Οι Προγαμιαίες τελετές αποχωρισμού (Εξαγωγή)

Η λατρεία της Ήρας στο Άργος επικεντρώνεται σε δύο Ηραία, το Ιερό της Ακρείας ή Ακραίας στην ανατολική πλαγιά του λόφου της Λάρισας στην ακρόπολη του Άργους, εκεί όπου στη θέση του σήμερα βρίσκουμε ένα χριστιανικό κτίσμα λατρείας με την ονομασία «Παναγία του Βράχου» και του κεντρικού Ηραίου, του πιο φημισμένου που βρίσκεται στους πρόποδες του λόφου Ακραίου, σήμερα «προφήτη Ηλία», στον δρόμο για τις Μυκήνες.

Υπάρχουν συναρπαστικές μαρτυρίες για ένα προγαμιαίο λουτρό της Ήρας στο Άργος, που αναφέρει ειδικές ιέρειες με το όνομα

Η ρ ε σ ί δ ε ς

― και Αγίας και Δερκύλος εν τοις Αργολικοίς φασίν ούτως· υδρεύονται εκ μεν του Ηραίου παρθένοι αι καλούνται Ηρεσίδες, και φέροντι τα λουτρά ται Ήραι ται Ακρείαι. (Καλλίμαχος θρ. 65)

― Ηρεσίδες · κόραι αι λουτρά κομίζουσι τηι Ήραι. (Ησύχιος)

― Ηρεσίδες · αι ιέρειαι της εν Άργει Ήρας, από της Ήρας ή παρά τον αρύσω μέλλοντα Αρυσίτιδες, αι αρυόμεναι τα λουτρά. (Μέγα Ετυμ.)

Τις Ηρεσίδες τις γνωρίζουμε από την αναφορά στη συγγραφή των  «Αργολικών» ενός τοπικού ιστορικού του Άργους του Αγία, που αναφέρει ο Δέρκυλος, ένας αλεξανδρινός συγγραφέας που προσπάθησε να ανασυντάξει το έργο του Αγία ο οποίος είναι μια αξιόπιστη πηγή για την τοπική λατρεία της Ήρας.

Οι Ηρεσίδες είναι ιέρειες-κόρες, που φέρουν τα λουτρά για την Ήρα Ακρεία.

Η Ήρα Ακρεία ταυτίζεται με την Ήρα Ακραία που αναφέρει ο Παυσανίας (2. 24. 1, 2) της οποίας το ιερό βρίσκεται στην πλαγιά της Ακρόπολης του Άργους, την Λάρισα.

― την δε ακρόπολιν Λάρισαν μεν καλούσιν από της Πελασγού θυγατρός· …ανιόντων δε ες την ακρόπολιν έστι μεν της Ακραίας Ήρας το ιερόν.

 Το επίθετο «Ακραία» της Ήρας είναι αυτό που αποδίδεται στους θεούς και τις θεές των οποίων οι ναοί βρίσκονται «εν ακροπόλει», στις «ακρίαι» δηλαδή στις κορυφές αυτών των λόφων των ακροπόλεων.

― Ακρία· η Αθηνά εν Άργει, επί τινός άκρας ιδρυμένη, αφ’ ης και Ακρίσιος ωνομάσθη. έστι δε και η Ήρα και Άρτεμις και Αφροδίτη προσαγορευομένη εν Άργει, κατά το όμοιον επ’ άκρω ιδρυμέναι. (Ησύχιος)

Ο Ακρίσιος ήταν γιος του Άβαντος και αδελφός του Προίτου. Μετά το θάνατο του Άβαντος τα δύο αδέρφια μάλωσαν· στον πόλεμο τους επινόησαν την ασπίδα. Ο Προίτος, νικημένος, συμφώνησε να αφήσει το Άργος στον Ακρίσιο, παίρνοντας για λογαριασμό του την Τίρυνθα. Ο Kerenyi μιλά για την Ήρα Ακραία, την Εύβοια και την Πρόσυρνη ως  την Ήρα στις τρεις τοπικές της υποστάσεις της, ερμηνεύοντας έτσι και τις τρεις σύμφωνα με τις τοπικές ονόμασίες που έδωσε ο Παυσανίας (2. 17. 1) στο πλαίσιο του κεντρικού ιερού της Ήρας.

