Ο ήρως Σωσίνεως. Ο φύλαξ προστάτης των Θορικίων κατά την ναυτιλιακή περίοδο του θέρους του Θαργηλιώνος

Τοπικός Ήρως – Σωσίνεως

Τόπος λατρείας – Θορικός

Λεπτομέρειες λατρείας – Λαμβάνει έναν κριό τον Θαργηλιώνα

Μύθος – Θαλασσοπόρος ήρως

Θαλασσοπόροι ήρωες

Μια μεγάλη ομάδα αττικών ηρώων που βοηθούν τους ανθρώπους παρέχεται από εκείνους τους ήρωες που συνδέονται με τη θάλασσα και την ακτογραμμή,  –  όπως είναι φυσικό άλλωστε σε μια περιοχή με τόσο εκτεταμένη ακτογραμμή. Αν και η πρακτική των αφιερώσεων για τη διάσωση από τα ναυάγια δύσκολα θα μπορούσε να τεκμηριωθεί  σε ολόκληρο τον αρχαίο κόσμο, υπάρχουν σε αυτήν την περίπτωση λίγες άμεσες ενδείξεις ότι αυτοί οι ήρωες που λατρεύονται στην ακτή, ιδιαίτερα σε εμφανή σημεία, παρέχουν βοηθητικό ρόλο για τους ανθρώπους, και εκ πρώτης όψεως φαίνεται ότι έχουν στενή σχέση με τους προστάτες-ήρωες των πηγών, των πυλών κ.λπ. παρά με τους θεραπευτές και τους κουρότροφους.

Ο Ποσειδών και οι Διόσκουροι αλλά και άλλες θεότητες επίσης, στην Αττική όπως και αλλού, μαρτυρούνται πολύ καλύτερα υπό αυτή την ιδιότητα από ότι οι μικρότεροι σε σημασία τοπικοί ήρωες.  Αλλά οι παράκτιοι ήρωες δεν γίνεται να μην έχουν λειτουργίες· ως πυλωροί (θυρωροί) έχουν μια πολύ συχνή λειτουργία, αυτή του φύλακος και του προστάτη, επίσης, θα μπορούσαμε να πούμε, ότι οι ήρωες της θάλασσας μπορούν να ασκήσουν προστατευτική λειτουργία στο δικό τους λατρευτικό τοπικό πλαίσιο.

Η ναυτιλία, εκτός φυσικά από στρατιωτικούς σκοπούς, είναι εξ ολοκλήρου ατομική δραστηριότητα, που επιδιώκεται για ατομικούς σκοπούς. Ως πρόσφατα θα λέγαμε,  όπως ο τοκετός, έτσι και η ναυτιλία ήταν επίσης μια από τις πιο επικίνδυνες δραστηριότητες στις οποίες επιδίδονταν συχνά οι πρόγονοι. Σε αντίθεση με τον τοκετό, ωστόσο, δεν είναι αναπόφευκτη εμπειρία για κανένα από τα δύο φύλα, και κατά συνέπεια δεν περιμένουμε να βρούμε την ιστιοπλοΐα-ναυτιλία σε σχέση με τις περίτεχνες και αποτροπαϊκές-προφυλακτικές τελετές, οι οποίες είναι σχεδιασμένες να τελούνται μια για πάντα, όπως τα Αρρηφόρια και οι τελετές στη Βραυρώνα. Ούτε φυσικά και το θαλάσσιο ταξίδι παρουσιάζει κάτι ανάλογο σαν τη συναισθηματική πολυπλοκότητα της αλλαγής μιας κατάστασης-μετάβασης από παρθένα κόρη σε παντρεμένη γυναίκα και μητέρα.

Θα έπρεπε, λοιπόν, να περιμένουμε ότι το μεγαλύτερο μέρος της λατρείας που λαμβάνουν τέτοιοι ναυτικοί ήρωες να είναι σποραδικό και προσανατολισμένο προς μια συγκεκριμένη περίσταση. Αλλά αν είναι έτσι, μας λείπουν κάποια στοιχεία. Το μόνο που διαθέτουμε είναι οι λεπτομέρειες ορισμένων ιερών και η γνώση ορισμένων δηλωμένων θυσιών.

Ο ήρως Σωσίνεως

Η σημασία αυτού του ήρωα από το ημερολόγιο του Θορικού συνοψίζεται στο όνομά του. Οι πρώτες εκδοχές του ημερολογίου έγραφαν το όνομα του ήρωος αμέσως μετά τον Σωσιναίο ως «Ρο<θ>ίωι», το οποίο αναφέρεται στα κύματα καθώς σκάνε στην ακτή. Τότε θα ήταν φυσικό να πάρουμε τους δύο ήρωες από κοντά, δίνοντάς μας ένα ζευγάρι θαλάσσιων ηρώων, ο ένας με καθαρά περιγραφικό όνομα, ο άλλος με λειτουργικό όνομα. Δυστυχώς με λεπτομερέστερη έρευνα έγινε πλέον ξεκάθαρο ότι η στήλη γράφει «Ρογίωι», που αψηφά την παραπάνω ερμηνεία και αφαιρεί τα θεμέλια για την ιδέα ενός ζευγαριού ηρώων.

Η μορφή του ημερολογίου δεν μας επιτρέπει να δούμε αν ο Σωσίνεως πρέπει να τοποθετηθεί σε μια ομάδα θυσίας μαζί με κάποιους ή όλους τους ήρωες που τον περιβάλλουν· ο Υπερπέδιος με τις ηρωίδες του, ο Θράσος, ο Νίσος, ο Ρόγιος, ο Πυλούχος με τις ηρωίδες του. Όλοι οι ήρωες και οι ηρωϊδες τιμούνται τον Θαργιλιώνα στο τρίτο δεκαήμερο του μηνός.

