Iερείς και Iέρειες

Πως επιλέγουμε τους ιερείς και τις ιέρειές μας

Τα καθήκοντα

Τελετουργικό Έτος και ιερή Ώρα (ημερολόγιο)

Λατρευτικές Τράπεζες τελετουργιών διανομή μερίδων κρέατος

---

Iερείς και Iέρειες

Οι ιερείς και οι ιέρειες τίθενται ως μεσολαβητές μεταξύ των ανθρώπων και του θείου μέσω των κατάλληλων τελετουργιών των θυόμενων, των προσευχών, των επικλήσεων, των ύμνων, της προφητείας, και του καθαρμού. Αυτές οι πράξεις, συλλογικά, σε όλες αυτές τις δραστηριότητες αναφέρονται ως «λατρεία».

Ο ιερέας ή η ιέρεια, είναι υπεύθυνοι για όλες τις πτυχές των ιερών και στοιχείων ενός θεού ή μιας θεάς. Παρόλα αυτά η λατρεία δεν είναι αποκλειστικός τομέας των ιερέων. Οι πρόγονοι μας ως βασιλείς, δικαστές και ηγέτες φρατριών και οίκων προσέφεραν επίσης προσευχές και θυόμενα  εκ μέρους της κοινότητας τους,  του οίκου τους  και της οικογένειας τους.

Οι ιερείς δεν είναι υποχρεωμένοι να είναι ειδικοί σε όλους τους θεούς ή σε όλα τα θεϊκά πράγματα.

Δεν υπήρχαν και δεν υπάρχουν σχολές εκπαίδευσης για την ιεροσύνη, όπως αυτές που συναντάμε σήμερα στον Ιουδαιοχριστιανισμό ή Μουσουλμανισμό.

Η τεχνογνωσία των ιερών  μαθαίνεται μέσω της μεταβίβασης της γνώσης από άλλους ιερείς και μέσω της εκπαίδευσης στην πράξη.

Οι Έλληνες ιερείς κατά τα πάτρια δεν είναι  θεολόγοι με τη σημερινή έννοια. Με άλλα λόγια, δεν είναι απαραίτητα ειδικοί στη διανοητική πτυχή της πίστης που οδηγεί σε συστηματική θεολογία.

Όταν υπήρχε μια «θεολογική» ερώτηση, οι πρόγονοι συμβουλευόντουσαν  έναν εξηγητή για τα πάτρια, ή έναν κρατικό αξιωματούχο για τα πάτρια που γνώριζε το συγκεκριμένο θέμα.

Για τους περισσότερους παλαιούς ιερείς και ιέρειες, η ιεροσύνη ήταν μια εργασία μερικής απασχόλησης και ο χρόνος τους υπηρετούνταν εκ περιτροπής. Αυτό σημαίνει την πλήρη ενσωμάτωση των θρησκευτικών με τα πολιτικά καθήκοντα και τις κοινωνικές υποχρεώσεις.

 Σε έναν κόσμο όπου οι γυναίκες ήταν απασχολημένες τον περισσότερο χρόνο με τα του οίκου τους και της οικογένειάς τους οι ιεροσύνες  παρείχαν ευκαιρίες στις γυναίκες να αναδειχθούν σε σημαντικούς πολιτικούς ηγέτες.

Το ανώτατο ιερατικό αξίωμα για την θεά Αθηνά στην Αθήνα κατέχει μια γυναίκα, η οποία μπορούσε να συμβουλεύει και να απευθύνεται στη συνέλευση και στο πάτριο Κοινόν.  

Στα πάτρια δύναται να υπάρχουν  πολλές ιέρειες ως υπηρετούντες των πολλών θεών.

Πως επιλέγουμε τους ιερείς και τις ιέρειές μας

Δεν υπάρχει επαγγελματική συντεχνία ιερέων στα πάτρια των Ελλήνων, παρόλα αυτά υπάρχουν  ορισμένα προσόντα που πρέπει να πληρούνται.

Το πρώτο κριτήριο είναι η ιθαγένεια της πόλης-κράτους ή της πόλης στην οποία διαμένει το άτομο που ιερουργεί.  Στην Αθήνα, κανένας μέτοικος ή ξένος (από άλλη πόλη ή αλλοδαπός) δεν μπορούσε να υπηρετήσει ως ιερεύς.

Το δεύτερο κριτήριο είναι η ιδιότητα του μέλους μιας φρατρίας (φυλής), που εξασφαλίζει ότι ο ιερέας θα πρέπει να έχει το κατάλληλο πιστοποιητικό γέννησης. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να διεκδικήσουν την ιεροσύνη με το κριτήριο της ιθαγένειας, αλλά με το οικογενειακό υπόβαθρο που εφαρμοζόταν για τις υποψήφιες γυναίκες ως ιέρειες. Ορισμένες από τις φυλές κατείχαν μακρές γενεές προγόνων, έτσι ώστε η ιεροσύνη σε ορισμένες περιπτώσεις γινόταν κληρονομική. Στην Αθήνα, οι Ευμολπίδαι, δηλαδή οι «Γλυκοαοιδοί»  κατέχουν το αξίωμα για τα μυστήρια την Ελευσίνα, και οι Ετεοβουτάδαι  ήταν η κληρονομική φυλή που υπηρετούσε την Αθηνά Πολιάδα.