Σύμφωνα με τον Παυσανία, τα ονόματα αυτά προέρχονται από τρεις κόρες του ποταμού θεού Αστερίωνος, που είναι οι τροφοί της Ήρας.

 Η Ακραία, σε αυτή την περίπτωση είναι ο λόφος απέναντι από το κεντρικό Το Αργείο Ηραίο, που σήμερα οι σύγχρονοι τον ονομάζουν «Ηλία Βερβατιώτικος».

Το κείμενο του ιστορικού Αγία ωστόσο υποδηλώνει ξεκάθαρα ότι οι Ηρεσίδες έφεραν τα Λουτρά για την Ήρα Ακρεία ή Ακραία πάνω στην Ακρόπολη της Λάρισας και όχι σε κάποιο όρος Ακραίον. Δυστυχώς το κείμενο του Αγία είναι ατελές· είναι πιθανό ότι οι Ηρεσίδες μετέφεραν το νερό του λουτρού της Ήρας  «από το Ηραίο»  δηλαδή από την περιοχή του κεντρικού Αργείου Ηραίου.

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι υπήρχε ένα ρυάκι με το όνομα «Ελευθέριο Ύδωρ» το οποίο έπρεπε να διαπεράσουν όσοι έρχονταν από τις Μυκήνες. Το Ελευθέριον Ύδωρ θεωρείται για κάποιους ερευνητές το ύδωρ της κρήνης Κυνάδρας από την οποία έπιναν οι δούλοι την ημέρα που ελευθερώνονταν και γι’ αυτό το νερό ονομαζόταν νερό της ελευθερίας. Χρησιμοποιήθηκε ως παροιμιώδης έκφραση για την ελεύθερη ζωή ( Αντιφάνης απ. Αθήν., 3, 123C, Ευστ. Σχ. Οδυσ. Ψ 408).

 Το Ελευθέριον Ύδωρ έχει ταυτιστεί με το Ρεύμα του Κάστρου, μια χαράδρα στα βορειοδυτικά, κοντά στο Ηραίο. Έχει προταθεί (Steffen Lolling/ Karten von Mykenai) μια διαφορετική ταύτιση· πρέπει να είναι η πηγή στο δρόμο προς τις Μυκήνες, βορειοδυτικά του Ηραίου, ανατολικά της Βρασέρκας, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται ένα χριστιανικό κτίσμα με την ονομασία Παναγία Βρασέρκα. Το κείμενο του Παυσανία ωστόσο είναι πιο ακριβές από ότι φαίνεται· δεν μιλάει για πηγή, όπως στο (2. 38. 2) ως προς την Κάναθο, αλλά για το «νερό που κατεβαίνει στο δρόμο» (από το Ηραίο στις Μυκήνες). Είναι προφανές ότι Παυσανίας εννοεί χαράδρα, και η  πλησιέστερη χαράδρα  στο Ηραίο είναι η χαράδρα με τη σύγχρονη ονομασία «Ρεύμα του Κάστρου». Το νερό της, λέει ο Παυσανίας, το χρησιμοποιούσαν οι ιέρειες για τελετές καθαρμού και για θυσίες με μυστικιστικό λατρευτικό. Ο Kerenyi  πιστεύει ότι οι γυναίκες που υπηρετούν στο Ηραίο και στις μυστικιστικές τελετουργίες τελούν καθαίρονται σε αυτό το νερό και  αυτές οι γυναίκες πρέπει να ήταν μέρος του πληθυσμού που υπηρετούσαν ως δούλες, επομένως έπρεπε να κηρυχθούν ελεύθερες κατά την εκτέλεση των τελετουργιών – κάτι που δεν είναι καθόλου εύκολο να γίνει πιστευτό. Κατά την άποψή μου, το νερό της ίδιας χαράδρας χρησιμοποιήθηκε για το λουτρό της Ήρας Ακρείας.

Από την φράση του Παυσανία συνάγουμε «― χρώνται αυτώ προς καθάρσια αι περί το ιερόν» που υπονοεί ότι ― υδρεύονται εκ μεν του Ηραίου παρθένοι αι καλούνται Ηρεσίδες και φέροντι τα λουτρά τη Ήρα Ακρεία.

