Ο «hελικός» είναι ο «μελανός» Ποσειδών των Ιώνων. Ο μελανός τόπος της χθόνας στα έγκατα της γης, εκεί που «γεννιούνται» πηγάζουν τα μελανά ύδατα από τις χθόνιες πηγές του θεού Ποσειδώνος

Ο Κλείδημος (-5ος αιών) είναι ο αρχαιότερος ετεογράφος και ατθιδογράφος, ο οποίος αναφέρεται στη λατρεία του Ποσειδώνος Ελικωνίου στην Άγρα, ακριβέστερα, σε έναν βωμό εστίας, μια Εσχάρα δηλαδή, που βρισκόταν στην κορυφή του νοτίου λόφου που ονομάζεται «Ελικών» σήμερα «Αρδηττός».

Κλειδημος FGrHist 323 F 1

Η τοποθεσία και το επίθετο είναι χαρακτηριστικά. Στην πατρίδα μας, ο θεός Ποσειδών βρίσκεται συχνά πάνω σε κάποιο λοφίσκο ή κάποιο λόφο στην ενδοχώρα• στις ακροπόλεις της Αθήνας, της Κορίνθου, της Τροιζήνος και του Φενεού, στο λόφο του Κολωνού στην Αττική και σε ένα λόφο στους Τρικόλωνους κοντά στη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας• στο όρος Ελικών, στο όρος του Βορέως κοντά στην αρκαδική Ασέα και πάνω από τη Λυκοσούρα.

Το επίθετο hελικώνιος μας πηγαίνει στην εποχή του Ομήρου και είναι ευρέως διαδεδομένο στην Ιωνία. Οι λατρείες των Ιώνων εξηγούνται με προχειρότητα ότι προέρχονται από το όρος «hΕλικών», ή ακόμα χειρότερα, από την πόλη hΕλίκη• αλλά το «hελικών» είναι ένας περιγραφικός όρος που επαναλαμβάνεται σε κάθε τοποθεσία λατρείας του Ποσειδώνος, όπως ακριβώς συμβαίνει και στην Άγρα των Αθηναίων.

Τι περιγράφει όμως ο όρος;

Η έννοια «μελανός» αποδίδεται στο επίθετο «ε λ ι κ ό ς» και τα παρόμοιά του από την ομηρική εξήγηση και τους ελληνιστικούς ποιητές.

Καλλίμαχος Εκ. θρ. 299, Θεόκριτος Ειδ. 25.127, σχόλια Ευστάθιος Ιλιάς Α 98, Ησύχιος λήμμα Ελίβοτρυς, ελικόν, ελίκωπες, και ελίκωψ, έλιξ (Καλλίμαχος)

Ένα επίθετο με τέτοιο νόημα προϋποτίθεται από μια σημαντική σειρά προσωπικών ονομάτων, όπως Ελικών, Ελικώ, Ελίκανδρος, Ελικάων, Ελίκιν, Έλιξ, Έλιξος.

Ο Λυκόφρων με το όνομα «Μέλανθος» εννοεί και σημαίνει τον Ποσειδώνα (Αλεξ. 767 )• ο σχολιαστής του εξηγεί ότι έτσι ονομαζόταν «στην Αθήνα».

Η λέξη είχε προσφερθεί ως συνώνυμο από κάποιον αρχαίο συγγραφέα. Η λατρεία στην Άγρα γίνεται πλέον ορατή. Ο Καλλιμάχος αναφέρει για έναν ποταμό που το νερό του είναι «κατάμαυρο» δηλαδή ε λ ι κ ώ τ α τ ο ν.

Το νερό, ειδικά μια άφθονη πηγή νερού, ονομάζεται συχνά «μελανό» ή «σκοτεινό» διότι αυτό είναι το στοιχείο του Ποσειδώνος και ο τόπος της προέλευσής του• όλα τα καταχθόνια αναβλύζοντα ή ρέοντα νερά που γονιμοποιούν τη γη.

Μια περιγραφική λέξη έχει και συζευκτική δύναμη.

Οι μεγάλες πηγές με τα ελικώνια (σκοτεινά) ύδατα έχουν ονόματα όπως «Αμυμώνη» και «Αγανίππη». Εξ ου και το όνομα «Ελικών» για τους τόπους λατρείας του Ποσειδώνος.

Η πιο κοινή εορτή του Ποσειδώνος τελείται μέσα στο χειμώνα, στον μήνα Ποσειδεών τότε που «γεννιέται» η υδάτινη ορμή του Ποσειδώνος από τα έγκατα της γης.

Στη Σινώπη ο ιερέας του Ποσειδώνος Ελικωνίου τελεί στην εορτή, η οποία διαρκεί τρεις ημέρες στο μέσο δεκαήμερο του μηνός, SIG³ 1017.

Στην Αθήνα η εορτή επίσης να τιμά τον Ποσειδώνα Ελικώνιο• η λατρεία του Ποσειδώνα στην Ακρόπολη πιστοποιείται για την πόλη, καθώς και με την καλοκαιρινή εορτή των Σκίρων όπου λατρεύεται μια παρόμοια πτυχή του, ο Ερεχθεύς, ο θεός που έρχεται και διαχωρίζει με ορμή την χθόνα από τα έγκατα και βγαίνει στην επιφάνεια να γονιμοποιήσει την γή.

Έτσι ακριβώς και στην Άγρα είναι η ιωνική λατρεία του Ποσειδώνος που φέρει το όνομα Ελικών, δηλαδή ο τόπος του Ποσειδώνος που έχει τις χθόνιες πηγές και τα σκοτεινά ή μελανά ύδατα πηγάζουν από τα έγκατα της γής.