Ένα τρίτο κριτήριο είναι η καθαρότητα του πνεύματος και του σώματος. Ιερείς και ιέρειες

πρέπει να είναι «υγιείς» και να έχουν καθαρή συνείδηση. Δεν μπορούν να έχουν σκάνδαλα που βαρύνουν το παρελθόν τους  ή παραβιάζουν κοινωνικούς και ηθικούς κανόνες.

Η σωματική κάθαρση είναι εξίσου σημαντική, ιδιαίτερα κατά την περίοδο της υπηρεσίας στο ναό ή κατά την περίοδο των τελετουργιών.

Η υπηρεσία στους θεούς απαιτεί τελετές αγνότητος που σχετίζονται με την ιερή φύση των καθορισμένων  καθηκόντων. Η τελετουργική καθαρότητα συνδέεται με την υγιεινή κατά μία έννοια, καθώς περιλαμβάνει τελετουργικές πλύσεις, αλλά στην πραγματικότητα ο ιερεύς ή η ιέρεια προετοιμάζει την πρέπουσα ευσεβή τάξη για την τελετουργία, θέτει μια ιερή ευταξία. Η επαφή με το αίμα, το σπέρμα και τον νεκρό προκαλεί ακαθαρσία καθώς και η γενετήσια ανηθικότητα, η διαφθορά και ο φόνος.

Οι κώδικες καθαρότητας δεν έχουν σχέση με την κοινωνική θέση, την οικονομική τάξη ή το φύλο.  Η εμπλεκόμενη ακαθαρσία σχετίζεται με τον ιερό χώρο και δεν επιτρέπεται «ακάθαρτος» να εισέλθει σε ιερό χώρο.

Οι ιερείς και οι  ιέρειες πρέπει να ακολουθούν κανόνες καθαρότητας στην εποχή τους.

 Στους χώρους τελετουργιών, στους ναούς και στις ιερές τελετές των θυομένων υπάρχουν εύκολα προσβάσιμα περιρραντήρια, δηλαδή λεκάνες με νερό για τελετουργική πλύση πριν την έναρξη των τελετουργιών.  

Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οι ιερείς και οι ιέρειες επιλέγονταν με ψηφοφορία, αν και μπορεί να γίνει ψηφοφορία για τον αρχικό κατάλογο των υποψηφίων.

Η πιο συνήθης μέθοδος επιλογής είναι η διαλογή ή η ρίψη «κλήρων». Έχουμε λίγα στοιχεία για το πώς γινόταν στην πραγματικότητα, αλλά θα μπορούσε να ήταν η ίδια διαδικασία που χρησιμοποιούνταν στην ψηφοφορία των πολιτών για τα αξιώματα. Ένας αριθμός πλακιδίων ή σφαιρών τοποθετούνταν σε ένα τύμπανο ή βάζο και στη συνέχεια επέλεγαν. Αυτή η μέθοδος προτιμάται,  πιθανώς επειδή δείχνει ότι η επιλογή είναι η θέληση των θεών.

Τα καθήκοντα

Τα καθήκοντα των ιερέων και ιερειών  είναι τόσο λατρευτικά όσο και διοικητικά. Οι ιερείς και οι ιέρειες είναι υπεύθυνοι για τον υπολογισμό και την τήρηση του καταλόγου των ιερών ημερών στο λατρευτικό Έτος της κοινότητος , της πόλης , του δήμου, και του κράτους. Με την πάροδο του χρόνου, ορισμένα από τα διοικητικά καθήκοντα αναλήφθηκαν από το κράτος, ιδίως τα οικονομικά και τα έσοδα.

Πέραν αυτού πρέπει να υπάρχει χειροποίητο (ξύλο ή μάρμαρο) τελετουργικό άγαλμα της θεότητος.

Η τελετουργική φροντίδα και συντήρηση του αγάλματος,  του ναού, του τεμένους και του ιερού χώρου στην ύπαιθρο  είναι ζωτικής σημασίας, καθώς  θεωρούνται ως ο οίκος της θεότητας, ειδικά ο ναός.

Οι ιερείς πρέπει να διατηρούν τον χώρο  καθαρό και τελετουργικά αγνό. Σε ορισμένους ιερούς χώρους (ναούς, ιερά), το άγαλμα πλένεται και του δίδεται νέο ένδυμα και πέπλο κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων λατρευτικών εορτών.

Η πιο σημαντική ιερουργία του ιερέα ή της ιέρειας είναι να προσφέρει τα θυόμενα στην θεότητα.