Ο χαρακτήρας της εορτής, αν μπορεί να ονομαστεί έτσι, στην οποία λαμβάνει τον κριό δύσκολα μπορεί να προσδιοριστεί. Ωστόσο, το όνομα του ήρωος φανερώνει ξεκάθαρα τη λειτουργία του, αναμφίβολα, ως προστάτη των πλοίων και των ναυτικών. Το αν είχε πολύ μεγάλη  προσωπικότητα ή ιστορία παραμένει άγνωστο· το όνομα του επικεντρώνεται στα βασικά.

Ο Σωσίνεως είναι στην πραγματικότητα γνωστός και ως θεϊκό επίθετο, του Ποσειδώνος σε μια επιγραφή από το Παντικάπαιον (Ταυρική). Φυσικά κανένα θεϊκό στοιχείο δεν χρειάζεται να εμπλέκεται στον Θορικό.

Στην πραγματικότητα όμως ο Σωσίνεως είναι ένας ήρωας σε πολύ ταπεινό επίπεδο, μόνο τοπικής σημασίας. Ωστόσο, είναι σημαντικό ότι η λατρεία του είναι αρκετά δημοφιλής και σπουδαία ώστε να τιμάται από τον δήμο.

Δεν τον επικαλούνται απλώς άνθρωποι σε περιπτώσεις ειδικής ανάγκης, είναι επίσης αποδέκτης τακτικής ετήσιας θυσίας, με δαπάνη.

Ο μήνας Θαργηλιών, τότε που τελείται η θυσία, πέφτει στη μέση της ναυτιλιακής περιόδου και η θυσία προφανώς έχει σχεδιαστεί για να εξασφαλίσει τη συνεχή εύνοια του τοπικού ήρωα για τους ντόπιους ψαράδες και τους ναυτικούς. Φαίνεται πολύ πιθανό ότι πολλοί από τους παράκτιους δήμους διατηρούν λατρείες παρόμοιων ηρώων.

Ο ήρως Υπερπέδιος με τις ηρωίδες του, ο Θράσος, ο Νίσος, ο Ρόγιος, ο Πυλούχος με τις ηρωίδες του

Ο ήρως Υπερπέδιος, ηρωίναι

Τόπος λατρείας – Θορικός

Λεπτομέρειες λατρείας – Τον μήνα Θαργηλιώνα λαμβάνει ένα πρόβατο, στις ηρωϊνες παρατίθενται τελετουργικό Τραπέζωμα. Η ονομασία του ήρωος Υπερπέδιου μας οδηγεί σε μια ομάδα τοπικών ηρώος αλλά δεν γίνεται γνωστό ότι λαμβάνουν ομαδική θυσιαστική προσφορά.

Ο ήρως Θράσος

Τόπος λατρείας – Θορικός

Λεπτομέρειες λατρείας – Τον μήνα Θαργηλιώνα λαμβάνει έναν αμνό, ίσως μαζί με τον ήρωα Υπερπέδιο.

Μύθος – Άγνωστος. Ενδείξεις τον καθιερώνουν ως τον προστάτη των τοπικών λατομείων επί Θρασύμω ΙG ΙΙ² 1582. 68, και επί Θρασύλλω, Δημ. 37. 25.

Ο ήρως Νίσος

Λατρεία – Ο τάφος του βρίσκεται στην Αθήνα, πίσω από το Λύκειο (Παυσ. 1. 19. 4)

Στο ιερό Έτος του Θορικού λαμβάνει έναν αμνό τον Θαργηλιώνα αλλά πιθανών να τελείται λατρευτική Τράπεζα που λαμβάνει χώρα στην Αθήνα.

Εκτός Αθηνών – Το Μνημείο του υπάρχει στα Μέγαρα (Θουκ 4. 118. 4)

Μύθος – ο υιός του Πανδίονος. Ως τέτοιος, λαμβάνει τη Μεγαρίδα στο τμήμα της Αττικής. Ο Νίσος είναι πιθανώς ένας Μεγαρικός ήρωας που αργότερα έγινε υιός του Πανδίωνος για να ενισχύσει τις αξιώσεις των Αθηναίων στην περιοχή· αν και ο ίδιος ο Πανδίων έχει μεγαρικές συνδέσεις. Το όνομα Νισαία μαρτυρείται για το λιμάνι των Μεγάρων, και τόποι Νίσου λόφος δείχνουν τη σημασία και τον ρόλο του Nίσου  ως Αρχηγέτη στα Μέγαρα.

Ο ήρως Πυλούχος, ηρωϊναι Πυλουχίδες

Τόπος λατρείας – Θορικός

Λεπτομέρειες λατρείας – Τον μήνα Θαργηλιώνα λαμβάνει ένα χοίρο και στις ηρωϊδες Πυλουχίδες παρατίθεται λατρευτική Τράπεζα: Πυλοχωι χοίρον, ηρωίνησι Πυλοχίσι τράπεζαν

Μύθος – Άγνωστος.

Ο ήρως Ρόγιος

Τόπος λατρείας – Θορικός.

Λεπτομέρειες λατρείας – Λαμβάνει ένα πρόβατο στο Θαργηλιώνα. Μύθος – Ο ήρως σχετίζεται με τον Σωσίνεω, αν και ολόκληρη η ομάδα του Υπερπέδιου και οι ηρωίδες του, ο Νίσος, ο Θράσος, ο Σωσίνεως, ο Ρόγιος, ο Πυλούχος και οι ηρωίδες μπορεί να ανήκουν μαζί.

 Emily Kearns Heroes of Attica