Στην προκειμένη περίπτωση,η έκφραση, αι περί το ιερόν, σημαίνει,  εκ μεν του Ηραίου  παρθένοι Ηρεσίδες. Ο καθ. Nilsson (Feste 44) επίσης θεωρεί αυτό που αναφέρει ο Παυσανίας ότι η ιεροτελεστία γίνεται για το λουτρό του λατρευτικού αγάλματος της Ήρας.

Αυτό θα σήμαινε μια σύνδεση των δύο ιερών της Ήρας με τελετουργικό τρόπο, που εκφράζεται με μια πομπή, την Λουτροφορία των Ηρεσίδων από το Ελευθέριον Ύδωρ στο ιερό της Ήρας Ακρείας στο Άργος. Τολουτρό της Ήρας που γίνεται πανηγυρικά από τις Ηρεσίδες ιέρειες – κόρες σημαίνει το προγαμιαίο λουτρό, αυτό σημαίνει ότι η Ήρα Ακρεία – Ακραία είναι η Ήρα Παρθένος, και όχι η Τελεία.

Στον Παυσανία (2. 38.2) βρίσκουμε μια άλλη διάσημη πληροφορία για το λουτρό της Ήρας.  Σύμφωνα με την ιστορία των Αργείων, «Η Ήρα λούζεται κάθε έτος σε μια πηγή που ονομάζεται Κάναθος και έτσι κάθε έτος γίνεται παρθένα· είναι μια μυστική ιστορία που συνδέεται με τις τελετουργίες που τελούν για την Ήρα.»

 Είναι κοινώς αποδεκτό ότι η πηγή Κάναθος βρίσκεται στο χριστιανικό μοναστήρι με την ονομασία «Αγία Μονή», νοτιοανατολικά του Ναυπλίου. Κάποιοι παλαιοί μελετητές (Frickenhaus, Τίρυνς, 1912) έχουν ταυτίσει την Κάναθο με την κρήνη κοντά στο χωριό  Αρεία, 3 χλμ. ανατολικά του Ναυπλίου.

Ο Παυσανίας λέει ξεκάθαρα ότι αυτό το τελετουργικό ήταν μέρος των τελετουργιών που συνδέονταν με το κεντρικό Αργείο Ηραίο· και είναι η Ήρα του Αργείου Ηραίου που λούζεται κάθε έτος στην Κάναθο. Διαφορετικά, αυτή η ιεροτελεστία θα έπρεπε να αφορά τη λατρεία της Ήρας στην Τίρυνθα. Είναι επίσης προφανές ότι αν η Ήρα ξαναγίνει παρθένα, ο γάμος έχει προηγηθεί. Το λουτρό στην Κάναθο είναι μεταγαμιαίο λουτρό. Είναι ξεκάθαρα διαφορετικό από την άλλη τελετή που πραγματοποιείται από τις Ηρεσίδες.

Είναι ακόμη κατανοητό ότι το μεταγαμιαίο λουτρό της Ήρας θα έπρεπε να είχε γίνει πριν από τον τελετουργικό κύκλο του Ιερού Γάμου. Αυτό το λουτρό, που ήταν μεταγαμιαίο, μπορεί να θεωρηθεί ιεροτελεστία χωρισμού.

Αυτό που εννοώ είναι ότι, στον κύκλο του έτους, η ιεροτελεστία του Κανάθου γίνεται ταυτόχρονα ένα μεταγαμιαίο λουτρό και ένα προγαμιαίο λουτρό, αφού η θεά-σύζυγος πρέπει να ανακτήσει την παρθενία της μέσω αυτής της μυητικής ιεροτελεστίας, ώστε να αποκατασταθεί η ιδιότητα της προσυζευγμένης γυναίκας. Ως μεταγαμιαίο λουτρό είναι δομικά ο αντίστροφος τύπος του προγαμιαίου λουτρού της Ήρας Παρθένου.

Ωστόσο, και στα δύο λουτρά είναι η αρετή της παρθενίας που διασφαλίζεται από το υποκείμενο· στο λουτρό μετά το γάμο η παρθενία είναι η συνέπεια που κερδίζεται, ενώ στο λουτρό πριν τον γάμο η παρθενία υπάρχει ως αρετή.

