ΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΥΗΓ

Α’ ΔΕΚΑΣ	Β’ ΔΕΚΑΣ	Γ’ ΔΕΚΑΣ

Οι προετοιμασίες για τα Ελευσίνια Μυστήρια

Οι προετοιμασίες για τα Ελευσίνια Μυστήρια αποδεδειγμένα αρχίζουν τη σημερινή ημέρα, τη 13η του Βοηδρομιώνος.

Την ημέρα αυτή οι Αθηναίοι έφηβοι πραγματοποιούν πομπή προς την Ελευσίνα, προκειμένου την επομένη, τη 14η του Βοηδρομιώνος, να συνοδεύσουν τα Ιερά από την Ελευσίνα στο Ελευσίνιον, το ιερό της Δήμητρας και της Κόρης στην Αθήνα.

Τη διαδικασία αυτή μαρτυρεί αττική επιγραφή:

IG II² 1078 — Αττική επιγραφή, σειρές 9–15

Αρχαίο κείμενο

ἀγαθῆι τύχηι δεδόχθαι τῶι δήμωι προστάξαι τῶι κοσμητῆι τῶν ἐφήβων κατὰ τὰ ἀρχαῖα νόμιμα ἄγειν Ἐλευσῖνάδε τοὺς ἐφήβους τῆι τρίτηι ἐπὶ δέκα τοῦ Βοηδρομιῶνος μετὰ τοῦ εἰθισμένου σχήματος τῆς ἅμα ἱεροῖς πομπῆς, ἵνα τῆι τετράδι ἐπὶ δέκα παραπέμψωσιν τὰ ἱερὰ μέχρι τοῦ Ἐλευσινίου τοῦ ὑπὸ τῆι πόλει, ὧς ἂν κόσμος τε πλείων καὶ φρουρὰ μείζων περὶ τὰ ἱερὰ ὑπάρχοι, ἐπειδὴ καὶ ὁ φαιδυντὴς τοῖν θεοῖν ἀγγέλλει κατὰ τὰ πάτρια τῆι ἱερείαι τῆς Ἀθηνᾶς ὡς ἥκει τὰ ἱερὰ καὶ ἡ παραπέμπουσα στρατιά.

Απόδοση στη νέα ελληνική

Με αγαθή τύχη, αποφάσισε ο Δήμος να δοθεί εντολή στον κοσμητή των εφήβων, σύμφωνα με τα αρχαία έθιμα, να οδηγήσει τους εφήβους στην Ελευσίνα κατά τη δέκατη τρίτη ημέρα του Βοηδρομιώνος, με τη συνηθισμένη διάταξη της πομπής που συνοδεύει τα Ιερά, ώστε κατά τη δέκατη τέταρτη ημέρα να συνοδεύσουν τα Ιερά μέχρι το Ελευσίνιον, κάτω από την πόλη, για να υπάρχει γύρω από αυτά μεγαλύτερη ευταξία και ισχυρότερη φρουρά. Διότι και ο Φαιδυντής των δύο Θεαινών, σύμφωνα με τα πατροπαράδοτα έθιμα, αναγγέλλει στην ιέρεια της Αθηνάς ότι έφθασαν τα Ιερά και το σώμα που τα συνόδευσε.

Παρότι η συγκεκριμένη επιγραφή είναι πολύ μεταγενέστερη και χρονολογείται στον 2ο αιώνα μ.κ.χ., το ψήφισμα αποσκοπεί ρητά στην αποκατάσταση παλαιότερων εθίμων και πρακτικών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η φράση «κατὰ τὰ ἀρχαῖα νόμιμα», δηλαδή «σύμφωνα με τα αρχαία έθιμα».

Για τον λόγο αυτό, η μαρτυρία της επιγραφής μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένδειξη ότι οι συγκεκριμένες ημερομηνίες και πρακτικές θεωρούνταν παραδοσιακές και ανάγονταν σε πολύ παλαιότερη εποχή. Χρειάζεται, ωστόσο, προσοχή: η μεταγενέστερη επιγραφή τεκμηριώνει άμεσα την πρακτική της δικής της εποχής και τη συνδέει ρητά με παλαιότερο έθιμο· δεν αποτελεί από μόνη της άμεση μαρτυρία για κάθε λεπτομέρεια της τελετουργίας κατά την πρώιμη αρχαιότητα.

Η 13η Βοηδρομιώνος ως ημέρα προετοιμασίας

Δεν διαθέτουμε ένδειξη ότι η 13η Βοηδρομιώνος αποτελούσε αυτοτελή εορταστική ημέρα των Μυστηρίων.

Η μετάβαση των εφήβων στην Ελευσίνα και η επακόλουθη συνοδεία των Ιερών προς την Αθήνα εντάσσονται καλύτερα στις προπαρασκευαστικές διαδικασίες των Ελευσινίων Μυστηρίων. Επομένως, δεν θα πρέπει να θεωρούμε αυτομάτως τις συγκεκριμένες πομπές ιδιαίτερες εορτές· αποτελούσαν μέρος της προετοιμασίας που προηγούνταν της έναρξης των κυρίως τελετών.

---

Ιδιωτική θυσία κατά τη 13η Βοηδρομιώνος

Την ίδια ημέρα μαρτυρείται επίσης μία ιδιωτική θυσία, καταγεγραμμένη σε ιδιωτικό λατρευτικό ημερολόγιο του 2ου αιώνα μ.κ.χ.

IG II² 1367 — Αττική επιγραφή, σειρές 4–8

Αρχαίο κείμενο

Βοηδρομιῶνος γι Νέφθυϊ καὶ Ὀσίριδι ἀλεκτρυόνα καρπώσεις*, σπείρων πυροὺς καὶ κριθάς, σπένδων μελίκρατον.

*(το καρπώσεις ως τελετουργική καύση/ολοκαύτωμα)

Απόδοση στη νέα ελληνική

Τη δέκατη τρίτη ημέρα του Βοηδρομιώνος, στη Νέφθυ και στον Όσιρι: θα προσφέρεις έναν πετεινό ως ολοκαύτωμα, σπέρνοντας σιτάρι και κριθάρι και κάνοντας σπονδή με μελίκρατο.

Η καταγραφή αυτή αφορά ιδιωτική λατρευτική πρακτική και δεν συνδέεται κατ’ ανάγκην με τις προετοιμασίες των Ελευσινίων Μυστηρίων. Αποτελεί, ωστόσο, μια επιπλέον μαρτυρία για τις θρησκευτικές πράξεις που μπορούσαν να τελούνται στην Αττική κατά τη συγκεκριμένη ημέρα του Βοηδρομιώνος.