϊκών χρόνων. Αυτή η πραγματικότητα γίνεται σαφής στην Αθήνα  από την εποχή της μεταρρύθμισης του Σόλωνος (Ανδοκ. Περί Μυστ. 81-85, Αριστοτ. Αθηναίων Πολιτεία  10. 1, 16. 4).

Η πόλη των Αθηναίων είναι η προστάτιδα της ελευσινικής λατρείας, η διαρκή προστασία της Δήμητρας , που συντελεί  στη βαθμιαία αύξηση  της πολιτικής και πολιτιστικής σημασίας της.

Εξαίρεται ο καθοριστικός ρόλος  που διαδραματίζουν τα αγροτικά προϊόντα για την αύξηση του πλούτου και την πρόοδο της οικονομίας των πόλεων από τους ποιητές (Φωκυλίδης Γνώμαι 7).

Η σημασία της θεάς Δήμητρας για την πόλη των Αθηναίων  τονίζεται και αργότερα από τον Ισοκράτη ο οποίος προβάλλει  στο έργο του την ίδια κυρίαρχη αντίληψη  που είναι από τις βασικότερες των Ελλήνων, δηλαή κάθε αγαθό της ζωής  είναι δωρεά της θεάς Δήμητρος. Η αντίληψη αυτή αποτυπώνεται στο Πανηγυρικό του Ισοκράτους (28-29), όπου γίνεται για πρώτη φορά λόγος  για το διπλό δώρο της Δήμητρος  προς τους ανθρώπους , δηλαδή την καλλιέργεια των καρπών του κρίθου και του σίτου και την θεσμοθέτηση της μυστηριακή Τελετής στην Ελευσίνα.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Οι Έλληνες, και κυρίως οι Αθηναίοι είναι οι αποκλειστικοί παραλήπτες της θεϊκής δωρεάς και οι κύριοι εκπρόσωποι του μεγαλείου του ελληνικού πνεύματος. Μετά το τέλος των Περσικών πολέμων, οξύνεται  η αντίθεση Ελλήνων- Βαρβάρων, διότι τονίζεται επίμονα και υπέρμετρα το αίσθημα της πολιτιστικής ανωτερότητας των Ελλήνων.

Η συνειδητοποίηση της πολιτιστικής ανωτερότητας και υπεροχής  των Ελλήνων θεμελιώνεται πάνω στην  πολιτική τους οργάνωση, γεγονός που αποκαλύπτει το μεγαλείο στο πνεύμα τους και πάνω στην καταξίωση των πατροπαράδοτων λατρειών τους.

Η οργάνωση της πολιτικής ζωής  γύρω από τις πόλεις-κράτη και η αρχή πως οι πατροπαράδοτες λατρείες, ως δημόσια υπόθεση,  ρυθμίζονται από τα «θέσμια», δηλαδή τους κανόνες της παράδοσης που είναι οι βασικοί παράγοντες που συντελούν στο να διαμορφωθεί το περιβάλλον των πόλεων των προγόνων μας και την αντίληψη ότι η Πατρίς με τις πόλεις  αποτελεί το κέντρο γης που δέχεται προνομιακά την διαρκή προστασία των πατρογονικών θεών μας.