Λαμβάνοντας υπόψη αυτήν την αρχή, ο καθ. Ginouves 295, (Femme et Mythe 1982) έχει δίκιο όταν υποστηρίζει ότι το μεταγαμιαίο λουτρό στις θεϊκές τελετουργίες δεν ανταποκρίνεται μόνο στην απλή εξήγηση της κάθαρσης, αλλά έχει μυητική αξία, γιατί αναδημιουργεί μια νέα παρθενία στην Ήρα.

 Έτσι, το λουτρό της Ήρας στην πηγή  Κάναθος πετυχαίνει την μετάβαση της θεάς σε θεά-παρθένα πριν από τον νέο της γάμο.

 Η τοποθεσία της πηγής Κανάθου σε απόσταση ενάμιση χλμ. από την Τίρυνθα γίνεται εφικτός λόγος για να συσχετιστεί αυτή η ιεροτελεστία με τη λατρεία της Ήρας στην Τίρυνθα αντί του κεντρικού Αργείου Ηραίου. Στη θέση της Τίρυνθας βρέθηκαν τα ερείπια ενός ναού της Ήρας κατά τις γερμανικές ανασκαφές του 1909-10. Η λατρεία της Ήρας στην Τίρυνθα είναι εξέχουσα και λέγεται ότι είναι αρχαιότερη από εκείνη στο Άργος· το ιερό της ιδρύθηκε από τον βασιλιά Πείρα, του οποίου η κόρη Καλλιθυία υπηρετούσε ως πρώτη ιέρεια της θεάς.

― (Πλούτ. Περὶ τῶν ἐν Πλαταιαῖς Δαιδάλων απ. 158)  λέγεται Πείρας ο πρώτος Αργολίδος Ήρας ιερόν εισάμενος, την εαυτού θυγατέρα Καλλίθυιαν ιέρειαν καταστήσας, εκ των περί Τίρυνθα δένδρων όγχνην τεμών ευκέατον Ήρης άγαλμα μορφώσαι.

― Υποστηρίζεται ότι στην Τίρυνθα «η λατρεία της Ήρας τονίζει τις ιδιότητες της Δέσποινας σε σαφή και προφανώς σκόπιμη διάκριση από τις ιδιότητες της ως παρθενικής» και προβάλλει την ερμηνεία ότι αυτή η λατρεία φαίνεται να είναι ένας τρίτος τύπος λατρείας στην οποία οι άλλες λατρείες της Ήρας Τελείας και της Ήρας Παρθένου συνδυάζονταν ως έναν βαθμό. Ακόμη οι μελετητές (Casson JHS 40, 1920),  ισχυρίζονται ότι η κεντρική μορφή του «Θρόνου Ludovisi» είναι η Ήρα, την οποία αναδύεται από την πηγή της Κανάθου από τις δύο ιέρειες ή κόρες.

Είναι διαδοχικά η Τελεία και η Παρθένος· ως Τελεία έχει το στήθος της καλυμμένο από ύφασμα συμβολικό της μητρότητας, όπως αυτό που φορά η Ήρα στο ιερό της Τίρυνθας.

Ως Παρθένος αποκαλύπτει τα  παρθένα στήθη της. Αλλά η μελέτη του καθηγητή Casson για το ανάγλυφο του θρόνου Ludovisi έχει γενικά απορριφθεί.

Γίνεται όμως κατανοητό ότι η τελετή στην πηγή Κάναθος ανήκει αρχικά στη λατρεία της Ήρας στην Τίρυνθα, τουλάχιστον μέχρι το -465, τότε  το παλαιό ιερό έκλεισε και το ξύλινο αρχέγονο άγαλμα μεταφέρθηκε στο μεγάλο Ηραίο.Στην περίπτωση αυτή η ιεροτελεστία θα ήταν ενδεικτική.

Επίσης, ένας Ιερός Γάμος είναι μέρος της λατρείας της Ήρας στην Τίρυνθα. Το λουτρό ως καθαρτική και μυητική ιεροτελεστία είναι αναπόσπαστο μέρος του Ιερού Γάμου της Ήρας. Αλλά στην εποχή του Παυσανία  είχε ενσωματωθεί στους εορτασμούς της Αργείας Ήρας.