Τα θυόμενα (άρτοι, καρποί, σιτηρά, ύδωρ, λαχανικά, γάλα, μέλι, ελαιόλαδο, οίνος, και μέρη κρέατος ζώου βοσκής) είναι δώρα από κάτι πολύτιμο και γίνονται ιερά μέσω του τελετουργικού.

 Τα δώρα κατέχουν την προσδοκία μιας ανταπόδοσης στο πλαίσιο της γονιμότητας, της ευημερίας, της υγείας και της νίκης ή και της ευχαριστίας και ευσέβειας προς την θεότητα.

Τελετουργικό Έτος και ιερή Ώρα (ημερολόγιο)

Ένα από τα καθήκοντα των ιερέων των Ελλήνων κατά τα πάτρια είναι να παρακολουθούν τον ιερό χρόνο και να ειδοποιούν το κοινό για τις ημέρες των λατρευτικών  εορτών. Οι ημέρες είναι σημαντικές για την ευημερία ολόκληρης της κοινότητας και η εργασία σταματάει σε αυτή την περίοδο ώστε όλοι να μπορούν να αφιερώσουν τον χρόνο τους στους θεούς.

Τα ελληνικά ιερά Έτη (ημερολόγια) ίσως φαίνονται αρκετά συγκεχυμένα επειδή οι πρόγονοι ζούσαν κάποτε κάτω από μια σειρά από ταυτόχρονων ιερών μετρήσεων και ωρών  ανάλογα με τους σκοπούς. Την ίδια στιγμή άλλες  διαφορετικές πόλεις-κράτη κρατούσαν τα δικά τους διαφορετικά Έτη.

Η θεά Αθήνα κατέχει ένα εορταστικό Έτος 12 μηνών που καθιερώνεται με βάση τον κύκλο της σελήνης.

Στην κλασική περίοδο δημιουργήθηκε ένα κρατικό λατρευτικό Έτος, το οποίο ενσωμάτωνε αστικούς σκοπούς και μνημηϊες ιστορικών γεγονότων.

Για αυτά τα δύο υπήρχε ένα γεωργικό ιερό Έτος των εποχών (για την Ώρα της σποράς και την Ώρα της συγκομιδής) που βασιζόταν σε αστρονομικά δεδομένα.

Λατρευτικές Τράπεζες τελετουργιών διανομή μερίδων κρέατος

Ανάλογα με την περίσταση, επιλέγεται να προσφερθεί κρέας με τά τις τελετουργίες και τα θυόμενα των τιμωμένων θεοτήτων.  Το κρέας που δεν προσφέρεται στην θεότητα προορίζεται για τους πιστούς και τους ιερείς και διανέμεται σε ίσες μερίδες για κατανάλωση.

Έτσι αντιλαμβάνονται οι πιστοί ότι ο θεός συμμετέχει επίσης στο γεύμα της κοινότητάς του. Οι ιερείς και οι ιέρειες είναι ιδιαιτέρως τιμημένα μέλη της κοινότητας τους.

Τα στοιχεία από την Αθήνα καταδεικνύουν ότι οι ιερείς και οι ιέρειες κατείχαν την ίδια τιμή με τους αξιωματούχους και συμμετείχαν σε πομπές και ήταν προνομιούχοι με αποκλειστικές θέσεις στις δραματικές εορτές. Συνήθως βρίσκουμε την υπηρεσία τους να επισημαίνεται στις επιτύμβιες στήλες τους. Σε μικρές πόλεις και κωμοπόλεις κατέχουν οικία δίπλα στο ναό ή το ιερό. Ένα πλεονέκτημα της ιεροσύνης ήταν η παραλαβή των δερμάτων των θυσιαζόμενων ζώων, τα οποία τα πωλούσαν ή τα κρατούσαν.

Τα καθημερινά θυόμενα προσφορές στους θεούς σε ιερά , όπως άρτοι, γάλα και καρποί, δίδονται (μέρος αυτών) επίσης ως  προσφορά και συμπλήρωμα για τον οίκο του ιερέα ή της ιέρειας.

Δεν υπάρχουν ενδείξεις για διακριτή ενδυμασία των ιερέων και ιερειών- τα περισσότερα από τα έργα τέχνης τους δείχνει με ένα τυπικό ελληνικό χιτώνα που καρφιτσώνεται ή ράβεται για να ρίχνεται από τους ώμους.  Δεν υπάρχει καμία γραπτή αναφορά για τελετή μύησης για τους ιερείς και τις ιέρειες, εκτός από τα μυστήρια.

Πολλές φορές  διαβάζουμε ότι ο ιερέας ή η ιέρεια γίνεται ιδιοκτησία του θεού ή της θεάς, στην υπηρεσία της θεότητας.

Greek Religion by Rebecca Denova lecture at University of Pittsburgh

Εικόνα: Τελετουργική θυσία κατά τα πάτρια – Πηγή: De Agostini/Getty