Τελετουργίες Περιθωρίου-Εγγύης

Εάν το λουτρό της Ήρας που υπηρετείται από τις Η ρ ε σ ί δ ε ς είναι ένα προγαμιαίο τελετουργικό τότε στη συνέχεια πρέπει να ακολουθεί μια Νυμφική πομπή. Η Νυμφική πομπή ξεκινά  από το ιερό της και πορεύεται προς το Ηραίο. Έτσι, οι δύο ναοί συνδέθηκαν στενά κατά τη διάρκεια της τελετουργίας του Ιερού Γάμου· στον πρώτο ναό τελούνται οι ιεροτελεστίες του Αποχωρισμού ενώ στον δεύτερο ναό τελούνται οι ιεροτελεστίες της Ένταξης. Αυτό σημαίνει ότι η Ήρα του Αργείου Ηραίου τιμάται με την λειτουργεία της Ήρας ως Τελείας.

Στην ιστορία (Ηροδ. 1. 31) του Κλέοβις και Βίτωνος η ιέρεια της Ήρας μεταφέρεται με μια άμαξα που την έσερναν λευκά βόδια μέχρι το Ηραίον.  Είναι δύσκολο να υποθέσουμε ότι η ιέρεια  προοριζόταν να εκπροσωπεί την νύμφη-θεά· η ιέρεια εκπροσωπεί την νυμφεύτρια της θεάς. Ωστόσο, είναι επίσης δύσκολο να πούμε εάν το ξύλινο άγαλμα της Ήρας, στολισμένης ως νύφης, ήταν μέσα στην άμαξα. Μια ξύλινη στήλη, ακίνητη, αναφέρεται από το επικό ποίημα Φορωνίς του -7ου αιώνος(Απ. 3). Υποθέτουμε ότι η νυμφική πομπή είναι το προκαταρκτικό μέρος της εορτής της Ήρας που ονομαζόταν Ηραία και συγκεκριμένα η εορτή «Ασπίς» δηλαδή της εορτής της Ασπίδος ή Εκατόμβαια, της  εορτής των εκατό θυομένων βοδιών (ΙG IV 234. 1068, Αγών χαλκείος· τα εν Άργει Εκατόμβαια― Ησύχιος).

Στην εορτή μαθαίνουμε για την Ένοπλη πομπή και τον Αγώνα για την ασπίδα της Ήρας.

― εορτής γαρ πανδήμου έξω της πόλεως Αργείων γενομένης, εξήγον πομπήνσυν όπλοις των εν τη ηλικία συχνών (Αινείας Τακτικός 1. 17).

― Ο εν Άργει χαλκός…τούτεστιν, η ασπίς η χαλκή η διδομένη εν Άργει…πανήγυρίς εστι της Ήρας τα Ηραία τα και Εκατόμβαια λεγόμενα· θύονται γαρ εκατόν βόες τη θεά· το δ’ έπαθλον των αγώνων χαλκή ασπίς και στέφανος εκ μυρσίνης (Σχόλια Πινδ. Ολ. 7. 152).

― αγών τοι χάλκεος

δάμον οτρύνει ποτί βουθυσίαν Ήρας αέθλων τε κρίσιν (Πίνδαρος Νεμ. 10. 24).

― ως την εν Άργει ασπίδα καθελών σεμνύται (Ζηνοβίου Παροιμ. 6. 52).

 Η κόρη που έφερε το κανούν της θυσίας και οι Χοροί των Κορών που άδουν τις ωδές του τόπου τους προς τιμήν της Ήρας και κυρίως την παρουσίαση του ιερού πέπλου για την Ήρα, που ύφαιναν  Αργείες κόρες κοπέλες, είναι ενδείξεις που δείχνουν ότι οι κόρες  ήταν τα μέλη αυτής της νυμφικής πομπής.

Διον. Αλικ., Αντ. Ρομ. I. 21 , η περιγραφή του για τις τελετές στο Falerii, ― της Ήρας νεώς εν Φαλερίω κατεσκευασμένος ὡς ἐν Άργει· ένθα καὶ των θυηπολιών ο τρόπος όμοιος ήν καὶ γυναίκες ἱεραὶ θεραπεύουσι τὸ τέμενος, ή τε λεγομένη κανηφόρος ἀγνὴ γάμων παῖς καταρχομένη τῶν θυμάτων χοροὶ τε παρθένων ὑμνουσῶν τὴν θεὸν ὠδαῖς πατρίοις

σε συνδυασμό με

Ευρ. Ηλεκ. 171, ― νῦν τριταί
ἂν καρύσσουσιν θυσίαν
Αργεῖοι· πᾶσαι δὲ παρ᾽ Ἥραν
μέλλουσι παρθενικαὶ στείχειν.

Ο Ζευς, φαίνεται να λείπει, τον βρίσκουμε όμως στις ιεροτελεστίες των Πλαταιών και της Σάμου. Ο γάμος αφορά περισσότερο τις γυναίκες παρά τους άντρες και ο Ιερός Γάμος στο Άργος γίνεται από γυναίκες, αν και εντάσσεται στο πλαίσιο μιας εορτής που αφορά και τους άνδρες. Η μέλλουσα νύμφη, Παρθένος Ήρα, περιβάλλεται από κόρες, γυναίκες της ίδιας θέσης, κατά την οριακή περίοδο του γάμου της. Ο Δίας κατέχει δευτερεύουσα θέση σε σχέση με την Ήρα στην Αργολίδα, μια κατάσταση που αντανακλά στη στάση λατρείας της Εποχής του Χαλκού και της πελασγικής Κρήτης.

Τελετουργίες Συζυγίας

Η γαμήλια τελετουργία στο Αργείο Ηραίο επικεντρώνεται σε μια «θυσία» που τελούν οι Αργείοι στη θεά τους η οποία ονομάζεται  «λ ε χ έ ρ ν α, μια λέξη που δείχνει ξεκάθαρα σε «κλίνη» (λέχος) ή «ξαπλωμένη κάτω» (λέχ-), ακόμα κι αν το δεύτερο μέρος ή το επίθημα της λέξης παραμένει ασαφές.

― Λεχέρνα · η υπό Αργείων η θυσία επιτελουμένη τήι Ήραι (Ησύχιος).

 Μια κλίνη, γνωστή ως κλίνη της Ήρας, βρισκόταν στη δεξιά πλευρά του πρόναου του Ηραίου(Παυσ. 2. 17. 3) και πρέπει να σχετιζόταν με το τελικό στάδιο του τελετουργικού του Ιερού Γάμου.

Ο παλαιός μελετητής Farnell (Λατρείες 1. 88) υποθέτει ότι η «λεχέρνα» αναφέρεται στο στρώσιμο της κλίνης με κλαδιά βλαστάρια πριν τοποθετηθεί πάνω του το ξύλινο άγαλμα της θεάς.

Ο Kerenyi (127) κάνει μια αόριστη πρόταση ότι ο γάμος που τελείται στο Ηραίο μετά την εμφάνιση της νέας σελήνης ονομάζεται Λεχέρνα.

Παρόλα αυτά, η Λεχέρνα σχετίζεται με τις λέξεις Λέχος και  έρνη δηλαδή τα βλαστήματα, οι βλαστικοί νεαροί κλάδοι που χρησιμοποιούνται στην «θυσία» που τελούν οι Αργείοι και χρησιμοποιούνται για το στρώσιμο της κλίσης της Ήρας.

Αυτή η ιεροτελεστία φαίνεται να υποδηλώνει τη συμβολική θυσία της νύμφης στην κλίνη και τον τελεσίδικο γάμο, ακόμη και χωρίς το κάψιμο του ξοάνου της Ήρας, όπως συμβαίνει στο ολοκαύτωμα των Βοιωτικών Δαιδάλων.

Η θυσία ως τελικό στάδιο του ιερού γάμου βρίσκεται στον πυρήνα του γάμου – μύησης, ως το προϊόν ιεροτελεστιών της θυσίας (Burkert HN 62).

Μια άλλη ένδειξη που δείχνει την πραγματική παράσταση ενός Iερού Γάμου στο Άργος είναι το λατρευτικό άγαλμα της Ήρας στον ναό της· η θεά εδώ κρατά ένα ρόδι, σύμβολο της γυναικείας γονιμότητας και ένα σκήπτρο κόκκυγα, που παραπέμπει στη θεία μορφή του συζύγου της (Παυσανίας 2. 17. 2).

 Μερικά στοιχεία από τη ρωμαϊκή περίοδο μπορούν να χρησιμοποιηθούν προς υποστήριξη· η θεά παριστάνεται καλυμμένη με πέπλο σε νομίσματα αλεξανδρινά εποχής Νέρωνος.

Οι Αργείες σύζυγοι υφαίνουν ένα πέπλο για την Ήρα στο οποίο κεντούν την παράσταση του Ιερού Γάμου της με τον Δία (Καλλιμ. απ. 66).

Η Ήρα συνελήφθηκε  ως νύμφη του Διός (Απουλ. Μεταμορφ. 6. 4).

Η πραγματοποίηση των γαμήλιων τελετών στο Ηραίο των Φαλερίων (περιοχή βορειοανατολικά της Ρώμης) κατά μίμηση αυτών στο Άργος.

Ο Ιερός Γάμος της Ήρας και του Διός αναφέρεται από έναν ύστερο συγγραφέα που τον παρουσιάζει με φιλοσοφικό περιεχόμενο· εκεί ο Ζευς θεωρείται Αιθήρ και η Ήρα Αήρ, είναι μια πάρα πολύ αμφίβολη πηγή που περιέχεται στις Ομολογίες του χριστιανού Κυπριανού (Acta Sanctorum 7. 222).

― ήλθον και εν Άργει , εν τη της Ήρας τελετή , εμυήθην εκεί βουλάς ενότητος, αέρος προς αιθέρα και αιθέρος προς αέρα, άμα δε και γης προς ύδωρ και ύδατος προς αέρα.

Συμπερασματικά, υπάρχουν ικανοποιητικές ενδείξεις για το προγαμιαίο λουτρό, το γάμο και το μεταγαμιαίο λουτρό της Ήρας στο Άργος. Η Αργεία Ήρα λατρεύεται ως Παρθένος όπως και ως Τελεία, αλλά κατά προτίμηση από την πρώτη. Ο Πολύκλειτος, ο Αργείος γλύπτης του -5ου αιώνα, είχε αναπαραστήσει τη θεά με παρθένα ομορφιά· αυτό ήταν σύμφωνο με την αντίληψη των Αργείων ότι η Πάρεδρος του ύψιστου θεού είναι  η προσωποποίηση της αιώνιας παρθενίας. Εκπληρώνεται ως γυναίκα με την πράξη του Ιερού Γάμου με τον Δία, αλλά ανανεώνει κάθε χρόνο την παρθενιά της κάνοντας λουτρό στην πηγή Κάναθο και με αυτή τη μορφή προεδρεύει στην Άκρα της πόλης του Άργους. Η τελετουργική αξία της παρθενίας – αγνότητας είναι το  αξίωμα του θρησκευτικού αισθήματος της εποχής των πανάρχαιων προγόνων. Είναι σημαντικό το γεγονός ότι η λατρεία της Ήρας έχει την ισχυρότερη επικράτηση στις τοποθεσίες του μυκηναϊκού πολιτισμού, το Άργος, την Τίρυνθα, τις Μυκήνες και τη Σπάρτη.

Η αρχή της παρθενίας της θεάς ως πηγής θεϊκής δύναμης και αρετής φαίνεται ότι παρέμεινε ένα σημαντικό στοιχείο της λατρεία στην Αργολίδα. Για να ανακεφαλαιώσουμε, η κύρια μαρτυρία μας για τον ιερό γάμο του Δία και της Ήρας στην Αργολίδα είναι οι Ηρεσίδες, η Κάναθος, η Λεχέρνα.

Ο συνδυασμός των δεδομένων παραμένει προβληματικός ως ένα βαθμό, όπως επίσης και η σχέση της με την Ασπίς – αγών και την σχέση της με  Ιώ – Μυθολογία.

Όμως η αύρα του θεϊκού γάμου για τη θεά του Άργους είναι πέρα για πέρα ορατή σε αυτές τις λατρευτικές σχέσεις.

Βιβλιογραφία:

Sacred Marriage
in the Rituals
of Greek Religion

Αφροδίτη Αβαγιαννού